sharq va g‘arb: sivilizatsiya tiplari

DOC 11 pages 82.0 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 82.0 KB

File type DOC

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

talabalar diqqatiga!!! mavzuni o`qib bo`lganingizdan keyin asosiy tushunchalarga etiboringizni qarating, keyin savol va test topshiriqlarini bajarib bo`lim boshlig`ngiz telegram raqamiga ism, familiya va guruhiningizni yozib javoblarni yoborishingiz mumkin. baholab boriladi. 1 - dars 12-mavzu : sharq va g‘arb: sivilizatsiya tiplari reja: 1. qadimgi yаqin sharq sivilizatsiyasi. 2. qadimgi sharqda xo‘jalik yuritilishi. 3. antik dunyo sivilizatsiyasi. 4. ma’rifatchilik va yevropada yangi sivilizatsiyaning boshlanishi. qadimgi yаqin sharq sivilizatsiyasi «sharq» yer shari quruqlik qismining osiyo qit’asi va afrika qit’asining shimoliy qismini qamragan geografik atama bo‘lib ko‘rinsa-da, bunda tarixiymadaniy, jamoatchilik, an’anaviylik, ijtimoiy-siyosiy (alohida uchinchi bo‘lim. sivilizatsiyalar – ijtimoiy-madaniy jarayon davlat tipi, individuallikdan jamoaviylikning ustunligi), ma’naviy jihatlar (turli darajadagi ochiq dinlar, intuitsivlik bilan ratsionallikning qo‘shilib ketganligi) eng ko‘p darajada ifodalangandir. sharq dunyosi asosiy jihatlariga ko‘ra yaxlit bo‘lgani holda o‘ziga xos xilma-xilliklar, muayyan darajadagi ijtimoiy-madaniy qarama-qarshiliklar ham inkor etilmaydi. sharqda insoniyat tarixi boshlangan. bu yerda bundan 10–12 ming yillar avval chorvachilik va dehqonchilikka asos solindi. natijada …

2 / 11

iniy-asotiriy va tafakkurning mutlaqlashtirish uslubi mavjud bo‘lgan. qadimgi kishilar dunyoqarashida olamning tabiat va sotsiumga, tabiiy va notabiiyga bo‘linishi dastlab yuz bermagan edi. shunga ko‘ra sharq kishilarining olamni idrok etishi qorishiq – sinkretik tusda bo‘lib, «barcha narsalar birlikda», «hamma narsa hamma narsada» tarzida qaralgan. olamni bunday idrok etishda kishilar xatti-harakati, ularning taqdiri koinotiy qonunlarga ko‘ra erkin bo‘la olmaydi. bunday dunyoqarashda kishilar taqdirini tabiat, sotsium va davlat belgilashi muqarrar. yаqin sharqdagi ilk sivilizatsiyaning yaratuvchilari shumerliklar faoliyati natijasi o‘laroq barpo etilgan shahar davlatlarida an’anaviy xo‘jalik yurgizish bilan birga, ijtimoiy-siyosiy sohada ham muhim o‘zgarishlar qilingan. shumerliklar yaratgan iyeroglifiy alifbo ma’naviy rivojlanishga jiddiy turtki berdi. va jarayonlar shumer davlati o‘rniga kelgan akkad va boshqa tuzilmalar, ayniqsa, bobil davlati davrida davom etdi. bobil podshosi xammurapi davlatni o‘zi tuzgan qonunlar asosida boshqargan. bu yerda o‘z davrining ilg‘or taqvimi tuzilgan. hind va xitoy sivilizatsiyalari sanoqning o‘nli tizimi joriy etilgan. ko‘pgina xudolar to‘g‘risidagi tasavvurlar, ibodatxonalar, qiziqarli afsonalar (masalan, gilgamish …

3 / 11

appa va moxenjedaro yozuvi hozirgacha o‘qilmagan. bor manbalarda siyosiy-iqtisodiy masalalardan ko‘ra diniy-falsafiy muammolar ko‘p o‘rin egallagan. bundan tashqari, hind madaniyatida shimoldan – markaziy osiyodan kelgan oriylar hissasi bilan mahalliy qabilalar yaratuvchilik faoliyati nisbati masalasi ham bor. lekin hindistonda dehqonchilik, hunarmandchilik, chorvachilik va savdo-sotiqning rivojlanishi natijasida bu yerdagi daryolar bo‘ylarida ko‘plab shaharlar vujudga keldi. xitoy sivilizatsiyasi ko‘pgina yozma tarixiy va arxeologik manbalarga ega. muayyan yo‘nalishda bo‘lishiga qaramay, xitoyda ham sivilizatsiya daryo bo‘ylarida kelib chiqqan. donli o‘simliklarni madaniylashtirish bilan birga, yovvoyi hayvonlar xonakilashtirilgan. nafis hunarmandchilik buyumlari yasalgan. har bir harfi – iyeroglifi bir so‘zni anglatadigan alifbo ham shu davrda yaratilgan. mutaxassislar xitoyga chet sivilizatsiyasining, jumladan, yaqin sharq mintaqasining ta’siri borligini ta’kidlaydilar. dehqonchilik va hunarmandchilik madaniyatining rivojlanishi ilmiy bilimlarga ehtiyojni yuzaga keltirdi. ma’naviy madaniyatning qator tarmoqlari paydo bo‘ldi. bular ichida din fenomenining o‘rni alohidadir. sharqda ham, keyinroq boshqa mintaqalarda paydo bo‘lgan sivilizatsiyalarda ham shaharlar diniy-ilohiy muassasa – ibodatxonalar yonlarida qurilgan. dastlabki ilohlar hayvonlarga …

