sivilzatsiya tushunchasining vujudga kelishi va yevropaga kirib borishi

PPTX 2,9 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1680080412.pptx /docprops/thumbnail.jpeg sivilzatsiya tushunchasining vujudga kelishi va yevropaga kirib borishi slayd sivilzatsiya tushunchasining vujudga kelishi va yevropaga kirib borishi yangi tarixiy sharoitda insoniyat tarixini bilish muammolariga eskicha – formatsion yondashuv nazariya va amaliyotda oʼzini oqlamoqda. kishilik jamiyati tarixini oʼrganishda ancha qiyinchiliklarning kelib chiqishiga sabab boʼldi. shoʼrolar hokimiyati yillarida jamiyat rivojlanishining qoida va qonuniyatlarining mohiyati buzib talqin qilindi. bugungi kunda jahon tarixini bilish, tushunish masalasiga sivilizatsiyaviy yondashuv maqsadga muvofiqdir. kishilik jamiyati taraqqiyotini beshta formatsiyaga boʼlib oʼrganish ilmiy-nazariy, mantiqiy tarixiy va metodologik jihatdan ham toʼgʼri emas. tarixiy jarayonning obʼektiv manzarasini ishlab chiqish (yaratish) uchun tarix fani muayyan metodologiyaga, umumiy tamoyillarga asoslanishi kerak. uzoq vaqtga qadar tarix fanida subʼektivistik yohud obʼektiv-idealistik metodologiya hukmron boʼlib keldi. bunday hol tarixni buyuk insonlar – shohlar, qirollar, imperatorlar va boshqa siyosiy arboblar faoliyati tarixi sifatida tushunishga olib keldi. ushbu yondashuvga binoan biron-bir tarixiy voqelik, hodisa ularning maqsad-muddaosi, hisob-kitoblar yoki xatolari hisobiga yuzaga kelgan, deb tushunildi. obʼektiv-idealistik kontseptsiya …

i kuchli va xastaliklardan xoli boʼlganlar. uzoq davom etgan umrdan soʼng yuz bergan oʼlim osoyishta va tinch uyquga ketishday tuyulgan musulmon tarixnavisligida tarix “qurʼon”dan boshlanadi. “аlbatta, osmonlaru yerning mulki ollohnikidir. u oʼzi tiriltiradi, oʼzi oʼldiradi”. (“tavba” surasi, 116-bet). qurʼon va hadislarda islom dini yoyilishining asosiy bosqichlari, islom tarixiy tafakkuri oʼz aksini topgan. islom yoyilishi davrida arablar tarixi “johiliyat” va islom davrlariga boʼlinadi. musulmon tarixchilari, keyinchalik – muhammad s.а.v., аbu bakr, umar, usmon va аli chohoryorlar davri tarixi, ummaviylar va аbbosiylar davrini alohida ajratganlar. аrab va fors tilidagi tarixiy asarlarda esa paygʼambarlar hayoti va faoliyati, аvliyolar tarjimai hollari (“manoqib”), sulolalar hukmronligi davridagi tarixni koʼramiz. tarix sulolaviy usulda davrlashtirilgan. musulmon tarixnavisligi tarixning ikki shaklida –umumjahon tarixi va mahalliy tarixga ajratib yoritilishi bilan farqlanadi. mualliflar oʼz asarlarida tarixni turli usullarda davrlashtirganlar va bu usullar, masalan, “paygʼambarlar, xalifalar va shohlar tarixi”, “аjam shohlarining tarixi”, “tarixi buxoro” kabi nomlanishda va mualliflarning ijodiy talqinlarida oʼz ifodasini …

gʼambarlar”, “qudratli ... podshohlar”, “toʼfon”, “zilzila, halokatli yer yutish” va hokazolar kabi hodisalarni boshlanish davri deb koʼrsatadi: “bunday hodisalar orqali maʼlum vaqtlar, tarixlar aniqlanadi, dunyo va dinga oid barcha ishlarda bunga ehtiyoj seziladi”, - deb yozadi. beruniy u yoki bu tarixiy voqealarni yozishda keng qamrovli kuzatish, dalillarni sinchkovlik bilan aniqlash, bir voqea haqidagi turli fikrlarni chuqur oʼrganish va uning “rosti”ni topib yozishga harakat qiladi. olim asarni oʼquvchi uchun tushunarli boʼlishini taʼkidlab, u mushtariyni mushohada qilishga, oʼylashga majbur etish lozimligini uqtiradi. u birinchi boʼlib, inson hayotining turli sohalaridagi faoliyatlarini birlikda, umumiylikda koʼrib talqin qiladi. qadimiy soʼgʼdiylar va xorazmliklar tarixini, afsonalarini bayon qilar ekan, voqeliklarni haqqoniy, qanday boʼlsa shundayligicha tasvirlashga harakat qiladi. tarixni xalqlar millat yoki din manfaatlaridan kelib chiqib yozmaydi. tarixiy voqealarni izohlayotgan paytda, u hech qanday dinga, millat vakiliga, davlat yoki davlat arbobiga boʼysunmaydi. holbuki, oʼsha davrlarda islom dini davlat siyosati darajasiga koʼtarilgan, davlat sohiblari oʼz nomlarini ulugʼlash uchun hech …

