sivilizatsiya va uning tarixi

DOC 6 pages 41.0 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 41.0 KB

File type DOC

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

mavzu; 11 jamiyat va sivilizatsiya reja 1. sivilizatsiyaning boshlanishi va tadriji 2. sivilizatsiyalar - ijtimoiy-madaniy jarayon 3. farmatsiyaviy yondashuvning yaroqsizligi hozirgi vaqtda insoniyat jamiyat va uning tarixini sivilizatsiyaviy jarayonlar, ularning turli ko‘rinishlari va bosqichlari sifatida qarash ilmda yetakchi o‘rinni egallaydi. jumladan: birinchidan, uning fan tarixida 250 yildan beri davom etib kelayotgan jiddiy an’analari mavjud. ikkinchidan, davrimizning barcha murakkabliklarini asosiy jihatlariga ko‘ra sivilizatsiyaviylik yondashuvi bilan xiyla keng tushuntirish mumkin. uchinchidan, sobiq sotsialistik hamdo‘stlik deb atalgan tuzilmalar, shu jumladan, sobiq sovet davlatida fikr-o‘yning hukmdori bo‘lib, o‘zining yaroqsizligini to‘la ko‘rsatgan bo‘lsa-da, lekin hozircha batamom bartaraf etilmagan ijtimoiy-iqtisodiy formatsiyalar to‘g‘risidagi markscha-lenincha dogmaning ijtimoiy-gnoseologik jihatdan ham umrini yashab bo‘lganligini tasdiqlaydi. lotincha «civilis» so‘zidan olingan bo‘lib, shahar, shahar jamoasi, fuqaro, davlat, fuqaroviylikka, davlatchilikka oid juda ko‘p ma’nolarni bildiradigan bu atamani birinchi marta fransuz mutafakkiri mirabo 1757-yilda bosilib chiqqan «kishilarningdo‘stiyoki aholi to ‘g‘risidagi risola» kitobida qo‘llagan. shotlandiyalik a.fergyusonning 1767-yilda nashr qilingan «fuqaroviy jamiyat tarixi tajribasi» asari nomida …

2 / 6

mavjudligi haqidagi qarashlarni maydonga keltiradi. ayni vaqtda, nisbatan tezroq muomalaga singib borayotgan «sivilizatsiya» atamasi turli ma’nolari ichida ko‘proq yevropotsentrizmni ifodalashi ko‘zga tashlanmoqda. xix asr boshlaridan yevropa ilmi doirasida sivilizatsiya va ijtimoiy taraqqiyot g‘oyalarini kun tartibiga qo‘yish orqali insoniyat o‘tmishi bosqichlarini ifodalashga harakat qilindi. buning natijasida tarixni haqqoniy yoki nohaqqoniy ko‘rinishida qarash ham maydonga keldi. keyinroq k.marks insoniyatning ilk tashkiliy ifodasi bo‘lgan ibtidoiy jamoadan keyingi davrni ham haqiqiy tarix emas, insoniyatning haqiqiy tarixi sotsializmdan boshlandi, deb da’vo qilganida ayni shu pozitsiyada turgan edi. amerikalik antropolog l. g. morgan «qadimgi jamiyat» degan asarida sivilizatsiyaning insoniyat o‘tmishini xuddi a.fergyuson kitoblarida yoritilganidek, yovvoyilik va varvarlik bosqichlaridan keyingi tarixini ifodalash uchun qo‘lladi. ayni shu ma’noda sivilizatsiyani hozirgi amerikalik olim a. tofler va boshqa ko‘pgina olimlar ham qo‘llamoqda. shuningdek, «sivilizatsiya» atamasini ijtimoiy-madaniy hodisa sifatida u yoki bu mintaqa yoki etnos rivojlanishi darajasining ifodasi ko‘rinishida (ingliz-sakson tafakkuri doirasida arnold toynbi va boshqalar), hatto madaniyatning yakuni tarzida (osvald …

3 / 6

gani bilan sivilizatsiya evristik - bilish ahamiyatiga molikdir. bularga asoslanib sivilizatsiyaga quyidagicha ta’rif berish mumkin: unda keng ma’noda sotsiumning muayyan sifat holati, tor ma’noda esa uning har bir tarixiy bosqichlari tashkiliy tuzilishi tamoyillaridan tortib asosiy jihatlari namoyon bo‘lishining shart-sharoitlari yig‘indisigacha barchasi tushuniladi. hozirgi vaqtda «sivilizatsiya» tushunchasi ijtimoiy-gumanitar fanlarda markaziy o‘rin tutmoqda. uning yordamida insoniyat tarixi jarayonlarining turli-tuman kechishi masalalari to‘laroq qamrab olinadi. tarixan ilk sivilizatsiyaning shakllanishi miloddan avvalgi 17-yuzyillikka to‘g‘ri keladi. sug‘orma dehqonchilikka asoslan- gan hayot neolit inqilobini yuzaga keltirgan. chorvachilik va dehqonchilikning kelib chiqishi insoniyat tarixida birinchi mehnat taqsimoti edi. dehqonchilikni yo‘lga qo‘yishda murakkab irrigatsion ishlarni bajarish uchun doimiy, o‘troq yashash zarur edi. o‘troqlikka o‘tish bilan paydo bo‘lgan manzilgohlar anchagina qulayliklarga, ba’zan esa tashqi devorlarga ega bo‘lganlar. bu esa boyliklar va tajriba nafaqat jamoa tasarrufi ko‘rinishida, balki maxsus predmetlar (texnika) shakli va miqdori ko‘rinishida ham to‘planib borganini anglatadi. faoliyat turlarining ko‘payishi natijasida toshdan, yog‘ochdan, suyakdan mehnat qurollari yasash, yerga …