4 / 11

y yo‘l bilan o‘zlashtirilgan texnologiya asosida va mavjud ishlab chiqarish masalalari bilan an’anaviy amalga oshirilgan, tovar munosabatlari ham rivojlangan. ikkinchidan, qo‘l mehnati va, umuman, muskul kuchi bilan harakatlantiradigan ishlab chiqarish qurollaridan foydalanilgan. uchinchidan, ziroatchilik va unga asoslangan jamoaning alohida mavqega egaligi oqsoqollar tomonidan boshqarilgan jamoatning yerga egalik qilishi va davlatga renta – soliq to‘lashi tartibi paydo bo‘lgan. to‘rtinchidan, ishlab chiqarishdan orttirilgan jamg‘armaning unchalik katta emasligi va ularning ham noishlab chiqarish sohalarida sarflanishi kuzatilgan. beshinchidan, davlatning hokimiyatga, uning qolgan barcha ko‘rinishlarida ega bo‘lganlarning qo‘lida mulkning to‘planishi oqibatida xususiy mulk ikkinchi darajali ahamiyat kasb etgan. qadimgi sharq sivilizatsiyasining ma’naviy sohasi quyidagi tavsiflarni o‘z ichiga olgan: birinchidan, ma’naviy sohada kishilar hayotining konservativligi tufayli dastlab politeistik, so‘ngramonoteistik dinlar belgilovchi o‘rin tutadi. ikkinchidan, afsonalarga notanqidiy yondashish, dogmatizm, ekzaltatsiya (yunonchadan ag‘darilganda cheksiz shodlik yoki boshqa xursandlik holati, qattiq hayajonlanishi) va mistitsizmga berish mavjud. uchinchidan, ilmiy bilimlarning aksariyat hollarda hunar sifatida kishilar faoliyatining mavjud shakllari uchun qolip, …

5 / 11

belgilash va nazorat qilish. ikkinchidan, davlat va jamoat boshqaruvida ko‘pincha mustabidlik mavjud bo‘lib, bunda davlatning jamiyatdan mutlaq ustunligi, uning barcha insoniy munosabatlarni boshqarib borishi ijtimoiy ideal va ishtiyoqni shakllantiradi. uchinchidan, qadimgi sharq sivilizatsiyalarida insonga muayyan jamoaning a’zosi sifatida qaralib, uning o‘z shaxsiy hayotini erkin belgilashining iloji bo‘lmagan. sharq sivilizatsiyasi to‘g‘risida fanda xilma-xil qarashlar mavjud. bu yerda tipik quldorchilik bo‘lmagan, feodalizm deb atash qabul qilingan tartibotlarning tipik ifodasi qariyb o‘zgarishsiz holda, qadimda bo‘lganidek, o‘rta asrlarda ham, birmuncha yangi jihatlar kasb etgan holda yangi zamonda ham davom etib keldi. ma’lumki, qadimda jamoaga birlashgan kishilarning hayot faoliyati quyidagi jihatlarga asoslangan: birinchidan, jamoa a’zolari majburiy ravishda bajariladigan o‘zaro almashuv tamoyillari va mexanizmlariga amal qilishi kerak edi: har bir a’zo umumiy qozonga topganining hammasini qo‘shgani holda, undan faqat o‘ziga tegishli qisminigina olgan. bular o‘rtasidagi farq esa jamoa yoki urug‘ boshlig‘iga tegishli bo‘lib, uning nufuzini anglatgan; ikkinchidan, katta oila boshlig‘i, urug‘ oqsoqoli yoki urug‘ kengashi a’zosi …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sharq va g‘arb: sivilizatsiya tiplari"

talabalar diqqatiga!!! mavzuni o`qib bo`lganingizdan keyin asosiy tushunchalarga etiboringizni qarating, keyin savol va test topshiriqlarini bajarib bo`lim boshlig`ngiz telegram raqamiga ism, familiya va guruhiningizni yozib javoblarni yoborishingiz mumkin. baholab boriladi. 1 - dars 12-mavzu : sharq va g‘arb: sivilizatsiya tiplari reja: 1. qadimgi yаqin sharq sivilizatsiyasi. 2. qadimgi sharqda xo‘jalik yuritilishi. 3. antik dunyo sivilizatsiyasi. 4. ma’rifatchilik va yevropada yangi sivilizatsiyaning boshlanishi. qadimgi yаqin sharq sivilizatsiyasi «sharq» yer shari quruqlik qismining osiyo qit’asi va afrika qit’asining shimoliy qismini qamragan geografik atama bo‘lib ko‘rinsa-da, bunda tarixiymadaniy, jamoatchilik, an’anaviylik, ijtimoiy-siyosiy (alohida uchinchi bo‘lim. sivilizatsiyala...

This file contains 11 pages in DOC format (82.0 KB). To download "sharq va g‘arb: sivilizatsiya tiplari", click the Telegram button on the left.

Tags: sharq va g‘arb: sivilizatsiya t… DOC 11 pages Free download Telegram