metrologiya (o’lchashlar) va xatoliklar nazariyasi. xalqaro birlik tizimi (si sistemasi)

PPTX 27 pages 9.1 MB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 9.1 MB

File type PPTX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

pptxgenjs presentation mavzu: metrologiya (o’lchashlar) va xatoliklar nazariyasi. xalqaro birlik tizimi (si sistemasi) tibbiy va biologik fizika fani o’qituvchisi : ne’matova gulhayo reja: 1.metrologiya fani 2.xatoliklar nazariyasi. 3. xatoliklar turlari. 4. metrologiyaning rivojlanish istiqbollari. metrologiya: o'lchashlar va ularning ahamiyati metrologiya — o‘lchashlar va ularga asoslangan nazariyalarni o‘rganadigan ilmiy soha. ushbu taqdimotda metrologiyaning asoslari, xatoliklar nazariyasi, xalqaro birlik tizimi (si) va tibbiyotdagi roli haqida ma'lumot beriladi. metrologiyaning asoslari metrologiya – bu o‘lchashlar nazariyasi va amaliyotini o‘rganadigan fan. u o‘lchashlar aniqligini, to‘g‘riligini va ishonchliligini ta'minlashga qaratilgan. metrologiyaning kuchli tomonlari o‘lchashlar tizimini yaratish va tasdiqlash, xatoliklarni aniqlash va ularni kamaytirish, o‘lchashlarni standartlash va taqdim qilishdan iborat. tizim o'lchashlar tizimini yaratish va tasdiqlash. xatoliklar xatoliklar va ularning keltirib chiqishi. standartlash o'lchashlarni standartlash va taqdim qilish. xatoliklar nazariyasi xatoliklar nazariyasi o‘lchash natijalaridagi xatoliklarni aniqlash va ularni kamaytirish metodlarini ishlab chiqadi. xatoliklarning asosiy turlari tizimli xatoliklar (uskunaning xatoliklari), tasodifiy xatoliklar (kutilmagan faktorlar) va inson faktori (o‘lchovlarni …

2 / 27

tidan, ham oshishga va ham kamayishiga sabab bo‘ladi. xatoliklar nazariyasi har qanday fizik kattalikni qanchalik aniq o‘lchamaylik uni haqiqiy qiymatini topish mumkin emas. tajribada o‘lchangan qiymat faqat taqriban haqiqiy qiymatga teng. haqiqiy qiymat bilan o‘lchangan qiymat orasidagi farq (ayirma) o‘lchamni xatoligi deyladi. o’lchash xatoligining to’rtta turi: tajribani o‘tkazish usuliga bog‘liq bo‘lgan xatoliklar; tasodifiy xatoliklar; qo‘llaniladigan apparatlar bilan bog‘liq bo‘lgan surunkali xatoliklar; tajriba o‘tkazuvchining shaxsiy xatosi. 1.tajribani o‘tkazish usuliga bog‘liq bo‘lgan xatoliklar tajribani o‘tkazish usuliga bog‘liq bo‘lgan holda yo‘l qo‘yilgan xatoliklar surunkali xatoliklarga kiradi. masalan, oddiy kalorometr bilan ishlaganda, agar tashqi muhit bilan izolyatsiyasida kamchilikka yo’l qo’yilsa, u holda natija olinganda issiqlik miqdorining qiymati haqiqiy qiymatda kam miqdorda aniqlanadi, ya’ni surunkali xatolikka yo‘l qo‘yiladi. surunkali xatoliklarni mukammalroq usullarga o‘tish bilan yo‘qotiladi. 2. tasodifiy xatoliklar qurilmaga bog‘liq bo‘lgan tasodifiy xatoliklar. bu turdagi xatoliklar yuqori sifatli qurilmalarga ham tegishlidi. ular ma’lum bir sezgirlik va aniqlash darajasiga ega. shunday qilib, o‘lchov qurilmalari natijani ma’lum …

3 / 27

ajalash – tempratura yoki kuchlanishni o‘lchashda surunkali xatolikka olib keladi. bunday xatoliklar qurilmani to‘g‘ri sozlash yo‘li bilan yo‘qotiladi. 4. tajriba o‘tkazuvchining shaxsiy xatosi. bu xatoliklar tajriba o‘tkazuvchining diqqatiga, tajribasiga va sezgirligiga bog‘liq bo‘lib, u tasodifiy xatoliklarga kiradi. masalan, fotometr qurilmalar bilan ishlaganda okulyarga qarab ikkita yarim yorug‘likni bir – biriga tenglashtiradi, shu holda yorug‘likni tenglashganligini ko‘z bilan qaraganda ma’lum darajada xatolikka yo‘l qo‘yiladi. (bu tajriba o‘tkazuvchining ko‘rish qobiliyatiga bog‘liq) o‘rtacha arifmetik qiymat. o‘rtacha arifmetik qiymat. tajribalar natijasida hosil bo‘lgan tasodifiy xatoliklarni bir xil ehtimollik bilan o‘lchanayotgan qiymatni uning haqiqiy qiymatidan u yoki bu tomonga og‘diradi va yetarlicha tajribalar sonida bu xatoliklar bir–birini o‘zaro kompensatsiyalaydi. bu hollar kattalikning o‘rtacha arifmetik qiymati bilan ehtimolligini ko‘rsatadi va u quyidagi formula bilan hisoblanadi. bu yerda x - o‘rtacha arifmetik qiymat, x1, x2, …., xn - alohida o‘lchamlar natijasi, n-o‘lchamlar soni, - hamma o‘lchamlar yig‘indisi. u holda o‘rtacha absolyut xatolik o‘tkazilgan tajribalarda natijasini haqiqiy qiymatga …

