ishsizlik va inflyatsiya

DOC 13 pages 165.0 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 165.0 KB

File type DOC

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

11- bob. ishsizlik va inflyatsiya 11.1. inflatsiyaning mohiyati va hisoblanish usullari inflatsiya – ma’lum davr mobaynida mamlakatda baholar o‘rtacha (umumiy) darajasining barqaror o‘sishi, pulning xarid qobiliyatini uzoq muddatli pasayishi.75 inflatsiya (lotincha inflatio – shishish, bo‘rtish, taranglashish) – bozor iqtisodiyotining asosiy izdan chiqaruvchi omillari jumlasiga kiradi, uning sur’ati qanchalik yuqori bo‘lsa, iqtisodiyotga xavfli ta’siri shunchalik katta bo‘ladi. ayniqsa, bir iqtisodiy tizimdan ikkinchi bir iqtisodiy tizimga o‘tayotgan mamlakatlarda inflatsiyaning iqtisodiyotga ta’siri ancha xavfli. chunki, bu davr narxlarning erkinlashuvi va shunga muvofiq ularning umumiy darajasi keskin oshib ketishi bilan bog‘liq. ammo inflatsiya davrida barcha tovarlarning baholari ham oshavermaydi: ayrimlariniki barqaror bo‘lib tursa, ba’zilariniki esa tushishi mumkin. “inflatsiya” atamasi ilk bor shimoliy amerikada 1861 – 1865 yillardagi fuqarolar urushi davrida qo‘llanildi. inflatsiyaning atamasi muomaladagi qog‘oz pul massasining tovarlarning real taklifiga nisbatan haddan ziyod ko‘payib ketishi holatini izohlangan. ammo inflatsiyaning bunday tavsifi mukammal emas va uning sabablarini ochib bermaydi. umuman olganda inflatsiya pul muomalasi qonunlarining …

2 / 13

oklassiklar esa taklif tomonidan yondoshishadi. 75 n. gregory mankiw. macroeconomics. 8 th edition. harvard university. (ny.: worth publishers, 2013): agar iqtisodiyotda tovarlar va xizmatlar massasi yalpi talabga nisbatan sekinroq o‘ssa, yoki yalpi talab ko‘paygani holda o‘zgarmasdan tursa, bu nomutanosiblik baholar darajasining ko‘tarilishi orqali bartaraf etiladi. oqibatda pul birligining xarid qobiliyati pasayadi va milliy iqtisodiyotning qo‘shimcha pul massasiga ehtiyoji paydo bo‘ladi. inflatsiya nafaqat pul muomalasining izdan chiqishi, balki butun takror ishlab chiqarish mexanizmining kasali, makroiqtisodiy buzilishlar natijasidir. baholarning o‘sishi, pul birligi xarid qobiliyatining pasayishidan tashqari inflatsiya namoyon bo‘lishining quyidagi uch belgisi ham bor. bular: 1) valuta kururslarining o‘zgarishi; 2) kredit berish shartlarining qimmatlashuv va muddatlarining qisqarishi tomon o‘zgarishi; 3) kundalik ehtiyoj mollaridan iborat iste’mol savati bahosining o‘sishi. inflatsiya baho indekslari – deflator va iste’mol narxlar indeksi yordamida aniqlanadi. baholar o‘rtacha (umumiy) darajasining nisbiy o‘zgarishi inflatsiya darajasi (baholarning o‘sish sur’ati) deb ataladi. makroiqtisodiy modellarda inflatsiya darajasi quyidagicha ifodalanishi mumkin: p-p-1 π = …

3 / 13

hini hisoblash zarur bo‘lgan hollarda ham «70-miqdor qoidasidan» foydalaniladi. 11.2. inflatsiyaning turlari. talab va taklif inflatsiyasi talab inflatsiyasi iqtisodiyotda talab keskin oshib ketishi va uni ishlab chiqarishning real hajmi bilan qondirish mumkin bo‘lmay qolgan sharoitlarda kelib chiqadi. ya’ni, to‘liq bandlilikka yaqin sharoitda iqtisodiyotning ishlab chiqarish imkoniyatlari o‘sib borayotgan yalpi talabni qondirolmaydi. ortiqcha talab esa real tovarlar bahosining ko‘payishiga iqtisodiy bosim beradi va talab inflatsiyasi kelib chiqadi. yoki, oddiy so‘zlar bilan aytganda, «haddan ziyod pullar haddan kam tovarlarni ovlaydi». talab inflatsiyasini keltirib chiqaruvchi asosiy sabablar aholining ish bilan to‘liq bandligi va ish haqining oshib borishi hisoblanadi. demak, inflatsiya talab, taklif, ish bilan bandlik, baho, ishlab chiqarish sur’atlari kabi ko‘pgina omillarga bog‘liq. iqtisod pasayish holatida bo‘lganda mamlakatda yalpi talab oshsa, ishlab chiqarish hajmi ko‘payadi, ishsizlik kamayadi, baho darajasi esa deyarli o‘zgarmaydi yoki kam miqdorda o‘zgaradi. baho o‘zgarmasligining sababi shundaki katta hajmdagi bo‘sh turgan mehnat va xom ashyo resurlarini shu o‘zgarmas bahoda ishga …

