abjad hisobi

DOCX 15 стр. 43,2 КБ Бесплатная загрузка

15 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 43,2 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 15

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 15

8-dars(8-ma’ruza) abjad hisobi reja: 1. abjad hisobi nima va u qerda qo’llanilgan. 2. abjad hisobida nechta harf va so’zdan iborat. 3. abjad hisobida faydalaniladigan so’zlarning ma’nosi bormi? 4. qaysi she’riy san’atlarda adjad hisobi ishlatilgan. 5. abjad hisobi matematik amallarda ham qo’llanilganmi? 6. tarix san’atidan abjad hisobiga misollar keltiring. arab yozuvi ma’no tashish vositasi sifatida ahamiyatli, qolaversa, o‘quvchiga yuksak estetik zavq ulashuvchi san’at asari sifatida qimmatlidir. o‘tmishda bu yozuv tarixiy yodgorliklar, ulkan inshootlar, osori atiqalar uchun naqsh, bezak vazifasini ham bajargan. bulardan tashqari uning yana bir muhim vazifasi bor, u ham bo‘lsa arab alifbosining raqam, son ma’nosini ifoda etish bilan bog‘liqligidir. manbalardan ma’lum bo‘lishicha, arablar (meloddan 2000 yil ilgari) o‘z alifbolarini tuzishda qadimgi yozuvlar bo‘lmish finikiya va oromiy yozuvlaridan harflar nomlarini va ular bilan birga har bir harfning raqamiy tengligini ham olganlar. arablar bu usulni biroz takomillashtirdilar. ular oltita harf ixtiro qilib, besh yuzdan minggacha bo‘lgan son ifodalarini hosil qildilar. shu …

2 / 15

kidlash joizki, abjad hisobi amalga oshirilayotgan matnda ushbu harflar ishtirok etayotgan bo‘lsa, hisobda ularning shakldoshlari(ب ک ج ز)dan istifoda etilgan. abjad hisobining ixcham, lo‘nda va qulayligi uning she’riyatda keng qo‘llanishiga sabab bo‘ldi. biron muhim xodisa, voqealarning sodir bo‘lgan vaqtini, qo‘lyozmalarning yozib tugallangan yilini, mansabdor shaxslarga bag‘ishlab yozilgan qasida va tarixlar sanasini berishda sonlar harflar bilan ifodalangan o‘zbek va sharq she’riyatining asosiy an’analaridan hisoblangan ta’rix, muammo, muvashshax, lug‘z, chiston kabi qator she’riy san’atlar asosini ham ana shu abjad hisobi tashkil qilgan. abjad hisobidan boxabar bo‘lishlikning hozirgi davrda ham ahamiyati katta. ajdodlarimizdan bizgacha yetib kelgan qo‘lyozma manbalar bilan shug‘ullanadigan har bir shaxsning yozma yodgorliklar yaratilgan yoki nusxa ko‘chirilgan yillarini aniq belgilashida hamda abjad hisobi bilan bog‘liq muayyan she’rlar va harfiy san’atlarning ta’rixini aniqlashda abjad hisobidan yaxshi xabardor bo‘lishi talab qilinadi. abjad hisobi bilan bog‘liq harfiy san’atlarni o‘rganish xususida eski o‘zbek yozuvi harflari shakllari bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan yana bir guruh harfiy san’atlar …

3 / 15

«vov u» (و), tanash gardad nun (ن). ya’ni, hushnavis xattotlar ertayu kech gardanlarini «dol», boshlarini «vov», tanalarini «nun» shaklida egib xat mashqi bilan mashg‘ul bo‘ladilar. alisher navoiyning mana bu misralarida esa oshiq ahvoli ruhiyasi harflarning grafik shakllari qiyosi orqali juda ajoyib ifodalangan: «jon»imdagi (جان)dagi «jim» (ج) ikki «dol»(د)ingga fido, andin so‘ng «alif» (ا) toza niholingga fido. «nun»(ن)i dog‘i anbarin hilolingga fido, qolgan ikki nuqta (..) ikki xolingga fido. bu misralarda جان so‘zidagi harf va nuqtalarga ishora qilinmoqda. kitobat san’atining ajoyib namunasi bobur ijodida ham uchraydi: qadding alifu (ا) qoshing erur yo (ی), desam ne ajab agar seni oy (آی) baytda alif va yoy harflarining birikuvidan “oy” so‘zi yasalib, mahbubani oyga tashbeh qilinayapti. bunday misollarni ko‘plab keltirish mumkin. bu singari harfiy san’atlarning turlari xilma-xil bo‘lib, ular abjad hisobi, yil hisobi, ta’rix, muammo, tuyug‘, tajnis, muvashshax, lug‘z, chiston kabi janr va san’atlar bilan chambarchas bog‘liq. harfiy san’atlar bilan bog‘liq janr va badiiy …

