merkantilizm iqtisodiy ta’limoti

DOCX 13 стр. 143,3 КБ Бесплатная загрузка

13 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 143,3 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 13

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 13

iv bob. merkantilizm iqtisodiy ta’limoti 1.1. merkantilizm tushunchasi, uning mohiyati va mazmuni 1600-yildan 1750-yilga qadar 150 yil iqtisodiy faoliyatning yuksalish davri sifatida xarakterlanadi va bu holat sanoat inqilobining kelib chiqishiga asos bo‘ldi. bu davrda iqtisodiy mulohazalar individual, ro‘zg‘or, oila va ishlab chiqaruvchilar haqidagi g‘oyalarning oddiy izohlaridan iqtisodiy qonun va huquqlari bilan o‘zaro bog‘langan tizim shaklida murakkabroq qarashlar asosida rivojlana bordi. biz o‘z mulohazalarimizni 3 bo‘lim- ga – merkantilizm, klassik iqtisodiy ta’limotdan oldingi g‘oyalar va fiziokratizmga ajratib ko‘rib chiqamiz. merkantilizm davri har bir shaxs o‘z-o‘zi uchun iqtisodchi, degan aqida bilan xarakterlandi. qarashlar, fikrlar xilma-xil bo‘lganligi sababli 1500–1750-yillarda umumlashgan adabiyot yaratish qiyin kechdi. bundan tashqari bir yozuvchi birgina mavzuga e’tibor qaratgan bo‘lib, hech bir yozuvchi bu tushunchalrni jamlab va sintezlab keyingi iqtisodiy g‘oyalarga turtki bo‘la oladigan fikrlarni yarata olmadi. merkantilizm atamasi 1500-1750-yillar oralig‘ida yaratilgan iqtisodiy adabiyotlar va amaliy takliflarga nisbatan ishlatiladi. merkantilistlar adabiyoti g‘arbiy yevropaning barcha rivojlanayotgan iqtisodiyotlarida yaratilgan bo‘lsa ham, uning …

2 / 13

1650- yildan 1750- yilgacha bo‘lgan davrdagi merkantilistlar adabiyoti muqarrar yuqori sifatga erisha oldi va ushbu adabiyotlarda keltirilgan tahliliy tushunchalar tez orada tarqalib, har bir shaxs o‘zi uchun iqtisodchidir 1776-yilda adam smit muallifligidagi “xalqlar boyligining tabiati va sabablari to‘g‘risidagi tadqiqot “ asariga asos bo‘lib xizmat qildi.[footnoteref:1] [1: history of economic thought. harry landreth, david c. colander 61-b.] merkantilizm – bu muomala sohasida iqtisodiy qonuniyatlarning rivojlanishiga bo‘lgan qarashlar tizimi va proteksionizm prinsiplariga asoslangan bir qator davlatlarning iqtisodiy siyosati, u feodalizmning yemirilish davriga muvofiq keladi va “noindustrial” iqtisodiy davrdagi iqtisodiy voqelikni tahlil qilishga uringan ta’limot hisoblanadi. merkantilizm, eng avvalo, davlatning iqtisodiy siyosatini ifoda etgan, uning amaliy faoliyati uchun tavsiyalar ishlab chiqqan. merkantilistlar tadqiqotining maqsadi reallik sifatidagi iqtisodiyotni tahlil qilish emas, balki hukumatga amaliy maslahatlar berishdir. shuning uchun ular davlatning iqtisodiyotga faol aralashuvini qo‘llab- quvvatladilar, yuqori soliq stavkasini va davlat xarajatlarini himoya qildilar. merkantilistlarning ilmiy dunyoqarash tamoyillari quyidagilar bilan izohlanadi: har qanday oltin va …

3 / 13

ilik, hunarmandchilik, deb kelinar edi (uni biz yuqorida ko‘rib chiqdik). lekin xv asrga kelib vaziyat keskin o‘zgardi. avvalo, natural- xo‘jalik tizimining yemirilishi, tovar-pul munosabatlarining o‘sishi, fan va madaniyatning yuksalishi, ayniqsa, yangi yerlarning ochilishi, buyuk geografik kashfiyotlar, mustamlakachilik tuzumining paydo bo‘lishi birinchi navbatda, savdoning tez rivojlanishiga turtki bo‘ldi. noekvivalent savdo tufayli metropoliyalar mustamlakalar hisobiga beqiyos boyidi. mana shu davrga kelib jamiyatning boyishida savdoning o‘rnini asoslab berishga uringan merkantilizm qarashlarida noelastik talab va eksportning importdan ko‘p bo‘ lishining maqsadga muvofiqligi, kapital eksportini rag‘batlantirish va jamiyat ishlarini qo‘llab-quvvatlash tushunchalari ustunlik qilgan, shuningdek, “qo‘shningni quritsang, go‘yoki millat boy bo‘ladi” kabi noto‘g‘ri siyosat ilgari surilgan. qudrat va boylik merkantilistlar dunyodagi umumiy boylik ozgarmas, deb qabul qilishgan. shu farazga asoslangan holda sxolastiklar insonlar o‘rtasida savdo amalga oshirilganda ulardan birining daromad olishi boshqasiga albatta zarar keltiradi, deb ta’kidlashgan. merkantilistlar xuddi shu mantiqni xalqlar o‘rtasidagi savdoda ham qo‘llab, bir xalqning iqtisodiy qudrati va boyligining o‘sishi faqatgina boshqa davlat …