huntirishda formatsiyaviy yondashuv kamchiliklardan xoli emas edi. birinchidan, marks chiziqli tarixiy taraqqiyot tarafdori boʼlgan. formatsiya nazariyasi yevropa tarixiy yoʼlining yigʼindisi sifatida shakllangan edi. baʼzi bir mamlakatlar mazkur sxemaga tushmasdan “osiyocha ishlab chiqarish usuli”ga oʼtkazib yuborildi. ikkinchidan, “formatsiyaviy yondashuvga har qanday tarixiy voqelikni ishlab chiqarish usuliga, iqtisodiy munosabatlar tizimiga qatʼiy bogʼlab qoʼyilishi xarakterlidir. marks qarashlariga koʼra, taraqqiyot ishlab chiqaruvchi kuchlar rivojlanishiga, ishlab chiqarish usulining almashuviga tayanadi. lekin taraqqiyotni bunday tushunishda inson hamda maʼnaviy omillarning oʼrni tarixda lozim darajada aks etmaydi. holbuki, tarix, dastavval inson tarixi – kishilar tarixidir ularning tarixi doirasidagina moddiy jarayonlar oʼtmishining mazmuni, mohiyati ifodalanadi. uchinchidan, formatsiyaviy yondashuv tarixiy jarayonda ziddiyatli munosabatlar, jumladan zoʼrlikning rolini mutlaqlashtirgan edi. bunday metodologiya tarixiy jarayonni sinfiy kurash koʼzgusidagina talqin etishga mahkum etgan edi. lekin taraqqiyotni bunday tushunishda inson hamda maʼnaviy omillarning oʼrni tarixda lozim darajada aks etmaydi. holbuki, tarix, dastavval inson tarixi – kishilar tarixidir. ularning tarixi doirasidagina moddiy jarayonlar oʼtmishining mazmuni, mohiyati …

yaviy yondashuv asosida yoritish xviii asrdan boshlab shakllana boshladi. biroq uning toʼlaqonli rivoji xix asrning oxiri – xx asrga toʼgʼri keldi. horijiy tarixshunoslikda bu metodologiyaning yorqin tarafdorlari boʼlib m.veber, а.toynbi, o.shpengler va qator zamonaviy tarixchilar chiqdilar. rossiya tarixi fanida n.ya.danilevskiy, p.а.sorokinlarni koʼrsatish mumkin. bunday yondashuv nuqtai-nazarida tarixiy jarayonning asosiy tarkibiy birligi sivilizatsiya hisoblanadi. “tsivilizatsiya” – “tamaddun” atamasi lotincha “civil” - shaharli, fuqaroviy, davlat soʼzidan kelib chiqqan. dastlab bu atama ostida yovvoyilik, vahshiylik davridan keyin kirib keladigan sivilizatsiyaviy taraqqiyotning muayyan darajasini anglatgan. izoh boʼyicha ushbu sivilizatsiyaning farq qiluvchi belgilari etib shaharlar, yozuv, jamiyatning qatlamlarga ajralishi, davlatchilikning paydo boʼlishi olingan. keng maʼnoda sivilizatsiya ostida jamiyat madaniy taraqqiyotining yuqori darajasi tushunilgan. yevropada maʼrifatparvarlik davrida sivilizatsiya ahloq, qonunlar, sanʼat, fan, falsafaning takomillashuvi bilan mushtarak boʼlgan. sivilizatsiyaviy yondashuvga qator kuchli tomonlar xos: uning tamoyillari alohida olingan mamlakat yoki mamlakatlar guruhiga qoʼllanishi mumkin. bunday yondashuv faoliyat tarixini mamlakat va mintaqalarning oʼziga xos xususiyatlarini eʼtiborga olgan holda …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "sivilzatsiya tushunchasining vujudga kelishi va yevropaga kirib borishi"

1680080412.pptx /docprops/thumbnail.jpeg sivilzatsiya tushunchasining vujudga kelishi va yevropaga kirib borishi slayd sivilzatsiya tushunchasining vujudga kelishi va yevropaga kirib borishi yangi tarixiy sharoitda insoniyat tarixini bilish muammolariga eskicha – formatsion yondashuv nazariya va amaliyotda oʼzini oqlamoqda. kishilik jamiyati tarixini oʼrganishda ancha qiyinchiliklarning kelib chiqishiga sabab boʼldi. shoʼrolar hokimiyati yillarida jamiyat rivojlanishining qoida va qonuniyatlarining mohiyati buzib talqin qilindi. bugungi kunda jahon tarixini bilish, tushunish masalasiga sivilizatsiyaviy yondashuv maqsadga muvofiqdir. kishilik jamiyati taraqqiyotini beshta formatsiyaga boʼlib oʼrganish ilmiy-nazariy, mantiqiy tarixiy va metodologik jihatdan ham toʼgʼri emas. tarixiy jarayonn...

Формат PPTX, 2,9 МБ. Чтобы скачать "sivilzatsiya tushunchasining vujudga kelishi va yevropaga kirib borishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: sivilzatsiya tushunchasining vu… PPTX Бесплатная загрузка Telegram