o'zbekistonda ta'lim tizimi va pedagogik fikrlar tarixi

DOC 9 pages 77,0 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 77,0 KB

Fayl turi DOC

Pages 9

Updated Dek 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

7-mavzu: 1924-1991 yillarda o’zbekistonda ta’lim tizimi va pedagogik fikrlar rivoji ( 2 soat) reja: 1. turkiston o’lkasida ta’lim siyosati (1917-1924). 2. 1924-1945 yillarda ta’lim va pedagogika fani. 3. 1945-1991 yillarda o’zbekistonda ta’lim tizimi va pedagogika fani rivoji. xix asrning 80 - yillaridan boshlab o’lkani muvaffaqiyatli egallab olgan ruslar gimnaziya va seminariyalaridan birmuncha fraq qiladigan rus-tuzem maktablari ochishga kirishdilar. bu maktabning yuzaga kelishiga asosiy sabab chor hukumatining mahalliy xalqlar orasidan tayanch shaxslarni yuzaga keltirish, o’zlarining manfaatlari yo’lida xizmat qiluvchi tarjimonlar tayyorlash, o’lkadagi ruslashtirish siyosatini muvaffaqiyatli amalga oshirish edi. dastlabki rus-tuzem maktabi 1884 yilning 19 dekabr kuni toshkentlik savdogar said azimboyning uyida ochiladi. 1886 yilga kelib esa bunday maktablar rasmiy jihatdan tasdiqdan o’tadi va shu yilning o’zidayoq 14 ta rus-tuzem maktabi ishga tushadi. bu rus-tuzem maktablaridagi o’qish muddati 4 yil bo’lib, bu vaqt ichida o’quvchilar rus tili, rus qonunlari, matematika, hunarmandichilik va shariat amallaridan tahsil olishardi. rus-tuzem maktablari ob’ektiv jihatdan olib qaraganda …

2 / 9

- tuzem maktabi ochib berishlarini so’rashadi. bu maktablar bolalar bilan to’lib ketishiga ham mahalliy savdogarlar o’z iltimosnomalarida kafillik berishadi. rus - tuzem maktablaridagi darsliklar sodda va ixcham ko’irinshda bo’lishiga qaramay, mahalliy millat an’analari va urf - odatlari, umuman mahalliy xalqning o’ziga xos xususiyatlaridan tamomila yiroqda edi. buni biz quyidagi darslik va o’quv qo’llanmalarini qarab chiqish bilan ham ko’rishimiz mumkin: b.n.nalivkinning 1885 yili narsh ettirgan “azbuka dlya russko-musulmanskix shkol o naseleniya turkestanskogo kraya” darsligi, m.m.oraqulovning “samouchitel russkogo yazika dlya russkomusulmanskix shkol” nomli darsligi, s.m.gromenitskiy tomonidan tuzilgan “pervaya kniga dlya chteniya”, “vtoraya kniga dlya chteniya”, “tretya kniga dlya chteniya” darsliklari va boshqalar. ushbu darsliklarda qo’llanilgan uslublar hozirgi davrimiz uchun etarlicha ahamiyat kasb etsa-da (v.n.nalivkin darsligida qo’llanilgan tarjima metodi, s.m.gromenitskiy darsligidagi rasm - ko’rgazmalardan foydalanishni birinchi o’ringa qo’yilishi va hokazo), biroq bu darsliklarda asosan rus klassiklarining asarlari ifoda etilgan edi. jumladan: i.a.krilovning “lisa i vinograd”, “mish’ i krisa”, “dve bochki”, “volk i juravl”, …

3 / 9

. bu darslikdagi materiallar bolalarning yoshlik xususiyatlariga moslashtirilgan bo’lib, unda tarbiyaviy holatlar ham ifoda etilgan. bu kitobdagi ko’p materiallar rus adiblarining bolalarbop asarlaridan tarjima qilgandir. jumladan, darslikda l.n.tolstoyning “bola va otasi”, a.i.krilovning “tulki va uzum”, m.oraqulovning “rus vatani”, m.grimenitskiyning “yolg’onchi cho’pon” kabi asarlari aynan tarjima qilingandir. shu bilan birga s.saidazizov o’z darsligida o’quvchilarni axloqiy jihatdan tarbiyalashga yordam beradigan ba’zi bir xalq maqollaridan ham o’rinli foydalangan. masalan “dunyoning yorug’ligi ilm birla”, “ilmsiz aql engsiz kiyim”, “ko’p bil, oz so’zla”, “o’ylamay so’zlagan og’rimay ulur”, “tilingni saqla, o’zingni chaqmasin”, “har kimni o’zidan ulug’ ko’rmoq lug’likka etkarur”, “kishi birovga xizmat qilsa, anga ham xizmat qilurlar”, “nodon qo’lida tillo tuproqdir” va hokazolar.2muallif darsligining bir bo’limida hatto qur’oni karim to’g’risida ham fikrlar bildirib o’tgan. rus - tuzem maktablari uchun o’zbek tilida yozilgan boshqa darsliklarga n.a.badinovning “sullami avval”, mulla rustambek ibn yusufbekning “ta’limi avval”, ali asqar qalininning “muallimi soniy”, mulla muhammadrasul rasuliyning “rahbari forsiy”, “bolalar bog’chasi” kabi …