4 / 27

0,3 ^x3=[3,3-3,1]=0,2 3. o’rtacha absolyut xatolik: ^xo’rt =(0,1+0,3+0,2)/3=0,2 4. nisbiy xatolik: d d=(0,2/3,3)*100%=6 % shtangensirkul qo‘zg‘almas oyoqcha qo‘zg‘aluvchioyoqcha nonius 4. chizg‘ich 5. ichki o‘lchamlarni xisoblash uchun qo‘zg‘aluvchi oyoqcha 6. chuqurlik o‘lchovini hisoblash uchun oyoqcha mikrometr 1. massiv yarim halqa 2. qo‘zg‘almas o‘zak 3. qo‘zg‘aluvchi o‘zak 4. rezbali qo‘zg‘almas nay 5. rezbali qo‘zg‘almas nay, ya’ni barabanli shkala bilan biriktirilgan bo‘ladi. 6. tirildoq buragich – doimo kuch bilan jismni ushlab turish uchun va jismda deformatsiya yuz bermasligi uchun xizmat qiladi. shtangensirkul santimetr va millimetrlarda darajalangan, hamda bir tomoni qo‘zg‘almas oyoqchadan iborat bo‘lgan metall chizig‘ichdir. chizg‘ich bo‘ylab suriluvchi ikkita oyoqcha, aniqroq o‘lchamlar uchun nonius bilan jihozlangan bo‘lib, u millimetrning o‘ndan bir ulushigacha (0,1mm) aniqlikda o‘lchamga imkon beradi. aniqroq o‘lchashlarni mikrometr yordamida o‘lchash mumkin. xalqaro birlik tizimi (si) o‘lchash birliklarining xalqaro tizimi (si) barcha o‘lchovlar uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. si tizimining asosiy birliklari metr (uzunlik), kilogramm (og‘irlik), sekund (vaqt), ampere (elektr toki), kelvin …

5 / 27

avtomatlashtirilgan tizimlar. metrologiyaning tibbiyotdagi ahamiyati metrologiya tibbiyotda muhim rol o‘ynaydi, ayniqsa tibbiy asbob-uskunalarning to‘g‘riligini ta'minlashda. bu qon bosimi, haroratni o‘lchash asboblari kabi diagnostik uskunalar uchun juda muhim. metrologiya yordamida to‘g‘ri tashxis qo‘yish va davolash usullarini aniqlashda yuqori aniqlik ta'minlanadi. shuningdek, dori-darmon va qon hujayralarini o‘lchashda ham metrologiya katta ahamiyatga ega. tibbiy asbob-uskunalar o'lchash va diagnostik uskunalarining to'g'riligi. diagnostik to'g'rilik to'g'ri tashxis qo'yish va davolash usullarini aniqlash. og'irlik va miqdorlar dori-darmon va qon hujayralarini aniq o'lchash. tibbiy asbob-uskunalar va metrologik tekshiruvlar tibbiy asbob-uskunalar, jumladan sfigmomanometr va termometrlar, muntazam metrologik tekshiruvlardan o‘tadi. bu o‘lchash asboblarining to‘g‘riligini ta'minlash uchun zarur. tibbiy asboblar uchun xalqaro metrologik standartlar mavjud bo‘lib, ularga rioya qilish shart. tekshiruvlar natijasida asbob-uskunalarning me'yorlar va standartlarga mosligi aniqlanadi. 1 an'anaviy asboblar sfigmomanometr, termometrlar va boshqa qurilmalar. 2 to'g'rilikni ta'minlash tibbiy asbob-uskunalar muntazam tekshiruvlardan o'tadi. 3 me'yorlar va standartlar tibbiy asboblar uchun xalqaro metrologik standartlar. metrologiyaning tibbiy tadqiqotlardagi roli metrologiya tibbiy tadqiqotlarda, …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "metrologiya (o’lchashlar) va xatoliklar nazariyasi. xalqaro birlik tizimi (si sistemasi)"

pptxgenjs presentation mavzu: metrologiya (o’lchashlar) va xatoliklar nazariyasi. xalqaro birlik tizimi (si sistemasi) tibbiy va biologik fizika fani o’qituvchisi : ne’matova gulhayo reja: 1.metrologiya fani 2.xatoliklar nazariyasi. 3. xatoliklar turlari. 4. metrologiyaning rivojlanish istiqbollari. metrologiya: o'lchashlar va ularning ahamiyati metrologiya — o‘lchashlar va ularga asoslangan nazariyalarni o‘rganadigan ilmiy soha. ushbu taqdimotda metrologiyaning asoslari, xatoliklar nazariyasi, xalqaro birlik tizimi (si) va tibbiyotdagi roli haqida ma'lumot beriladi. metrologiyaning asoslari metrologiya – bu o‘lchashlar nazariyasi va amaliyotini o‘rganadigan fan. u o‘lchashlar aniqligini, to‘g‘riligini va ishonchliligini ta'minlashga qaratilgan. metrologiyaning kuchli tomonlari o‘lchashlar...

This file contains 27 pages in PPTX format (9.1 MB). To download "metrologiya (o’lchashlar) va xatoliklar nazariyasi. xalqaro birlik tizimi (si sistemasi)", click the Telegram button on the left.

Tags: metrologiya (o’lchashlar) va xa… PPTX 27 pages Free download Telegram