xiv-xvii asrlarda movaraunnaxrda ilm-fan rivoji

DOC 30 pages 121.5 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 121.5 KB

File type DOC

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

xiv-xvii asrlarda movaraunnaxrda xiv-xvii asrlarda movaraunnaxrda ilm-fan rivoji. reja: 1. amir temur dvrida movaraunnaxrda ilm-ma‘rifat rivoji, maktab, madrasa va pedagogik fikr. «temur tuzuklari» ning tarbiyaviy ahamiyati. 2. abu lays as- samarqandiyning «bo’ston ul orifin» asarida ilm- ma‘rifat haqidagi fikrlari. 3. mirzo ulug’bekning ilmiy-ma’rifatparvarlik faoliyati. 4. alisher navoiyning pedagogik qarashlari. 5. z.m. boburning ma‘rifatparvarlik g’oyalari. 6. jaloliddin davoniyning pedagogik fikrlar taraqqiyotiga qo‘shgan hissasi 1. amir temur dvrida movaraunnaxrda ilm-ma‘rifat rivoji, maktab, madrasa va pedagogik fikr. «temur tuzuklari» ning tarbiyaviy ahamiyati. temuriylar hukmronligi davri 1370 yildan temur hokimiyat tepasiga chiqqan davrdan boshlanib, 1507 yil shayboniyxon (20 may) hirotni egallashi bilan tamom bo’ldi. bu davr o’rta osiyo xalqlari shu jumladan, o’zbek xalqi madaniyati ilm-fani, maorifi, san’ati va adabiyoti tarixiy taraqqiyotining yangi va sermahsul bir davridir. bu davrda o’rta osiyo xalqlari ilm-fan, maorif, me’morchilik, adabiyot, tasviriy san’at, naqqoshlik, muzika va boshqa sohalarda juda katta hissa qo’shdilar. shu jihatdan ko’zda tutib tadqiqotchilar bu davrni sharq …

2 / 30

olar barpo etdi. ayniqsa, samarqandning qiyofasi tubdan o’zgardi. unda azim va ko’rkam binolar, bog’lar va saroylar, ko’priklar va kanallar paydo bo’ldi. o’sha davrda o’rta osiyoning qo’shni va sharq va g’arb mamlakatlari bilan savdo elchilik munosabatlari rivojlandi. temurni jahonga mashhur qilgan 2 g’alabasi: to’xtamishxon va yldirim boyazid. temur vafot etishi bilan (1405 yil) uning davlati parchalanib ketdi, ko’p o’lkalar undan ajralib chiqdi. temurning vorislariga xuroson va movaraunnahr qoldi. xuroson va movaraunnahr taxti uchun qattiq kurash boshlanib ketdi. uzoq davom etgan qonli kurashlardan keyin 1409 yilda taxtga shohruh chiqdi. u xurosonni o’ziga qoldirib, movaraunnahrni o’g’li ulug’bekka berdi. 1447 yilda shohruh vafot etdi. 1449 yilda ulug’bek yovuzlarcha o’ldirildi. taxt-toj kurashlari yanada kuchaydi. nihoyat, 1450 yillarga kelib bu kurash bir muncha pasaydi. xuroson abulqosim bobirga movaraunnahr abusaidmirzoga o’tdi. abulqosim bobirga vafotidan keyin xurosonni ham mustabid va johil abusaid egallaydi. u 1469 yilda g’arbiy eronga hujum qilib jangda engilib halok bo’ldi. ko’p yillar davomida taxt-toj …

3 / 30

zovorki, temuriy hukmdorlari ilm qilibgina qolmasdan, ularning ichidan atoqli olimlar, shoirlar, san’atkorlar, ma’rifatparvarlar ham etishib chiqqan. buyuk astronom mirzo ulug’bek, shoirlar mironshoh, husayn boyqaro, z.m. bobur va boshqalar bunga misol bo’la oladi. ix-xii asrlarda jahon ilm-fani taraqqiyotida mislsiz katta rol o’ynagan o’rta osiyo xiv-xvi asrlarda ham tabiiy va gumanitar fanlar sohasida bir qancha buyuk olimlarni etishtirdi, jahon fani taraqqiyotiga yangi hissa qo’shdi. 2-masala. abu lays as- samarqandiyning «bo’ston ul orifin» asarida ilm- ma‘rifat haqidagi fikrlari. abu lays nasr ibn muhammad ibn ahmad ibn ibrohim as-samarqandiy 1003 yilda vafot etgan. mashhur qonunshunos va ilohiyot olimi samarqand shayxulislomi abu lays samarqanday didaktik xarakterga ega bo’lgan «fiqh xazinasi», «oriflar bo’stoni», «qur’on tafsiri» va shunga o’xshagan bir qancha asarlari mashhurdir. sun’iy sug’orishga asoslangan xo’jalikni rivojlantirish, kemasozlik, dengiz sayohati va boshqalar astronomiya, geometriya, matematika va boshqalar tabiiy fanlarning tarqqiy etishini taqazo qilsa, jamiyatning ma’naviy ehtiyoji gumanitar fanlarning o’sishini talab qilar edi. tabiiy fanlardan ayniqsa astronomiya …

