metrologiya va xatoliklar nazariyasi

PPTX 17 pages 2.3 MB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.3 MB

File type PPTX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

metrologiya va xatoliklar nazariyasi. o‘lchov birliklar sistemasi fizik kattaliklar va ularning statistik tahlili turli fizik kattaliklarni o‘lchashda yo‘l qo‘yiladigan xatoliklarni hisoblash bizning atrofimizdagi barcha jimlar ular hox tirik yoki jonsiz bo‘lishidan qattiy nazar tasavvurimizda qaysidir bir ko‘rsatgichlari bilan saqlanadi. ushbu ko‘rsatgichlar biron bir aniq ko‘rsatgichlarga nisbatan taqqosiy yoki qiymatlar shaklida bo‘lishi mumkin. ushbu ko‘rsatgichlar kattaliklar deb nomlanadi. taqqosiy qiymatlar shaklida 1-bino 2-bino 3-bino 4-bino 25 30 48 32 kattalik- sifat tomonidan ko‘pgina fizik ob’ektlarga nisbatan umumiy bo‘lib, miqdor jihatidan har bir ob’ekt uchun xususiy bo‘lgan xossadir. o‘lchash deb, aniqlanayotgan fizik kattalikni birlik deb qabul qilingan kattalik bilan taqqoslashga, ya’ni birlikdan necha marta farq qilishini aniqlashga aytiladi. o‘lchashning ikki turi mavjud: bevosita va bilvosita o‘lchash. berilgan fizik kattalikni bir necha marta birlik kattalik bilan taqqoslash orqali uning qiymatni tajribada aniqlash bevosita o‘lchash deyiladi. masalan, uzunlik, massa, vaqt, harorat va boshqalarni darajalangan (graduirovka qilingan) asboblar: mikrometr, shtangensirkul, sekundomer, termometr va boshqalar yordamida …

2 / 17

vaqt t soniya seconde/second s tok kuchi i amper ampère/ampere a termodinamik harorat θ kelvin kelvin k modda miqdori n mol mole mol yorugʻlik kuchi j kandela candela kd cd hosilaviy birliklar asosiy oʻlchov birliklarini ustida oshirilgan matematik amallar natijasidir hosilaviy birliklar kattaliklar oʻlchov birliklar belgilanishi ifodasi oʻzbekcha nomlanishi xalqaro nomlanishi oʻzbekcha xalqaro yassi burchak radian radian rad m·m−1 = 1 hajmiy burchak steradian steradian sr m²·m−2 = 1 harorat (selsiy shkalasi boʻyicha) selsiy darajasi degree celsius °c k chastota gers hertz gs hz s−1 kuch nyuton newton n kg·m/s² energiya joul joule j n·m = kg·m²/s² quvvat vatt watt vt w j/s = kg·m²/s³ bosim paskal pascal pa n/m² = kg·m−1·s−2 yorugʻlik oqimi lumen lumen lm kd·sr yorugʻlik lyuks lux lk lx lm/m² = kd·sr·m−2 hosilaviy birliklar kattaliklar oʻlchov birliklar belgilanishi ifodasi oʻzbekcha nomlanishi xalqaro nomlanishi oʻzbekcha xalqaro elektr zaryadi kulon coulomb kl c a·s potentsiallar farqi volt volt …

3 / 17

qiqiy qiymatdan chetlashish darajasini o‘lchash xatoligi deyiladi. xatoliklar sistematik va tasoddifiy turlarga bo‘linadi. sistematik xatolik ko‘p hollarda asbobning to‘g‘ri ko‘rsatmaganligidan yoki o‘lchash metodining aniq emasligidan va nihoyat, biror uzluksiz tashqi ta’sir natijasida bir tomonlama yuzaga keladi. tasodifiy xatolik sub’ektiv xarakterga ega bo‘lib, aniq bir bo‘ysunmaydi. har bir o‘lchashning natijasi yo ortiq yoki kam bo‘lishi mumkin. tasodifiy xatolik, asosan tajriba o‘tkazuvchining xatosi tufayli yuzaga keladi. tasodifiy hatoliklar nazariyasining elementlari bevosita o‘lchashda yo‘l qo‘yiladigan xatoliklarini hisoblash. agar biror x -fizik kattaliklarning haqiqiy qiymatiga yaqin bo‘lgan natijani olmoqchi bo‘lsak, uni n-marta o‘lchashga to‘g‘ri keladi. x kattalikni n marta o‘lchashda quyidagi x1, x2, x3, ..., xn natijalar qayd qilingan bo‘lsin deb faraz qilaylik. u holda bu qiymatlarni qo‘shib o‘lchashlar soniga bo‘lsak, o‘lchanayotgan fizik kattalikning haqiqiy qiymatiga yaqin o‘rtacha arifmetik qiymat deb ataluvchi qiymatni hosil qilgan bo‘lamiz: tasodifiy hatoliklar nazariyasining elementlari shifokor bemorning qon bosimini bir necha bor o‘lchadi va natijalar quyidagicha chiqadi (mm simob …

