kulolchilikning vujudga kelishi

PPTX 10 pages 1.0 MB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.0 MB

File type PPTX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

kulolchilikning vujudga kelishi kulolchilikning vujudga kelishi kulollik, kulolchilik — hunarmandlikning loydan turli buyumlar tayyorlaydigan turi (terrakota, sopol idish, qurilish materiallari va boshqalar). kulolchilikda asosiy xom ashyo — tuproq. kelib chiqishi va tarkibi turlicha boʻlgan tuproqlardan turli xil kulollik buyumi yasash jarayoni. kulolchilik mahsulotlari tayyorlanadi. loy qancha koʻp pishitilsa, sopolning sifati shuncha yaxshi boʻladi. kulolchilikda asosiy qurol kulollik charxi, usta unda idishlar tayyorlaydi va ularga shakl beradi. tayyorlangan idishlar quritilib, xumdonda qizdiriladi. idishlarning turlariga koʻra, xumdonlar ham turlicha (katta-kichik) boʻlishi mumkin. sirlanadigan idishlar sirlanganidan soʻng yana bir bor xumdonda qizdiriladi. odatda, kulollar maʼlum idishlar ishlab chiqarishga boʻyicha ixtisoslashgan boʻladilar (masalan kosagar, koʻzagar, koshinpaz, tandirchi va boshqalar). insonlar kulolchilik bilan neolit davridan beri shugʻullanib keladi. maxsus loyli buyumlar qoʻlda yasalgan, quritib olovda qizdirilgan. kulolchilikda ishlatiladigan tuproq jahonning hamma yerlarida mavjudligi deyarli hamma xalqlarda kulolchilikning keng tarqalishini taʼminladi. kulolchilik bilan dastlab ayollar shugʻullangan, kulollik charxining paydo boʻlishi bilan erkaklar ham bu ishga jalb …

2 / 10

koʻrsatadi, 13-asrda moʻgʻullar hujumlari oqibatida nisbatan sekin rivojlangan kulolchilik 14—16 asrlarda ancha taraqqiy etdi. oʻrta osiyoning boʻlinib ketishi oʻzaro aloqalar susayishini keltirib chiqardi, lekin hunarmandchilik (ayniqsa, kulolchilik) rivojlanishda davom etdi. turli joylarda kulolchilikning turlicha uslublari vujudga keldi. xalq ustalari koʻplab idishlar tayyorlash bilan birga ularni yuksak did bilan bezadilar. rossiyadan koʻplab chinni mahsulotlar keltirilishi oʻrta osiyo kulollari bozorini birmuncha susaytirdi. biroq arzon sopol idishlarga boʻlgan talab, ayniqsa, meʼmorlikda kulolchilik mahsulotlarining keng qoʻllanilishi kulolchilikning uzluksiz rivojlanishini taqozo etdi. oʻrta osiyoda, ayniqsa, oʻzbeklar va tojiklar yashaydigan joylarda kulolchilik taraqqiy etdi. qoratogʻ, panjakent, samarqand, kitob, shahrisabz, gʻijduvon, xorazm, toshkent, gʻurumsaroy, rishtonda sopol idishlarni sirlab bezatishning oʻziga xos uslublari vujudga keldi. bu markazlarda tayyorlangan kulolchilik buyumlari pishiq, chiroyli, nafis siri, koʻrkam naqshlari bilan diqqatni tortadi. 20-asrning 20-yillaridan kulollar mexnatini tashqil etishga eʼtibor berildi. toshkentda tajriba kulollik, samarqandda kulollik ustaxonalari ochildi, toshkentda oʻquv ishlab chiqarish, badiiy kti ishga tushdi (1932), qisqa muddatli kurslar tashkil qilindi, …