4 / 15

ib berilsa, ta’rixda biron raqam, sana yashiringan bo‘ladi. ana shu sana yashiringan so‘z yoki ibora «ta’rix moddasi» deb atalgan va u she’r mazmuniga ma’nan mos kelishi va tarkibidagi harflarning son ifodasi shoir nazarda tutgan sanani aniq ifodalashi shart bo‘lgan. ta’rixi ma’naviyda so‘zning ma’nosi mavzuga tamoman munosib tushadi va ta’rix moddasi abjad hisobida chiqadi. abdurahmon jomiy vafotiga bag‘ishlab xusomiy qalandariy tomonidan yozilgan mana bu ta’rixning ta’rix moddasi «ash’ori dilfireb» iborasidan abjad hisobi usulida chiqariladi: رفت از جهان و ماند میان سخنوران تاریخ فوت خیشتن اشعار دلفریب. ya’ni, o‘zi (jomiy) jahondan ketgan bo‘lsada, nuktadonlar orasida o‘zining «dilfireb ash’or»ini vafotiga ta’rix qilib qoldirib ketdi. اشعار دلفریب ning abjad hisobi 898 ga teng. ba’zan ta’rix moddasi chiqadigan so‘z jumlalar orasiga qistirib o‘tilishi ham mumkin. masalan, hasanxo‘ja nisoriy o‘zining «muzakkiri ahbob» tazkirasida jomiy haqida ma’lumot berar ekan «umr yoshlari گاس (kos)ga yetganda» degan jumlani qo‘llaydiki, bunda کاس so‘zining abjad hisobi 81ni tashkil qiladi va u …

5 / 15

tali va nuqtasiz harflar alohida yig‘iladi va birlashtiriladi, so‘ng ularning harfiy raqamlari aniqlanadiki, bu she’rning ta’rix moddasi bo‘ladi. bunda yig‘ilgan harflar ba’zan ma’no anglatmasligi ham mumkin, lekin ko‘zda tutilgan sanani aniq ifodalashi jihatidan ahamiyatlidir. bu davrlarda she’rda arab harflari nomlarini keltirish orqali ham ta’rixning ajoyib namunalari yaratildi: ضاد (ض) ایدی تاریخ تقی حا (ح) و دال (د) مدتی هجرتدین اوتوب ما ه و سال. baytda keltirilganض ح د harflarining abjad hisobidagi raqamlarini oladigan bo‘lsak ض – 800 ga, ح – 8 ga, د – 4 ga teng bo‘ladi va ular yig‘indisi 812 ni tashkil qiladi. bu durbekning «yusuf va zulayho» dostonining yaratilgan yilidir. melodiy yili bilan 1409 yilni anglatadi. ta’rix aytish san’atining o‘ziga xos qat’iy qonun-qoidalari mavjud. unga ko‘ra ta’rix moddasi yashiringan so‘z yoki iboradagi raqamlar topilishi lozim bo‘lgan sanadan ortiq bo‘lsa «isqot» usulidan foydalanib uni kamaytiriladi, aksincha orttirish lozim bo‘lsa «idhol» usuliga murojaat qilinadi. xullas, ta’rixlar o‘z vaqtida juda …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 15 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "abjad hisobi"

8-dars(8-ma’ruza) abjad hisobi reja: 1. abjad hisobi nima va u qerda qo’llanilgan. 2. abjad hisobida nechta harf va so’zdan iborat. 3. abjad hisobida faydalaniladigan so’zlarning ma’nosi bormi? 4. qaysi she’riy san’atlarda adjad hisobi ishlatilgan. 5. abjad hisobi matematik amallarda ham qo’llanilganmi? 6. tarix san’atidan abjad hisobiga misollar keltiring. arab yozuvi ma’no tashish vositasi sifatida ahamiyatli, qolaversa, o‘quvchiga yuksak estetik zavq ulashuvchi san’at asari sifatida qimmatlidir. o‘tmishda bu yozuv tarixiy yodgorliklar, ulkan inshootlar, osori atiqalar uchun naqsh, bezak vazifasini ham bajargan. bulardan tashqari uning yana bir muhim vazifasi bor, u ham bo‘lsa arab alifbosining raqam, son ma’nosini ifoda etish bilan bog‘liqligidir. manbalardan ma’lum bo‘lishicha, arablar...

Этот файл содержит 15 стр. в формате DOCX (43,2 КБ). Чтобы скачать "abjad hisobi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: abjad hisobi DOCX 15 стр. Бесплатная загрузка Telegram