4 / 30

tut tayorix» asarini yozgan xufizu abru, «matlaus-sa’dain» asarini yaratgan abdurazzoq samarqandiy, 7 jildlik «ravzatus safo» asarini bitgan mirxond, shuningdek xondamir, ibn arab shoh zayniddin vosifiy va boshqalar etishdi. bu tarixchilarning boy faktik materiallar to’plagan. adabiyotshunoslik sohasida tazkiralar, aruz vazni nazariyasi, qofiya va boshqalarga doir misollar yaratildi. abdurahmon jomiy, alisher navoiy, davlatshoh samarqandiy, atoul husayniy, koshiriy kabi adabiyotshunoslar etishdi. tilshunoslik sohasida nazariy tadqiqotlar olib borildi. arab tili grammatikasiga doir asarlar, lug’atlar paydo bo’ldi. «muhokamatul-lug’atayn». 3-masala. mirzo ulug’bekning ilmiy-ma’rifatparvarlik faoliyati ilm-fan va ma’rifatning rivojlanishida ulug’bekning roli katta bo’ldi. ulug’bek nomi bilan shuhrat qozongan muhammad tarag’ay 1394 yil 22 martda tug’ildi. yuqorida aytganimizdek, temur vafotidan keyin 4 yil davom etgan toj-taxt uchun kurashlari natijasida hokimiyat ulug’bekning otasi shohruh mirzo qo’liga o’tdi. shohruh mirzo o’zi xurosonda podsholik qilib, poytaxti samarqand bo’lgan movaraunnahrni ulug’bekga topshirdi. biroq ulug’bek boshqa temuriy hukmdorlardan ko’p farq qilar edi. u yangi viloyatlarni qo’lga qo’lga kiritishga, davlatni kengaytirishga emas, balki ko’proq …

5 / 30

uali birjandiy, mansur koshiy, ali qushchi, maryam chalabiy va boshqa olimlar astronomiya, matematika, geometriya va boshqa fanlardan muntazam ilmiy ish olib bordilar. ulug’bek bu olimlarning yordami bilan samarqandda obirahmat arig’i yonida ko’xaq tepaligida 1424 yilda katta rasadxona-observatoriya qurdi. bu observatoriyadagi asboblar, jumladan asosiy asbob bo’lgan sekstant o’z aniqligi bilan xv asrning barcha observatoriyalaridagi asboblardan ustun turadi. ulug’bek bu observatoriyada ertayu-kech kuzatish olib boradi, sayyoralar olamining sirlarini aniqlaydi. 1018 yulduzning holati va harakatini o’rganib chiqadi. astronomiya fanini yangi taraqqiyot pog’onasiga ko’taradi. o’z kuzatishlarini yakunlab o’zining yirik asari «ziji jadidi ko’ragoniy (yangi ko’ragoniy yulduzlar jadvali)ni» yozadi. bu asar nazariy kirish qism va 4 katta bobdan iborat. kirish qismida «din tumanday to’zg’ib ketadi. podsholiklar emiriladi, ammo olimlarning xizmatlari mangu qoladi»-deb yozadi. shuning bilan insoniyat uchun fanning ahamiyatini yuksak baholaydi. bu asarida ulug’bek hindlar, greklar, eronliklar va boshqa xalqlarning kalendarlarini tanqidiy tahlil qilib, o’zidan oldin o’tgan erotosfen, gipparx, ptolomey, al-battoniy, ibn yunus, nasriddin tusiy …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xiv-xvii asrlarda movaraunnaxrda ilm-fan rivoji"

xiv-xvii asrlarda movaraunnaxrda xiv-xvii asrlarda movaraunnaxrda ilm-fan rivoji. reja: 1. amir temur dvrida movaraunnaxrda ilm-ma‘rifat rivoji, maktab, madrasa va pedagogik fikr. «temur tuzuklari» ning tarbiyaviy ahamiyati. 2. abu lays as- samarqandiyning «bo’ston ul orifin» asarida ilm- ma‘rifat haqidagi fikrlari. 3. mirzo ulug’bekning ilmiy-ma’rifatparvarlik faoliyati. 4. alisher navoiyning pedagogik qarashlari. 5. z.m. boburning ma‘rifatparvarlik g’oyalari. 6. jaloliddin davoniyning pedagogik fikrlar taraqqiyotiga qo‘shgan hissasi 1. amir temur dvrida movaraunnaxrda ilm-ma‘rifat rivoji, maktab, madrasa va pedagogik fikr. «temur tuzuklari» ning tarbiyaviy ahamiyati. temuriylar hukmronligi davri 1370 yildan temur hokimiyat tepasiga chiqqan davrdan boshlanib, 1507 yil shayboniyxon (20 may...

This file contains 30 pages in DOC format (121.5 KB). To download "xiv-xvii asrlarda movaraunnaxrda ilm-fan rivoji", click the Telegram button on the left.

Tags: xiv-xvii asrlarda movaraunnaxrd… DOC 30 pages Free download Telegram