abu nasr forobiyning lingvistik qarashlari

PPTX 63 pages 3.2 MB Free download

63 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.2 MB

File type PPTX

Pages 63

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 63

boburning lingvistik qarashlari. o‘zbek tilshunosligi shakllanishining ilk davri. qoraxoniylar davrida tilshunoslik. mo‘g‘ullar davrida o‘zbek tili va tilshunosligi fan: o‘zbek tilshunosligi tarixi f.f.d., prof. m.kurbanova 1-ma’ruza 1 reja: o‘zbek tilshunosligi shakllanishining ilk davri. qoraxoniylar davrida tilshunoslik. mo‘g‘ullar istilosi davri. “at-tuhfatuz zakiyatu fillug‘atit turkiya” asari haqida. заголовок презентации 2 2 название презентации 3 abu nasr forobiyning lingvistik qarashlari. markaziy osiyoning yirik mutafakkiri abu nasr forobiydir. uning to‘la ismi - abu nasr muhammad ibn muhammad ibn tarxon ibn o’zaliq al forobiydir. abu nasr forobiyni sharqda aristoteldan so‘ng “ikkinchi muallim” (muallimu soniy) deb yuritganlar. forobiy 70 tilni o’rgangan va bu tillarda bemalol so’zlasha olgan. tibbiyot va mantiq ilmini xristian vrachi yuxanno ibn xaylon kunnoiydan, hikmat va yunon tilini xristian abu bashar mattodan o‘rganadi. название презентации 4 asarlari: "sharh kitob-al-xitoba li aristutilos" ("aristotelning "ritorika" asariga yozilgan sharh kitobi"); "kitob al-alfoz va al-xuruf" ("lafz - so’zlar va harflar haqida kitob"); "kalom laxu fi ma`no ism al-falsafa" …

2 / 63

qo`shganda yuz beradigan tovush o‘zgarishlari, so‘zning fonetik me’yori haqida ma’lumot bergan. leksika - leksik birlik bo`lgan so`z masalasiga, so`z ma`nolarining tasnifi masalasiga to`xtaladi. ya`ni so`z ma`nosining ikki turini: sodda va murakkab bo`lishini ko`rsatadi. sodda ma`noli so`zlarga: odam, hayvon, gul, ovqat, osmon kabi atash vazifasini bajaruvchi alohida so`zlarni kiritsa, murakkab ma`noli so`zlarga: narsa va uning belgisini bildiruvchi - bu odam – bilimli, bu gul - o`simlik kabi ifodalarni kiritadi. morfologiya - masalasida so`zlarni arab tilshunosligiga asoslangan holda ot, fe`l va harf (bog‘lovchi)larga ajratadi. otlarni ikkiga: atoqli va turdosh otlarga bo`ladi. aniqrog`i, sodda ma`noli so`zlarni ikkiga ajratadi: 1) atoqli otlar: zayd, amr; 2) turdosh otlar: odam, hayvon, ot va boshqalar. otlarga son kategoriyasi (birlik, ikkilik, ko`plik), fe`llarga zamon (o`tgan, hozirgi, kelasi zamon) kategoriyasi xosligini ta`kidlaydi. sintaksis masalasida so`z birikmasi haqida, nutqning qismlarga bo`linishi, so`zlarning qanday birikish qoidalari va hukm bildirishi, so`zlarning qo`shilish turlari haqida fikr yuritadi. forobiy orfografiya masalasida so`zlarning yozilish qoidalari …

3 / 63

ortiq asarlar yozib qoldirgan. asarlari: «xronologiya», «hindiston»,«geodeziya», «mineralogiya», «mas’ud qonuni», «kitob as-saydana fit-tibb» («saydana» ). название презентации 8 «saydana» asari beruniyning tilga va tilshunoslikka oid asari. «saydana»ning kirish qismida muallifning yoshlik yillarida o‘zini qurshab turgan olamni va olam uzvlarining turli tillarda qanday nomlanishini bilishga naqadar ishtiyoqmand ekanligi bayon qilinadi. xususan, olimning bolaligida uning yurtiga bir yunon ko‘chib keladi. abu rayhon unga don, urug‘, meva, o‘simlik va boshqa narsalar ko‘tarib kelib, bular yunon tilida qanday nomlaishini so‘raganligi va yunoncha nomlarini daftariga yozib olganligini bayon qiladi. название презентации 9 «saydana» asari asarda dorivor moddalarning bir necha tillardagi nomlari keltiriladi. bir o‘simlik yoki modda bir tilning turli shevalarida turlicha nomlanishi yoki aksincha, bir nom turli shevalarda turli o‘simlik nomini bildirishini aytib o‘tadi va aholiga foydalanish oson bo‘lishi uchun modda nomining dialektal variantlarini ham ko‘rsatadi. 4500 dan ortiq arabcha, yunoncha, suriyacha, forscha, xorazmiycha, sug‘dcha, turkcha va boshqa tillardagi o‘simlik, hayvon, minerallar va ulardan tayyorlanadigan …

