sho`rlangan tupoqlar

PPTX 20 pages 4.3 MB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.3 MB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

портфолио o`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta`lim vazirligi mirzo ulug`bek nomidagi o`zbekisnon milliy universiteti biologiya fakulteti tuproqshunoslik kafedrasi fan:tuproqshunoslik mavzu: sho`rlangan tuproqalr. cho`l zonasining tuproalari. toshkent 2021 ma'ruzachi: qishloq xo`jaligi fanlari bo`yicha falsafa doktori (phd) c.q.zakirova 1 2 1.sho`rlangan tupoqlar 2.cho`l zonasining tuproqlari rеja: sho’rlangan tuproqlar yer qatlamlarida suvda eriydigan ko’p miqdorda tuzlari bo’lgan tuproqlarga sho’rlangan tuproqlar deyiladi. sho’r tuproqlar yer yuzasining quruq cho’l, yarim sahro va sahro mintaqalarida keng tarqalgan. o’zbekistonda sho’rlangan yerlar maydoni 750 ming km2 ni tashkil qiladi. respublikamizning umumiy sug’oriladigan maydoni 4,3 mln. gektar bo’lsa, shundan 55-60 % i sho’r yerlar hisoblanadi. sho’rlangan yerlar ikki guruhga bo’linadi: sho’rhoksimon va sho’rhok yerlar. sho’rtob va sho’rtobli yerlar. tarkibida tuzlari oz bo’lgan (0,5-1,0%), yer usti (0-30 sm) qatlamida tuz to’planadigan tuproqlar sho’rhoqli tuproqlar deyiladi. 3 4 sho’rlangan tuproqlar sho’rhok tuproq sho’rtob tuproq sho’rlangan tuproqlar guruhlari sho’rlangan tuproqlar tuzli qatlamning joylashish chuqurligiga va undagi tuzlarning miqdoriga qarab quyidagi guruhlarga …

2 / 20

m) qatlamlarida tuz to’plangan tuproqlar sho’rhoqsimon tuproqlar deyiladi. yerning ustki qatlamlarida tuzlar juda ko’p miqdorda (2-3 dan 10-30% gacha) bo’lgan tuproqlar sho’rhok tuproqlar deyiladi. sho’rhoksimon va sho’rhok tuproqlar yer yuzining qurg’oqchil mintaqalarida, shu jumladan o’zbekistonda keng tarqalgan. sho’rlangan tuproqlar genetik belgilari, morfologik tuzilishi, tuzli qatlamlarning joylashish chuqurligi, sho’rlanish darajasi va sho’rlanish tiplari bo’yicha klassifikatsiyalarga bo’linadi. sho’rhok tuproqlarning kimyoviy tarkibi va morfologik belgilariga ko’ra quyidagilarga bo’linadi: ho’l sho’rhoklar, qatqaloqli sho’rhoklar, mayin sho’rhoklar, qora sho’rhoklar. 6 tuproqdagi tuzlar miqdorini aniqlash tuproqdagi suvda eriydigan tuzlarning miqdori va sho’rlanishi darajasi laboratoriyada tuproqni kimyoviy analiz qilish yo’li (suvli so’rim analizi) bilan aniqlanadi. bunda tuproq eritmasining (ph) reaksiyasi, tuproqning ishqoriyligi, xlor-ioni, sulfat-ioni, kalsiy, magniy, natriy va suvda eriydigan tuzlarning jami (quruq yoki qattiq qoldiq) aniqlanadi va shu analiz natijalari bo’yicha tuproqning sho’rlanish darajasi belgilanadi. 7 sho’rtob va sho’rtobli tuproqlar o’zbekiston sharoitida sho’rtob va sho’rtobli tuproqlar juda kam uchraydi. lekin ular kuchli minerallashgan sizot suvlari yaqin yerlarda …

3 / 20

asosan qum va ba’zi hollarda mayin qumloqdan iborat. bu hol tuproq hosil qiluvchi ona jinsning asosan eol qum yotqiziqlari va qisman engil allyuviydan iboratligi bilan bevosita bog‘liqdir. hosil bo‘lish shart sharoitlari va xossalari qumli cho‘l tuproqlarini mustaqil tuproq tipi sifatida tavsiflash imkonini beradi. qumli cho‘l tuproqlarining bir-biridan sezilarli farq qiladigan ikkita kichik tipchaga – haqiqiy qumli cho‘l tuproqlari va o‘tloqi qumli cho‘l tuproqlariga bo‘linadi. ikkinchi tuproq xili sizot suvlarining sezilar sezilmas ta’siri natijasida hosil bo‘ladi. qumli cho‘l tuproqlarining yuzasi bir necha santimetrli oquvchan qumdan iborat. bu tuproq tipi bir qator ijobiy fizikaviy va suv- fizikaviy xossalarga ega bo‘lganligi sababli o‘simlik massasi boshqa cho‘l mintaqasi tuproqlariga nisbatan ko‘proq (1,5 t/ga gacha ) to‘planadi. haqiqiy qumli cho‘l tuproqlarining tarkibida gumus miqdori 0,2-0,7 foizni tashkil qilib, tarkibi fulvatlardan iboratdir. shunga mos ravishda umumiy azotning miqdori ham ancha kam 0,007-0,05%. umumiy fosforning miqdori 0,04-0,12% ni, umumiy kaliy esa 1,45-2,41% ni tashkil qiladi. harakatchan fosfor …

