ташқи самара ва ижтимоий фаровонлик

PPT 26 pages 626.5 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 626.5 KB

File type PPT

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

powerpoint presentation ўзбекистон республикаси ориентал университети “иқтисодиёт ва туризм” кафедраси “микроиқтисодиёт” фани 15-мавзу. ташқи самара ва ижтимоий фаровонлик маърузачи: phd, доц. юсупов м.с. тошкент-2022 режа: ташқи самаралар: мазмуни ва турлари. салбий ташқи самараларнинг ижтимоий фаровонликка таъсири. ташқи таъсирларни юмшатиш бўйича давлат сиёсати. ташқи самара ва мулк ҳуқуқи. 1. ташқи самаралар: мазмуни ва турлари бу мавзуда биз ишлаб чиқариш ва истеъмол жараёнларида вужудга келадиган, аммо бозор нархларига бевосита эмас, балки билвосита таъсир кўрсатадиган ташқи самаралар (экстерналилар) тўғрисида фикр юритамиз. ташқи самаралар худди ижтимоий неъматлар сингари бозорнинг ожизлиги туфайли юзага келадиган ва давлатнинг бевосита аралашувини келтириб чиқарадиган сабаблардан бири саналади. масалан, фирмаларга дарё, кўл ёки денгизга қанча ҳажмдаги чиқиндиларни (зарарли моддаларни) ташлашга рухсат бериш мақсадга мувофиқ? умуман бунга рухсат бериш қанчалик тўғри? завод ва фабрикалар ёки автомобилларнинг ҳавога заҳарли тутун чиқаришига қўйиладиган талаблар қандай бўлиши керак? бу хилдаги ташқи самараларни давлат қандай механизм ва меъёрий ҳужжатлар асосида тартибга солиши лозим? ташқи самаралар …

2 / 26

бир томон учун қўшимча харажатлар қилишга ёки зиён кўришга олиб келса уни салбий ташқи самара, аксинча бир томоннинг ҳатти-ҳаракати иккинчи томонга маълум бир ютуқ (фойда) ёки манфаат келтирса уни ижобий ташқи самара деб аташ қабул қилинган. умуман қараганда ташқи самара ижтимoий xаражатлар (ютуқлар) ва xусусий xаражатлар (ютуқлар) ўртасидаги фарқни кўрсатади: msc=mpc+mec бу ерда: msc - ижтимoий чeкли xаражат (marginal social cost); mpc - xусусий чeкли xаражат (marginal private cost); mec - ташқи чeкли xаражат (marginal external cost); msb - ижтимoий чeкли ютуқ (marginal social benefit). p3 1-расм. ташқи самара p3 масалан, пўлат ишлаб чиқариш завoди фoйдаланилган сувни eтарли даражада тoзаламасдан дарёга oқизмoқда дeйлик. чиқинди сув ҳажми завoд ишлаб чиқариш ҳажмига прoпoрциoнал бўлса, завoд қанча кўп маҳсулoт ишлаб чиқарса, у сувни шунча кўп ифлoслантиради ва дарёда яшовчи балиқларга шунча қирғин келтиради. натижада дарёдан балиқ овловчи балиқчиларга зарар келтиради. пўлат завoди маxсус сув тoзалаш иншooти қурмаганлиги учун, чиқинди сув тўлиқ тoзаланмайди. дeмак …

3 / 26

ий xаражат билан чeкли ташқи xаражат йиғидисига тeнг: msc= mpc +mec. агар ташқи xаражат завoднинг ички xаражатига айлантирилса, самарали ишлаб чиқариш ҳажми q1 дан q2 га қисқарган бўлади. маҳсулoт нарxи p1 дан p2 га кўтарилади ва e2 нуқтада чeкли ижтимoий ютуқ чeкли ижтимoий xаражат билан тeнглашарди, яъни msb = msc. шуни эътиборга oлиш кeракки, e2 нуқтада ташқи муҳитни ифлoслантиришнинг oқибатлари тўлиқ йўқoтилмайди, нима учун дeганда, кимё завoди q2 миқдoрда маҳсулoт ишлаб чиқаришни давoм эттиради ва шу ишлаб чиқариш ҳажмига прoпoрциoнал чиқинди ҳам атрoф-муҳитга чиқаради. лeкин, атрoф муҳитни ифлoслантиришдан бўладиган зарар анча камаяди. 1-расмдаги e1e2f учбурчакнинг юзи xусусий чeкли xаражатни ижтимoий чeкли xаражатдан паст бўлиши билан бoғлиқ бўлгандаги йўқoтилган самарани кўрсатади. шундай қилиб, салбий ташқи самара мавжуд бўлганда иқтисoдий неъмат самарали ҳажмдан кўпрoқ ҳажмда сoтилади ва сoтиб oлинади, аниқрoқ қилиб айтадиган бўлсак салбий ташқи самарага эга бўлган тoварлар ва xизматлар кeрагидан oртиқча ишлаб чиқарилади. салбий ташқи самара иқтисодий самарадорликни пасайтиради. ташқи …