4 / 9

rbiya ishlari mahalliy xalq manfaatlarini namoyon etmaganligi o’z navbatida turkiston o’lkasidagi siyosiy qarama - qarshiliklarni kelib chiqshiga olib keldi. rus gubernatorlarining bosqinchilik siyosatini anglab etgan mahalliy xalq orasida milliy ozodlik harakati boshlab yuborildi. rus - tuzem maktablaridagi ta’lim mazmuni mahalliy aholini o’ziga jalb eta olmaganligiga qaramasdan, eski diniy maktablardan har tomonlam afzal bo’lgan ta’lim tarbiya usullarining ruslar tomonidan o’lkada qo’llanila boshlashi hamda rus - tuzem maktablari uchun dastlabki o’zbek tilidagi darsliklarning yaratilishi va o’qitish jarayonida ta’lim berishning qadimiy bo’g’in (hijo) uslubidan tovush uslubiga o’tilishi jkda katta ahamiyatga ega bo’ldi. 1905 yilgi rus revolyutsiyasi va uning turkiston maorifiga ko’rstagan ta’siri 1905 yilning fevral oyida bo’lib o’tgan rossiyadagi burjua revolyutsiyasi turkiston o’lkasidagi maorif tizimi ham juda tushkin bir ahvolga kirib qoldi. o’lkadagi mahalliy ziyolilar o’zlarining siyosiy va g’oyaviy dunyoqarashlariga ko’ra uchta yirik gurhga bo’linib ketdi. “qadimiylar” nomini olgan diniy ulamolar har qanday ilg’or usulga qarshi chiqishib, eskicha o’qitish g’oyalarini targ’ib etishardi. bunday …

5 / 9

quqoniylarning faoliyatlari bilan tanishgan holda bayon qilinishi lozim deb topdik. rusiya o’lkasidagi ma’rifatparvarlik va pedagogik g’oyalar ostida shakllangan hamza hakimzoda niyoziy eng avvalo o’lkada rus pedagogik g’oyalarini targ’ib qiluvchi inqilob kuychisi sifatida maydonga keldi. hamzaning pedagogik qarashlari proletar madaniyati manfaatini ifoda etishiga ham o’lkadagi rus olimlari a.a.semyonov, v.n.nalivkin, m.andreev, s.gromenitskiy, a.orlov va boshqalar sabab bo’lishdi. rus olimlarining ta’sirida bo’lgan h.h.niyoziy 1911 yilda mahalliy millat bolalari tahsil oladigan maktab ochadi. ammo uning bu maktabida proletar inqilobi targ’ib qilingani uchun ham tez oradi, ya’ni 1913 yildayoq maktab yopib qo’yiladi. shundan so’ng ham h.h.niyoziy o’z g’oyaviy qarashlaridan voz kechmay, qisqa muddatda “dorilyatem”, ya’ni tarbiya uyini ochadi. hamza o’zi ochgan maktablarda o’zining “engil adabiyot”, “o’qish kitobi” va “qiroat kitobi” kabi darsliklaridan foydalanadi. hamza yozgan bu darsliklar bolalarni yosh xususiyatlariga, tiliga mos ravishda ifoda etilgandir. bundan tashqari, hamzaning darsliklari o’quvchilarni axloqiy tarbiyalashda ham katta ahamiyat kasb etardi. jumladan, uning darsliklarida o’quvchilarni halollik, rostgo’ylik ruhida tarbiyalash, …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "o'zbekistonda ta'lim tizimi va pedagogik fikrlar tarixi"

7-mavzu: 1924-1991 yillarda o’zbekistonda ta’lim tizimi va pedagogik fikrlar rivoji ( 2 soat) reja: 1. turkiston o’lkasida ta’lim siyosati (1917-1924). 2. 1924-1945 yillarda ta’lim va pedagogika fani. 3. 1945-1991 yillarda o’zbekistonda ta’lim tizimi va pedagogika fani rivoji. xix asrning 80 - yillaridan boshlab o’lkani muvaffaqiyatli egallab olgan ruslar gimnaziya va seminariyalaridan birmuncha fraq qiladigan rus-tuzem maktablari ochishga kirishdilar. bu maktabning yuzaga kelishiga asosiy sabab chor hukumatining mahalliy xalqlar orasidan tayanch shaxslarni yuzaga keltirish, o’zlarining manfaatlari yo’lida xizmat qiluvchi tarjimonlar tayyorlash, o’lkadagi ruslashtirish siyosatini muvaffaqiyatli amalga oshirish edi. dastlabki rus-tuzem maktabi 1884 yilning 19 dekabr kuni toshkentlik savdoga...

This file contains 9 pages in DOC format (77,0 KB). To download "o'zbekistonda ta'lim tizimi va pedagogik fikrlar tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbekistonda ta'lim tizimi va … DOC 9 pages Free download Telegram