3 / 10

ga ehtiyoj qolmadi. guldon, tovoq, lagan kabi sopol idishlar va buyumlarga ehtiyoj katta. meʼmorlikda ham kulolchilik mahsulotlari (koshin, parchin va boshqalar) keng koʻllanilmoqda. sopol lagan (10-asr, afrosiyob). budrochtepadan topilgan sopol idishlar (surxondaryo). kulollik buyumlari (20-asr). hozirgi kunda badiiy bezatish usuli, shakli va tayyorlanish usullariga koʻra quyidagi kulolchilik maktablari mavjud: fargʻona (asosiy markazlari — rishton, gʻurumsaroy), buxoro-samarqand (asosiy markazlari — samarqand, urgut, gʻijduvon, uba), xorazm (asosiy markazlari — madir, kattabogʻ qishloqlari), toshkent. har bir maktab oʻzining rivojlanish va ijodiy tamoyillari, yetakchi markaz va ustalari, oʻzigagiva xos xususiyatlariga ega boʻlish bilan birga asosiy badiiy umumiylikni ham saqlagan. fargʻona (rishton)da kulolchilikning anʼanaviy badiiy va ishlab chiqarish usullari qayta tiklandi, ishkrrli sir tayyorlash yoʻlga qoʻyildi. m. ismoilov, i. komilov, u. ashurov, u. qosimov, sh. yusupov, a. nazirov, m. saidov va boshqa ustalar yaratgan buyumlar (lagan, kosalar, don mahsulotlari uchun katta xumlar) shakl jihatidan ham, bezak jihatdan ham rangbarangdir. gʻurumsaroy kulolchilik buyumlariga bezakning mahobatli oydinligi …

4 / 10

r, urgut, denov ustalari chizma naqshlarni koʻp qoʻllaydilar. gʻijduvonlik aka-uka alisher va abdulla narzullayevlar anʼanalarni saqlash, rivojlantirish va vorislarga yetkazishda samarali mehnat qilmoqda. ustalar idishlar tubiga hayvonlarning soddalashtirilgan shakli yoki ayrim qismlarini joylashtiradilar ("dumi burgut", "murgʻi safid", "boyqush", "guli tovus" va boshqalar), bu shakllar gulsimon naqshga oʻxshab ketishi bilan diqqatga sazovor. narzullayevlar yaratgan buyumlarda yangilikni his qilish, anʼanaviy shakllarga erkin munosabatda boʻlish kabi xususiyatlar aniq koʻzga tashlanadi. buxoro-samarqand kulolchilik maktabi boshqa maktablardan sopol xushtak oʻyinchoйlar ishlanadigan markazining borligi bilan ajralib turadi. h. raximova anʼanalarini uning oʻgʻillari va shogirdi k. boboyeva davom ettirmokda, ularning ijodida anʼanaviylikni saqlagan holda oʻziga xos mahorat ham kuzatiladi, bu ranglarda, shakl mujassamotida, yechimning mukammalligi va oʻlchamlarning barqarorligida namoyon boʻladi. usta a. muxtorov ishidan namuna (1978, samarqand). xorazm kulolchilik maktabi oʻziga xos badiiyligi, bezaklar rangi va ishlanish uslubi bilan boshqa maktablardan ajralib turadi; uning milliy shaklli oʻziga xos buyumi bodiyadir; naqsh mujassamoti handasiy va oʻsimliksimon naqshlardan iborat, …

5 / 10

vakillari ishtirok etdi. ustalardan r. zuhurov (denov), m. turopov (gʻurumsaroy), i. komilov (rishton), alisher va abdulla narzullayevlar (gʻijduvon), namoz va noʻmon oblokulovlar (urgut), r. matchonov (xorazm), a. raximov (toshkent) maxsus tayyorlangan "usta guvohnomasi"ga sazovor boʻldi. image1.png image2.png image3.png image4.png image5.png image6.png image7.png image8.png image9.png /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kulolchilikning vujudga kelishi"

kulolchilikning vujudga kelishi kulolchilikning vujudga kelishi kulollik, kulolchilik — hunarmandlikning loydan turli buyumlar tayyorlaydigan turi (terrakota, sopol idish, qurilish materiallari va boshqalar). kulolchilikda asosiy xom ashyo — tuproq. kelib chiqishi va tarkibi turlicha boʻlgan tuproqlardan turli xil kulollik buyumi yasash jarayoni. kulolchilik mahsulotlari tayyorlanadi. loy qancha koʻp pishitilsa, sopolning sifati shuncha yaxshi boʻladi. kulolchilikda asosiy qurol kulollik charxi, usta unda idishlar tayyorlaydi va ularga shakl beradi. tayyorlangan idishlar quritilib, xumdonda qizdiriladi. idishlarning turlariga koʻra, xumdonlar ham turlicha (katta-kichik) boʻlishi mumkin. sirlanadigan idishlar sirlanganidan soʻng yana bir bor xumdonda qizdiriladi. odatda, kulollar maʼlum idi...

This file contains 10 pages in PPTX format (1.0 MB). To download "kulolchilikning vujudga kelishi", click the Telegram button on the left.

Tags: kulolchilikning vujudga kelishi PPTX 10 pages Free download Telegram