4 / 13

b boradi. hatto ish bilan bandlik va yaim ishlab chiqarish kamaygan yillari tovarlarning bahosi oshadi. yalpi taklif qisqarishining asosiy sababi mahsulot birligiga sarflangan xarajatlarning o‘sishi hisoblanadi. bunda nominal ish haqi, xom ashyo va yoqilg‘i narxlarining oshishi natijasida ishlab chiqarish tannarxi ham oshadi. taklif inflatsiyasining kelib chiqishiga, shuningdek, taklif mexanizmining buzilishi ham ta’sir qiladi. taklif mexanizmi esa tasodifiy holda asosiy ishlab chiqarish omillari bahosining keskin ko‘payishidan kelib chiqadi. iqtisodchi olimlarning fikriga ko‘ra, taklif inflatsiyasi o‘z-o‘zini cheklaydi. ishlab chiqarishning pasayishi xarajatlarning qo‘shimcha o‘sishini cheklaydi, chunki ishsizlikning o‘sishi nominal ish haqining asta-sekin pasayishiga olib keladi. talab inflatsiyasini cheklash uchun esa maxsus chora-tadbirlar ko‘rish zarur bo‘ladi. inflatsiya darajasi yuqori bo‘lgan mamlakatlarda ishlab chiqarishning haqiqiy hajmi qisqarishi bilan bir vaqtda nominal hajmining ortib borishi kabi vaziyat sodir bo‘ladi. daromadlarni ishlab chiqarish tomonidan ta’minlanmagan o‘sishi aholi qo‘lidagi pulning taklif qilinayotgan tovar va xizmatlardan oshiqchaligiga olib keladi. bunday hol pul birligining xarid quvvatini pasaytiradi, bir miqdordagi pulga …

5 / 13

h mumkin: i = r + πkut bu yerda i-nominal foiz stavkasi; r- real foiz stavkasi; πkut - kutilayotgan infnflyasiya darajasi.76 inflatsiya sur’ati 10 foizdan oshganda fisher tenglamasi quyidagi ko‘rinishni oladi: i - πkut. r = ----------- 1+ πkut. kutilmagan inflatsiya daromadlarni debitorlar va kreditorlar o‘rtasida kreditorlar foydasiga qayta taqsimlaydi. shuningdek kutilmagan inflatsiya daromadlarni qayd qilingan daromad oluvchilar va qayd qilinmagan daromad 76 n. gregory mankiw. macroeconomics. 8 th edition. harvard university. (ny.: worth publishers, 2013): oluvchilar o‘rtasida keyingilari foydasiga qayta taqsimlaydi. talab va taklif inflatsiyasini qat’iy chegaralash qiyin. ba’zida bu ikki turdagi inflatsiya bir- biri bilan qo‘shilib ketadi. masalan, talab inflatsiyasi sharoitida yollanma ishchilar kutilayotgan inflatsiya darajasini e’tiborga olib ish haqlari oshirilishini mehnat shartnomalariga kiritadilar. bu esa mahsulot tannarxini oshirib taklif inflatsiyasini keltirib chiqaradi. tovarlar taklifning kamayishini kuzatayotgan iqtisodiy agentlar pul mablag‘larini tovarlarga aylantirishga shoshadilar. bu holat talab inflatsiyasi ko‘rinishini keltirib chiqaradi. bunday ketma-ketlik oxir-oqibat giperinflatsiyani keltirib chiqarishi mumkin. …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ishsizlik va inflyatsiya"

11- bob. ishsizlik va inflyatsiya 11.1. inflatsiyaning mohiyati va hisoblanish usullari inflatsiya – ma’lum davr mobaynida mamlakatda baholar o‘rtacha (umumiy) darajasining barqaror o‘sishi, pulning xarid qobiliyatini uzoq muddatli pasayishi.75 inflatsiya (lotincha inflatio – shishish, bo‘rtish, taranglashish) – bozor iqtisodiyotining asosiy izdan chiqaruvchi omillari jumlasiga kiradi, uning sur’ati qanchalik yuqori bo‘lsa, iqtisodiyotga xavfli ta’siri shunchalik katta bo‘ladi. ayniqsa, bir iqtisodiy tizimdan ikkinchi bir iqtisodiy tizimga o‘tayotgan mamlakatlarda inflatsiyaning iqtisodiyotga ta’siri ancha xavfli. chunki, bu davr narxlarning erkinlashuvi va shunga muvofiq ularning umumiy darajasi keskin oshib ketishi bilan bog‘liq. ammo inflatsiya davrida barcha tovarlarning baholari ham o...

This file contains 13 pages in DOC format (165.0 KB). To download "ishsizlik va inflyatsiya", click the Telegram button on the left.

Tags: ishsizlik va inflyatsiya DOC 13 pages Free download Telegram