umumiy tilshunoslik fanidan ma'ruzalar matni

DOC 114 pages 1.7 MB Free download

114 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.7 MB

File type DOC

Pages 114

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 114

o`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta`lim vazirligi o`zbekiston davlat jahon tillari universiteti “tasdiqlayman” ingliz tili 1-fakulteti dekani a.yuldashev ______________ umumiy tilshunoslik fanidan ma`ruzalar matni 5111400 – xorijiy til va adabiyoti (ingliz tili) 5120100 – filologiya va tillarni o`qitish (tillar bo`yicha) 5120200 – tarjima nazariyasi va amaliyoti (tillar bo`yicha) 5120100 – filologiya va tillarni o`qitish (xitoy, yapon filologiyasi) yo`nalishlarining iv bosqich talabalari uchun toshkent-2019 “umumiy tilshunoslik” fani bo`yicha ma`ruzalar matni xorijiy til va adabiyoti, tarjima nazariyasi va amaliyoti, filologiya va tillarni o`qitish yo`nalishlari bo`yicha o`quv dasturi va o`quv rejasiga muvofiq ishlab chiqildi. tuzuvchilar: madjidova r.u. – umumiy tilshunoslik kafedrasi mudiri, dotsent, filologiya fanlari nomzodi sultonova sh.m. – umumiy tilshunoslik kafedrasi katta o`qituvchisi “umumiy tilshunoslik” fani bo`yicha ma`ruzalar matni ingliz tili 1-fakultetining 2019 yil _____ avgustdagi fakultet kengashida muhokama qilingan va tasdiqlangan. mundarija: 1-ma`ruza. tilshunoslik fani tarixi. qadimgi hind, xitoy, grek, rim tilshunosligi 4 2-ma`ruza. o`rta asrlarda yevropa va arab tilshunosligi. …

2 / 114

ilshunosligi. 4. rim tilshunosligining rivojlanishi. 5. qadimgi xitoy tilshunosligi tilshunoslik fanining shakllanish tarixi lingvistik ta’limotning vujudga kelishi va rivojlanish jarayoni qariyb 3 ming yillik tarixni o‘z ichiga olgan bo‘lsa-da, til haqidagi fan faqat xix-xx asrlardagina mustaqil fan sifatida shakllandi. aniqrog‘i, tilshunoslik o‘rta osiyoda xi-xv asrlarda, yevropada esa xix asrning boshlaridan boshqa fanlar qatorida mustaqil fan sifatida tan olindi. ammo insonlarning til ilmiga qiziqishlari ancha ilgari boshlangan bo‘lib, tilshunoslikning ildizlari taxminan eramizdan avvalgi vi ming yillikda hindistonda, iv ming yillikda yunonistonda, iii ming yillikda shumerlar yashagan mesopotamiyada, ii ming yillikda misrliklarda, eramizning i ming yilligi boshida turon qabilalarida vujudga kelgan. eramizdan oldingi vi asrlarda xitoyda mashhur faylasuf konfutsiy (554-449 yy.) tomonidan yozilgan solnomalarda qadimgi xitoy yozma yodgorliklari haqida ma’lumotlar berilgan. “bahor va kuz” deb atalgan ushbu asarlarda eramizdan oldingi 722-481 yillar orasidagi davrlar aks ettirilgan. qadimgi xitoyliklar eramizdan 10 asr ilgari lug‘at tuzganlar, eramizning boshlarida esa ular sinonimlar lug‘atini ham tuzganlar. …

3 / 114

lga oid hodisalar bilan jiddiy va puxta shug`ullanish ilk bor hindistonda - hind olimlari, filologlari tomonidan boshlab berildi. ayni jarayonning boshlanishi dastavval sof amaliy ahamiyatga ega bo`ldi. aniqrog`i, 15 asr ilgari yozilgan qadimgi hind adabiy tili yozuvida - sanskritda yaratilgan qadimgi hindlarning diniy madhiyalari - vedalar tili davrlar o`tishi bilan mamlakat aholisining so`zlashuv tilidan (prakritlardan) farqlanib qola boshladi. boshqacha aytganda, qadimgi yozma yodgorliklar tili (yozma nutq) bilan so`zlashuv tili (jonli nutq) orasida ajralish, «ziddiyat» yuzaga keldi. ushbu ziddiyatni, farqlanishni yo`qotish uchun hind olimlari qadimiy yozma yodgorliklar tilini o`rganishga, tadqiq qilishga, ularni ommaviylashtirishga jiddiy kirishdilar. ular qadimgi hindistonda alohida e`tiborga, hurmatga sazovor bo`lgan vedalardagi tushunarli bo`lmagan so`zlarni aniqlab, ularning ma`nosini izohladilar, sharhladilar. vedalar tiliga oid maxsus izohli lug`atlar tuzdilar, matnni fonetik va grammatik jihatdan tahlil qildilar. xullas, vedalar tilidagi so`z va jumlalar m`hnosini, ularning aniq talaffuzini, shaklini saqlab qolishga bo`lgan qat`iy intilish qadimgi hindistonda tilshunoslikning yuzaga kelishiga asosiy sabab bo`ldi. hindlar …