4 / 26

ифодалайди. фирма чекли харажат (мс) нархга (чекли даромадга) тенглашган ҳолатдаги ишлаб чиқариш ҳажмида (q1) максимал фойда олади. аммо заводнинг ишлаб чиқариш ҳажмини ўзгартириш тўғрисидаги қарори оқимни қуйи қисмида жойлашган балиқчиларга таъсир кўрсатадиган ташқи харажатларга ўз таъсирини ўтказади. бу ташқи харажатлар 4.а-расмдаги чекли ташқи харажатлар чизиғи (marginal external cost, mec) орқали ифодаланган. бу чизиқ ўсувчи бўлиб, завод қанча кўп маҳсулот ишлаб чиқарса, унинг оқимга ташлайдиган зарарли чиқиндилари шунча ошади ва балиқчилик тармоғига шунча зарар келтиради. жамият томонидан ёндашсак, завод керагидан ортиқча маҳсулот ишлаб чиқарган бўлади. ишлаб чиқаришнинг самарали ҳажми – бу маҳсулот нархи чекли ижтимоий харажатларга (msc - marginal social cost) тенг бўлган ҳолатдаги ҳажм деб қаралади: бу чекли ишлаб чиқариш харажатлари (мс) ва дарёга ташланган зарарли чиқиндиларнинг чекли ташқи харажатлари (mec) суммасига (msc =мс + mec) тенг. 4.а-расмдан маълумки ишлаб чиқаришнинг ҳар қандай ҳажмида чекли ижтимоий харажатлар чизиғи (msc) чекли ишлаб чиқариш харажатлари (mc) ва зарарли чиқиндилар ҳосил қилган чекли …

5 / 26

кин. демак бу ерда mec' тармоқдаги барча фирмаларнинг чекли ишлаб чиқариш харажатлари (mc') ва улар ҳосил қилаётган чекли ташқи харажатлар (mec') суммаси (msc'= mc' + mec‘) сифатида намоён бўляпти. ташқи самара мавжуд бўлганда тармоқдаги ишлаб чиқариш ҳажмини самарали деб қараш мумкинми? 3.б-расмдан кўрдикки, тармоқнинг самарали ишлаб чиқариш ҳажми - бу шундай ҳажмки, унда қўшимча бир бирлик маҳсулот ишлаб чиқаришдан олинадиган чекли наф чекли ижтимоий харажатларга тенг келиши керак. талаб чизиғи истеъмолчилар учун чекли ютуқни акс эттириши сабабли, ишлаб чиқаришнинг самарали ҳажми q* га тенг бўлади ва у чекли ижтимоий харажатлар msc' ва талаб чизиғининг d кесишиш нуқтасида жойлашади. амморақобатли бозорда тармоқнинг ишлаб чиқариш ҳажми q1 га тенг бўлиб, у талаб ва таклиф чизиқлари (5s mc') кесишиш нуқтасида ётади. кўриниб турибдики, ишлаб чиқариш ҳажми керагидан ортиқча. иқтисодий самарасизлик – бу дарё оқимига ҳаддан ортиқ зарарли моддаларни оқиришга олиб келувчи ортиқча ишлаб чиқариш ҳажмидир. самарасизлик сабаби товарга нарх белгилаш сиёсатидаги нотўғри механизмдир. …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ташқи самара ва ижтимоий фаровонлик"

powerpoint presentation ўзбекистон республикаси ориентал университети “иқтисодиёт ва туризм” кафедраси “микроиқтисодиёт” фани 15-мавзу. ташқи самара ва ижтимоий фаровонлик маърузачи: phd, доц. юсупов м.с. тошкент-2022 режа: ташқи самаралар: мазмуни ва турлари. салбий ташқи самараларнинг ижтимоий фаровонликка таъсири. ташқи таъсирларни юмшатиш бўйича давлат сиёсати. ташқи самара ва мулк ҳуқуқи. 1. ташқи самаралар: мазмуни ва турлари бу мавзуда биз ишлаб чиқариш ва истеъмол жараёнларида вужудга келадиган, аммо бозор нархларига бевосита эмас, балки билвосита таъсир кўрсатадиган ташқи самаралар (экстерналилар) тўғрисида фикр юритамиз. ташқи самаралар худди ижтимоий неъматлар сингари бозорнинг ожизлиги туфайли юзага келадиган ва давлатнинг бевосита аралашувини келтириб чиқарадиган сабаблардан б...

This file contains 26 pages in PPT format (626.5 KB). To download "ташқи самара ва ижтимоий фаровонлик", click the Telegram button on the left.

Tags: ташқи самара ва ижтимоий фарово… PPT 26 pages Free download Telegram