4 / 6

oqiy, so‘ngra esa huquqiy me’yorlar va ularni amalga oshirish uchun ijtimoiy-siyosiy tuzilmalar zarur bo‘lgan. bular esa, o‘z navbatida, to ‘rtinchi mehnat taqsimotini - harbiylar, zodagonlar va dohiylar bo‘lishini, siyosiy boshqaruvning kelib chiqishini, politogenezini shart qilib qo‘yadi. politogenez jonli tabiatdagi mavjud o‘z-o‘zidan tashkillanishni, kishilik dunyosi tadriji ma’lum tomondan qadimgi sharqning sug‘orma dehqonchilik qilinadigan mintaqalari jamoalaridagi boshqaruv tuzilmasini, ayniqsa, uning ma’muriy buyruqbozlik ko‘rinishini bildirgan. siyosiy hokimiyatning amalda bo‘lishi ijtimoiy hokimiyatda zarur bo‘lgan barcha unsurlar bilan birga, qo‘shimcha ravishda quyidagi jihatlar ham bo‘lishini taqozo etadi: 1. hokimiyatni amalga oshiruvchi guruh yoki guruhlar bilan hokimiyatning obyekti bo‘lgan guruh yoki guruhlarning o‘zaro ijtimoiy ajralishi. 2.hokimiyatni amalga oshirishning asosi sifatida uyushgan majburiylikning mavjudligi (masalan, oqsoqollar kengashi va hokazo). ma’naviy sohada sivilizatsiyaviy hayotning qaror topishi eng radikal tarzda chiqishining ma’naviy bo lib, inson ruhiyatida mantiqiy tafakkurni, unda esa sifat jihatdan yangi dunyo- qarashni keltirib chiqaradi. astrologiya, arifmetika, biologiya, tibbiyot, agronomiya kabi fanlarning kurtaklari shakllana boshlandi. unsurlari ko‘rina …

5 / 6

ayda shaklda - sivilizatsiya kelib chiqishining ma’naviy shart-sharoitlari xususiy mulk - kichik yer egalari, chorvadorlar, hunarmandlarning mulki ko‘rinishida amalda bo‘ldi. bu davrda qullarning o‘rni alohida bo‘lganligini nazarda tutish lozim.sivilizatsiyaning bu bosqichida mahsulotlarni muntazam ayir- boshlashning zarur sharti sifatida pul muomalasi vujudga keldi. muomala uchun dastlab oltin, so‘ngra kumush tangalar ishlatila boshlandi. sivilizatsiya va madaniyat. sivilizatsiyalarning insoniyat ilgarilama harakati bosqichlari ekanligi doirasida madaniyat hodisasi alohida o‘rin tutadi. fransuz mutafakkiri j.j.russo (xviii asr) insonning tanasi va ruhiy ehtiyojlari to‘g‘risida fikr yuritib, birinchisi qonunchilik, davlat tuzilishi, xavfsizlik tizimiga ehtiyoj sezganidek, ikkinchisi ham o‘zini takomillashtirish uchun madaniyatga, dastavval, san’at va fanga bo‘lgan ehtiyojni qondirishi kerak, deb ko‘rsatgan edi. nemis mutafakkiri o.shpengler (xx asr) fikricha ham sivilizatsiya texnik-texnologik omillarning yuksak darajasini ifodalasa, madaniyat hayotiy ijodiylikni bildiradi. darvoqe, bu mutafakkir g‘arb tafakkuri tarixida birinchi bo‘lib har bir sivilizatsiyaning noyobligini, betakrorligini isbotlagan. m. veber (xx asr, germaniya) ta’kidlashicha, sivilizatsiya sotsium harakatining muayyan bosqichini anglatsa, madaniyat esa sivilizatsiyaning …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sivilizatsiya va uning tarixi"

mavzu; 11 jamiyat va sivilizatsiya reja 1. sivilizatsiyaning boshlanishi va tadriji 2. sivilizatsiyalar - ijtimoiy-madaniy jarayon 3. farmatsiyaviy yondashuvning yaroqsizligi hozirgi vaqtda insoniyat jamiyat va uning tarixini sivilizatsiyaviy jarayonlar, ularning turli ko‘rinishlari va bosqichlari sifatida qarash ilmda yetakchi o‘rinni egallaydi. jumladan: birinchidan, uning fan tarixida 250 yildan beri davom etib kelayotgan jiddiy an’analari mavjud. ikkinchidan, davrimizning barcha murakkabliklarini asosiy jihatlariga ko‘ra sivilizatsiyaviylik yondashuvi bilan xiyla keng tushuntirish mumkin. uchinchidan, sobiq sotsialistik hamdo‘stlik deb atalgan tuzilmalar, shu jumladan, sobiq sovet davlatida fikr-o‘yning hukmdori bo‘lib, o‘zining yaroqsizligini to‘la ko‘rsatgan bo‘lsa-da, lekin hozircha...

This file contains 6 pages in DOC format (41.0 KB). To download "sivilizatsiya va uning tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: sivilizatsiya va uning tarixi DOC 6 pages Free download Telegram