4 / 114

lar. shuningdek, qadimgi hindlar tovushlarning fiziologik - artikulyatsion xususiyatlari, boshqa tovushlar bilan almashinishi, bir tovushning boshqa tovush t`asiri bilan o`zgarishi (kombinator o`zgarish) kabi hodisalarni aniqlashga ham e`tibor berganlar. ular tovushlarning artikulyatsion – fiziologik xususiyatlarini hisobga olgan holda tasnif qilganlar. shu asosda, yuqorida aytilganidek, tovushlarni unli va undoshlarga ajratganlar, nutq ahzolarining yaqinlashuvidan unlilar, bir-birlariga ta`siridan, ya`ni tegishidan undoshlar hosil bo`lishini qayd etganlar. agar yunon filologlari tovush almashinuvi masalasiga umuman ahamiyat bermagan bo`lsalar, hind tilshunoslari bu jarayonga alohida e`tibor berganlar, ayni jarayonning o`ziga xosliklarini aniqlab berganlar. qiyoslang: sanskrit tiliga oid so`zlarda, masalan, vidma so`zi «biz bilamiz» ma`nosini bersa, veda «men bilaman» tushunchasini, vaidyas so`zi esa «olim», «ilmli» ma`nosini berishini ko`rsatib berganlar. qayd etilgan ma`no (tushuncha) o`zgarishlari esa i – e - ai unli tovushlarning almashinuvi natijasi ekanligi haqida ishonarli, asosli fikrlarni bayon qilganlar. qadimgi hind tilshunoslari grammatika - morfologiya sohasida ham ancha ishlarni amalga oshirdilar. ular bu yo`nalishda ham grek tilshunoslaridan ancha …

5 / 114

klaridan farqlaganlar. shunga ko`ra hindlar, yuqorida aytilganidek, otlarni predmet, fe`llarni harakat ifodalovchi so`z sifatida «baholaganlar». qadimgi hindlar so`zlarni tahlil qilish, tarkibini o`rganish jarayonida ularni quyidagi bo`laklarga ajratganlar: 1) o`zak, 2) suffiks, 3) qo`shimcha (turlovchi qo`shimcha). shuningdek, so`z yasovchi va so`z o`zgartiruvchi morfemalar farqlangan. yevropa olimlari hind tilshunoslarining ishlari bilan yaqindan tanishib, so`zlardan o`zak, so`z yasovchi va so`z o`zgartiruvchi morfemalarni ajratishga «kirishganlar». hindlar otlarda yettita kelishikni qayd etganlar: 1) bosh kelishik, 2) qaratqich kelishigi, 3) jo`nalish kelishigi, 4) tushum kelishigi, 5) qurol kelishigi, 6) chiqish (ablativ) kelishigi, 7) o`rin kelishigi. hind tilshunoslari qo`shma so`zlarning o`ttizga yaqin turini farqlaganlar. ular qo`shma so`zlarning tuzilishida komponentlar orasidagi munosabatlarga e`tibor berganlar. masalan: ot+ot//fe`l; sifat// sifatdosh //ravish+ot // sifat//fe`l; son+ot va boshqalar. hind grammatikachilari fe`l turkumining morfologik kategoriyalarini mukammal ishlagan edilar. ular fe`lning uch zamonga birlashadigan yetti xil zamon formasini: hozirgi zamon, o`tgan zamonning tugallangan, tugallanmagan, uzoq o`tgan zamon turlarini, kelasi zamon, odatdagi kelasi zamon va …

Want to read more?

Download all 114 pages for free via Telegram.

Download full file

About "umumiy tilshunoslik fanidan ma'ruzalar matni"

o`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta`lim vazirligi o`zbekiston davlat jahon tillari universiteti “tasdiqlayman” ingliz tili 1-fakulteti dekani a.yuldashev ______________ umumiy tilshunoslik fanidan ma`ruzalar matni 5111400 – xorijiy til va adabiyoti (ingliz tili) 5120100 – filologiya va tillarni o`qitish (tillar bo`yicha) 5120200 – tarjima nazariyasi va amaliyoti (tillar bo`yicha) 5120100 – filologiya va tillarni o`qitish (xitoy, yapon filologiyasi) yo`nalishlarining iv bosqich talabalari uchun toshkent-2019 “umumiy tilshunoslik” fani bo`yicha ma`ruzalar matni xorijiy til va adabiyoti, tarjima nazariyasi va amaliyoti, filologiya va tillarni o`qitish yo`nalishlari bo`yicha o`quv dasturi va o`quv rejasiga muvofiq ishlab chiqildi. tuzuvchilar: madjidova r.u. – umumiy tilshunoslik ...

This file contains 114 pages in DOC format (1.7 MB). To download "umumiy tilshunoslik fanidan ma'ruzalar matni", click the Telegram button on the left.

Tags: umumiy tilshunoslik fanidan ma'… DOC 114 pages Free download Telegram