4 / 20

qrog‘ini kalsiy va magniy tashkil qiladi. qolgan qismi kaliyning hissasiga to‘g‘ri keladi. natriy ham kam miqdorda uchraydi. mazkur tuproqqa oid ayrim agrokimyoviy ko‘rsatkichlar jadvalda keltirilgan. sur tusli qo‘ng‘ir tuproqlar va qumli cho‘l tuproqlari katta katta maydonlarni egallagan bo‘lib, respublikamiz dexqonchiligi uchun zahira maydonlar hisoblanadi. tuproqlarni singdiri sig‘imi va singdirish kopleksi 13 tuproq xili qatlam chuqurligi, sm yutilgan asoslar ca mg k na ca mg k n a o‘rta qumoqli qumli cho‘l tuproq 0-5 5-17 17-60 6.79 7.82 9.39 0.25 1.56 1.56 0.51 0.61 0.44 0.17 0.17 0.56 87.9 77.0 78.6 3.3 15.3 13.0 6.5 6.0 3.7 2.2 1.7 4.7 elyuvial qumlardagi engil qumoqli qumli cho‘l tuproq 0-3 3-13 15-25 50-60 1.73 2.13 3.06 1.20 0.40 2.39 0.93 0.93 0.56 0.57 0.14 0.13 0.26 0.19 0.24 0.24 58.7 40.3 70.0 48.0 13.6 45.2 21.3 37.2 19.0 10.8 3.2 5.2 8.7 3.7 5.5 9.6 14 xorazm va qoraqalpog‘iston hududlarida mazkur tuproqlarni o‘zlashtirish …

5 / 20

ko’rsichqon vatipratikanlar uchraydi. 16 cho’llarda sudralib yuruvchilardan echkemar, qum bo’g’ma ilon, kapcha ilon (turkiston kobrasi), chipor ilon, o’qilon, kaltakesaklar, cho’l toshbaqasi yashaydi. kaltakesaklar ichida eng kattasi echkemar bo’lib, uzunligi 1,5 m ga yetib, mayda kaltakesak, ilon kabi sudralib yuruvchilar bilan oziqlanadi. cho`lda hasharotlardan qoraqurt, chayon, clugirtka kabilar mavjud. bular ichida qoraqurt o’ta zaharli o’rgimchaksimonlar turiga kiradi. cho’l mintaqasining to’qavzorlarida chiyabo’ri, tulki, bo’rilar, to’qay mushugi, to’ng’iz yashaydi. qushlardan qirg’ovul, qarqara, birqozon, g’oz , o’rdak va boshqa qushlar yashaydi. 17 o‘simliklari. cho‘l mintaqasining yozi quruq, jazirama issiq, yog’inga nisbatan potensial bug’lanish ko’p bo’lganligi tufayli, o’simliklar shu sharoitga moslashgan. cho’lda sernam bahorda arpag’on, lola, lolaqizg’aldoq, qorabosh, boy-chechak, binafsha, chuchmoma, tariqbosh, chig’ir, isfarak kabi efemerlar (bir yillik o’tlar), iloq, kovrak kabi efemeroidlar (ko’p yillik o’tlar) o’sadi. bu o’tlar yozning issiq kunlari boshlanishi bilan sarg’ayib, qurib qoladi, so’ngra qurg‘oqchilikka chidamli kserofit о`simliklar o’saveradi. chunki ularning ildizlari uzun (yantoqning ildizi 20 m chuqurlikka tushadi) bo’lib, yerosti …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sho`rlangan tupoqlar"

портфолио o`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta`lim vazirligi mirzo ulug`bek nomidagi o`zbekisnon milliy universiteti biologiya fakulteti tuproqshunoslik kafedrasi fan:tuproqshunoslik mavzu: sho`rlangan tuproqalr. cho`l zonasining tuproalari. toshkent 2021 ma'ruzachi: qishloq xo`jaligi fanlari bo`yicha falsafa doktori (phd) c.q.zakirova 1 2 1.sho`rlangan tupoqlar 2.cho`l zonasining tuproqlari rеja: sho’rlangan tuproqlar yer qatlamlarida suvda eriydigan ko’p miqdorda tuzlari bo’lgan tuproqlarga sho’rlangan tuproqlar deyiladi. sho’r tuproqlar yer yuzasining quruq cho’l, yarim sahro va sahro mintaqalarida keng tarqalgan. o’zbekistonda sho’rlangan yerlar maydoni 750 ming km2 ni tashkil qiladi. respublikamizning umumiy sug’oriladigan maydoni 4,3 mln. gektar bo’lsa, shundan 55-60 % i ...

This file contains 20 pages in PPTX format (4.3 MB). To download "sho`rlangan tupoqlar", click the Telegram button on the left.

Tags: sho`rlangan tupoqlar PPTX 20 pages Free download Telegram