4 / 63

lug‘at bir vaqtning o‘zida ham izohi, ham tarjima, ham etimologik, ham dialektologik lug‘atning ilk namunalaridan sanaladi. название презентации 11 lug‘atning o‘n uchinchi maqolasi o‘trunj so‘ziga bag‘ishlanadi. bu so‘z nishopurda va oddiy so‘zlashuvda - turunj, siriyacha - atruka, forscha - bodrang, lotincha - sitron deyilishi ta’kidlanadi. kimki bodringni forscha xiyirom desa, uni o‘trunjga qiyoslab xiyyir-i badrang deb nomlashini aytadi. bodrangning etimologiyasi haqida to‘xtalib, o‘zigacha bo‘lgan tabiatshunos olim hamza al-isfaxoniy vadrang «bu rang o‘chmasin» degan ma’noni berishini ko‘rsatadi, deydi. ibn sinoning lingvistik qarashlari. abu ali ibn sino (980-1037) ovrupoda “avisenna” nomi bilan mashhur bo`lgan va sharqda ulug`lab, «shayhurrais» nomi bilan atalgan vatandoshimiz turli sohalarda, shu jumladan, tilshunoslik bobida ham bir qancha asarlar yaratdi. asarlari: 1) «kitobi al milh finnahv» («o`tkirlik sintaksisda ekanligi kitobi») 2) «kitob lisonul arab» («arab tili kitobi») 3) «asbobi xudud al xuruf» («tovushlarning chegaralanish sabablari») «asbobi hudut al huruf» («tovushlarning chegaralanish sabablari») asari manbada tovushning hamda nutq tovushlarining paydo …

5 / 63

asari singari o‘ziga qadar bo‘lgan filologlarning asarlaridan farqli ravishda umumiy fonetika masalalarini yoritishga bag‘ishlanganligi bilan ajralib turadi. asar kirish va olti bobdan tashkil topgan: 1. tovushning paydo bo‘lish sabablari haqida. 2. nutq tovushlarining paydo bo‘lish sabablari haqida. 3. bo‘g‘iz va tilning anatomiyasi haqida. 4. ayrim arab tovushlarining paydo bo‘lishidagi o‘ziga xos xususiyatlar haqida. 5.bu tovushlarga o‘xshash nutq tovushlari haqida. 6.bu tovushlarning nutqiy bo‘lmagan harakatlarda eshitilishi haqida. fizikaviy tovushning ham, nutq tovushining ham havoning to`lqinsimon harakati sababli hosil bo`lishi ta`kidlanadi. demak, bu tovushlarning yuzaga kelishida havoning to‘lqinsimon harakatlanishi umumiylik hisoblanadi. ayni vaqtda bu umumiylikning xususiyligi shundaki, savtlardan - fizikaviy tovushlardan farqli holda harflarning – nutq tovushlarining hosil bo`lishida muayyan nutq a`zolari ishtirok qiladi. demak, nutq tovushlari nutq a’zolari orqali, bevosita ularning ishtirokida yuzaga keladi. ibn sino harflarni – nutq tovushlarini unli va undosh tovushlarga ajratadi. unlilar miqdorini 3 ta, undoshlar miqdorini esa 28 ta deb belgilaydi. ibn sino fikricha, belgilar uch …

Want to read more?

Download all 63 pages for free via Telegram.

Download full file

About "abu nasr forobiyning lingvistik qarashlari"

boburning lingvistik qarashlari. o‘zbek tilshunosligi shakllanishining ilk davri. qoraxoniylar davrida tilshunoslik. mo‘g‘ullar davrida o‘zbek tili va tilshunosligi fan: o‘zbek tilshunosligi tarixi f.f.d., prof. m.kurbanova 1-ma’ruza 1 reja: o‘zbek tilshunosligi shakllanishining ilk davri. qoraxoniylar davrida tilshunoslik. mo‘g‘ullar istilosi davri. “at-tuhfatuz zakiyatu fillug‘atit turkiya” asari haqida. заголовок презентации 2 2 название презентации 3 abu nasr forobiyning lingvistik qarashlari. markaziy osiyoning yirik mutafakkiri abu nasr forobiydir. uning to‘la ismi - abu nasr muhammad ibn muhammad ibn tarxon ibn o’zaliq al forobiydir. abu nasr forobiyni sharqda aristoteldan so‘ng “ikkinchi muallim” (muallimu soniy) deb yuritganlar. forobiy 70 tilni o’rgangan va bu tillarda bemalol so...

This file contains 63 pages in PPTX format (3.2 MB). To download "abu nasr forobiyning lingvistik qarashlari", click the Telegram button on the left.

Tags: abu nasr forobiyning lingvistik… PPTX 63 pages Free download Telegram