disseratsiya "o'zbek tilshunosligi rivojida elbekning roli"
Page preview (5 pages)
Scroll down 👇
![жумҳуриятлари қаторида ўзбек тилшунослари ҳам қўллаб қувватладилар. унлилар устида изланишлар олиб бораётган элбек тилимиз хусусиятлари яхши текширилганда бу 9 унлининг ҳам камлик қилишини, ўзбек ёзувидаги унлиларни ифодалаш учун 16-17 та ҳарф белгилаш лозимлигини билдириб, бу тўғрида мақолалар эълон қилди. элбек бу ўринда фонема билан товуш вариантларини бир-биридан фарқламайди. ёзувимизнинг мукаммал бўлиши учун ҳар бир эшитилаётган товушга алоҳида ҳарф белгилаш лозим деб ўйлайди. 30- йилларда кўпчилик олимларимиз игу фикрда бўлганлар. масалан, ғози олим "ўзбек тилининг товушлари" мақоласида унлиларни 12 та деб кўрсатса, яна бир ўринда 29 та, улардан асосийлари 22 та деб кўрсатади[footnoteref:19]. [19: ғози олим. ўзбек тилининг товушлари // маориф ва ўқииучи. - 1927. - № 12. - б. 54.] турли мунозаралар, тортишувлардан сўнг "мутшарак алифбо" дан четга чиқмаслик, бошқа туркий тиллар билан алифбо бирлигини сақлаш мақсадида 1929 йил 9_унли қабул қилинди. дастлабки йилдаёқ сингар- монизмга асосланган бу имлонинг савод чиқаришда кўп қийинчиликлар туғдираётганлиги маълум бўла бошлади. ўз хатоларини тушунган …](https://cdn.faylhub.uz/previews/pages/preview_eT6vDEy.webp "disseratsiya \"o'zbek tilshunosligi rivojida elbekning roli\" - Page 2")
![бек адабий тилининг асосий таянч диалектларидан бири бўлган тошкент шевасини асос тутиб олти унлини ёқлаб чиқдилар. 1934 йил январь ойида бўлиб ўтган имло ва терминология қурултойида "а" ва "э" товушлари (ҳозирги «о» ва «а») маъно фарқлашда рол ўйнаганлиги учун баъзи ўринларда (яъни шаклдош сўзларга айлгшиб кетадиган сўзларда) "э" ҳарфини унли сифатида сақлаб қолиш маъқул кўрилди. 1940 йилга келиб эса ўзбек халқи лотин графикаси асосидаги ёзувдан рус графикаси асосидаги ёзувга ўтгач, ўзбек ёзувига "о" фонемаси мустақил товуш сифатида киритилиб, олти унли қатьий қоида сифатида қабул қилинди. [20: элбек. алифбемизни ихчамлаш учун //қизил ўзбекистон. - 1933. - 15 окт.] элбек ўзбек тилининг имло қоидаларини белгилашда тилимизнинг миллий хусусиятларига алоҳида эътибор берди. у сўзларнинг халқ тилида айтилишини асос қилиб олган ҳолда имло қоидасини тузиш тарафдори бўлди. элбекнинг "имло масаласи"[footnoteref:21], "тилимиздаги янглишиқлар"[footnoteref:22], "яна тил, имло масаласи тўғрисида'-, "мана бу жуда тўғри"[footnoteref:23], "тил, атама ва имло баҳслари"[footnoteref:24], мақолаларида худди шу масала ҳақида фикр юритилган. [21: …](https://cdn.faylhub.uz/previews/pages/preview_V3fALDl.webp "disseratsiya \"o'zbek tilshunosligi rivojida elbekning roli\" - Page 3")
![нгилишлардир[footnoteref:25]. [25: элбек. тилимиздаги янглишиқлар // туркистон. - 1924. - 22 окт.] "хотун", "очуқ", "ёпуқ", "сотуқ", "тешук", "эшук" сузларининг иккинчи бугинидаги "у" ҳарфий ортиқчаликдир. бизнинг тилимизда "ўтруга ) қарши қисқа остға (15) молелик зўр". шунинг учун бу сўзларни шеваларда айтилишини асос қилиб "хотин", "очиқ", "ёпиқ", "сотиқ", "тешик", "эшик" тарзида ёзиш керак. элбекнинг текширувига кўра бизда "д" ҳарфи билан сўз айтишдан кўра "га" билан сўз айтиш кўпроқ. шу сабаб "тоғ//дог", "томор//домор", "тош//дош", "товуш//довуш" сўзларининг биринчи шаклини олиш тўгри бўлади[footnoteref:26]. [26: элбек. тилимиздаги янглишиқлар // туркистон. - 1924. - 26 окт.] ишнинг ii боби "элбекнинг лугатшунослик фаолияти" деб аталади. бу бобда олимнинг "лўғат ва атамалар", "ўзбекча шаклдош сўзлар лугати", "ўзбек тўла сўзлигига материаллар" каби лугат асарлари таҳлил этилди. тилимизни ишлашга киришган чиғатой гурунги аъзолари дастлаб унугилган туркий сўзларни тиклашга ҳаракат қилдилар. натижада, 20- йиллар матбуотида "ўксиз", "чечак", "очун", "сатули", "ёзоқ", "эксик", "эмгак" каби архаик сўзлар қўлланила бошланди. гурунг аъзоларининг бу фаолияти аслида …](https://cdn.faylhub.uz/previews/pages/preview_5SsW2nd.webp "disseratsiya \"o'zbek tilshunosligi rivojida elbekning roli\" - Page 4")
About "disseratsiya "o'zbek tilshunosligi rivojida elbekning roli""
ўзбекистон республикаси фанлар академияси ал1-ш1ер навоий номидаги тил ва адабиёт институти қўлёзма ҳуқуқида удк 811. 512. 133 бобомуродова шоира эркиновна ўзбек тилшунослиги ривожида элбекнинг роли 10.02.02 - миллий тиллар (ўзбек тили) филология фанлари номзоди илмий даражасини олиш учун тақдим этилган диссертация автореферати тошкент - 2002 тадқиқот термиз давлат университетининг ўзбек тилшунослиги кафедрасида бажарилган. илмий раҳбар филология фанлари номзоди, профессор х.холиёров расмий оппонентлар: филология фанлари доктори м.қурбонова филология фанлари номзоди, доцент б.тўйчибоев етакчи илмий муассаса - низомий номидаги тошкент давлат педагогика университети . .. • 1 1 £ и ҳарфлари эди) алифбодан чиқариб ташлашни таклиф қилиб чиқди ва бу таклиф 1921 йил тил- имло қурултойида инобатга...
This file contains 22 pages in DOCX format (63.0 KB). To download "disseratsiya "o'zbek tilshunosligi rivojida elbekning roli"", click the Telegram button on the left.
DOCX
PPTX
PPTX
PPTX
PPTX
DOC
DOCX
DOCX
ZIP
ZIP
PPTX
PPTX