4 / 13

ladilar. shunday qilib, xalqning bo‘ligi ko‘pchilikning qashhoqligiga asoslanadi. merkantilistlar ishlab chiqarishga katta ahamiyat bergan bo‘lsalar ham, ichki bozorga ko‘p mahsulot ishlab chiqarishni ma’qullamaganlar. ko‘p ishlab chiqarish bilan birga kam iste’mol qilish eksportni oshirishga imkon beradi, bu esa millat boyligining va qudratining oshishiga olib keladi, deb hisoblaganlar. merkantilistlar xalqaro savdoda nisbiy ustunlikka erishish uchun ishchilarga kam ish haqi berilishi tarafdori bo‘lganlar. ularning fikricha, yashash minimumidan yuqori maosh berish mehnat layoqatini kamaytirishi mumkin, yuqori ish haqi yil davomida kamroq soat ishlashga va yalpi ishlab chiqarishni kamaytirishga sabab bo‘lishi mumkin, deb hisoblanganlar.[footnoteref:2] [2: history of economic thought. harry landreth, david c. colander 62-b.] 1.2. dastlabki va keyingi merkantilizmning o‘ziga xosligi dastlabki merkantilizm buyuk geografik kashfiyotlardan oldin paydo bo‘ldi va xvi asrning o‘rtalarigacha faol amal qilib keldi. uning asosiy vakillari uilyam stafford (1554–1612) (angliya), gaskar skaruffi (1519–1584) (italiya) va boshqalar hisoblanadi. dastlabki merkantilizm «pul balansi» siyosatini olib borgan. bu siyosat pul muomalasini, tashqi savdoni …

5 / 13

adida ataylab chaqalarni buzib, ularning qiymmatini pasaytirish bilan shug‘ullangan. keyinchalik tovar-pul munosabatlarining rivojlanishi, tashqi savdoning kengayishi merkantalistlarning boylik muammosiga bo‘lgan qarashini o‘zgartirishga majbur etdi. keyingi merkantilizm xvi asrning ikkinchi yarmidan xvii asrning ikkinchi yarmigacha bo‘lgan davrni o‘z ichiga oladi (uning asosiy vakillaridan biri ingliz tomas man hisoblanadi). bu davrga kelib milliy sanoat va savdoni rivojlantirishning davlat tomonidan rag‘batlantirilishi sababli mamlakatlar o‘rtasida savdo aloqalari keng va muntazam rivojlana boshladi. dastlabki merkantilistlarning «pul balansi» o‘rniga keyingi merkantilistlarning «savdo balansi» nazariyasi kelib chiqdi. «savdo balansi» nazariyasi (yoki yetuk merkantilizm) angliyada keng tarqala boshladi. mazkur konsepsiya vakillari dastlabki merkantilistlarni mamlakatdan tashqariga pul chiqarishni man etgani, importni haddan tashqari cheklagani uchun tanqid qildi. ularning fikricha, hukumatning tashqi iqtisodiy siyosatdagi asosiy vazifasi – mamlakatda imkoni boricha ko‘proq pul mablag‘larini jamg‘arish emas, balki aktiv savdo balansiga erishishdir (eksportning importdan ustun bo‘lishi). eksport va import o‘rtasidagi farq (ijobiy saldo) – mamlakat boyligining o‘sishidir. demak, real boylik bu– «o‘lik …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 13 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "merkantilizm iqtisodiy ta’limoti"

iv bob. merkantilizm iqtisodiy ta’limoti 1.1. merkantilizm tushunchasi, uning mohiyati va mazmuni 1600-yildan 1750-yilga qadar 150 yil iqtisodiy faoliyatning yuksalish davri sifatida xarakterlanadi va bu holat sanoat inqilobining kelib chiqishiga asos bo‘ldi. bu davrda iqtisodiy mulohazalar individual, ro‘zg‘or, oila va ishlab chiqaruvchilar haqidagi g‘oyalarning oddiy izohlaridan iqtisodiy qonun va huquqlari bilan o‘zaro bog‘langan tizim shaklida murakkabroq qarashlar asosida rivojlana bordi. biz o‘z mulohazalarimizni 3 bo‘lim- ga – merkantilizm, klassik iqtisodiy ta’limotdan oldingi g‘oyalar va fiziokratizmga ajratib ko‘rib chiqamiz. merkantilizm davri har bir shaxs o‘z-o‘zi uchun iqtisodchi, degan aqida bilan xarakterlandi. qarashlar, fikrlar xilma-xil bo‘lganligi sababli 1500–1750-yill...

Этот файл содержит 13 стр. в формате DOCX (143,3 КБ). Чтобы скачать "merkantilizm iqtisodiy ta’limoti", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: merkantilizm iqtisodiy ta’limoti DOCX 13 стр. Бесплатная загрузка Telegram