4 / 17

dalanadi nx: masalan: termometr yordamida tana harorati 36.5 °c o‘lchandi, aslida harorat 37 °c edi. absolyut xatolik: |37 - 36.5| = 0.5 °c nisbiy xatolik: (0.5 / 37) × 100% ≈ 1.35 % dinamik xatolik- o‘lchanayotgan kattaliklarni vaqt maboynida o‘zgarishiga bo‘g‘liq bo‘lgan xatoliklar sanaladi. bundagi o‘zgarishlar o‘lchashlar vaqtga bog‘liq holda amalga oshirilganda kuzatilishi mumkin. masalan: qon bosimini o‘lchash: qon bosimi vaqtga qarab doimiy o‘zgarib turadi. agar o‘lchash asbobi (masalan, sfigmomanometr) javob berishda sekinlik qilsa yoki o‘lchash payti o‘zgarish tez bo‘lsa, o‘lchangan qiymat haqiqiy qon bosimidan farq qilishi mumkin. yurak urishini o‘lchash: yurak urishi doimiy ravishda o‘zgaradi. sekundomer yordamida hisoblashda vaqt o‘lchovidagi kichik nosozliklar yoki o‘lchash paytidagi yurak urishining tezlashi yoki sekinlashishi dinamik xatolikka olib keladi. uyga vazifa biror jismlarning uzunligi 5 m va 3 m bo‘lsa, ularning umumiy uzunligini santimetrda ifoda qiling. 2500 mg dori miqdori necha grammga teng? tana harorati 37 °c ga teng. uni kelvin shkalasida ifoda qiling. …

5 / 17

ni o‘lchadi, ammo nol nuqtasi 0,5 °c siljigan. termometr ko‘rsatkichini to‘g‘rilang. biror o‘lchov asbobining xatosi sistematik yoki tasodifiy ekanligini qanday aniqlash mumkin? biror modda hajmi 3 litr, zichligi 0,8 g/cm³. moddaning massasini hisoblang. xalqaro birliklar tizimida asosiy o‘lchov birliklari nechta va ular qanday nomlanadi? image1.jpeg image2.emf image3.emf image4.jpeg image5.gif image6.png image7.png image8.png image9.png /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "metrologiya va xatoliklar nazariyasi"

metrologiya va xatoliklar nazariyasi. o‘lchov birliklar sistemasi fizik kattaliklar va ularning statistik tahlili turli fizik kattaliklarni o‘lchashda yo‘l qo‘yiladigan xatoliklarni hisoblash bizning atrofimizdagi barcha jimlar ular hox tirik yoki jonsiz bo‘lishidan qattiy nazar tasavvurimizda qaysidir bir ko‘rsatgichlari bilan saqlanadi. ushbu ko‘rsatgichlar biron bir aniq ko‘rsatgichlarga nisbatan taqqosiy yoki qiymatlar shaklida bo‘lishi mumkin. ushbu ko‘rsatgichlar kattaliklar deb nomlanadi. taqqosiy qiymatlar shaklida 1-bino 2-bino 3-bino 4-bino 25 30 48 32 kattalik- sifat tomonidan ko‘pgina fizik ob’ektlarga nisbatan umumiy bo‘lib, miqdor jihatidan har bir ob’ekt uchun xususiy bo‘lgan xossadir. o‘lchash deb, aniqlanayotgan fizik kattalikni birlik deb qabul qilingan kattalik bilan taq...

This file contains 17 pages in PPTX format (2.3 MB). To download "metrologiya va xatoliklar nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: metrologiya va xatoliklar nazar… PPTX 17 pages Free download Telegram