geodeziya fani haqida malumotlar

DOCX 7 pages 68.5 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 68.5 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

1. geodeziya fani nimani o’rganadi? geodeziya fani va vazifalari haqida malumot. geodeziya – yerning shakli va kattaligini o‘rganishda, yer yuzidagi nuqtalarning bir-biriga nisbatan o‘rnini aniqlashda, yer yuzining karta, plan va profillarini tuzishda, hamda injenerlik inshootlarini barpo etishda bajariladigan o‘lchashlar nazariyasi va praktikasi haqidagi fandir. «geodeziya» – grekcha so‘z bo‘lib, «geo» – er, «deziya» – bo‘lish demakdir. geodeziyaning asosiy vazifasi: yerning shakli va kattaligini, hamda gravitatsion maydonini aniqlash. geodeziyaning ilmiy vazifasi: 1. yer yuzasining gorizontal va vertikal harakati, qit’alar siljishi, okean, dengiz suv satxining bir-biridan farqi, «yer qutbini» o‘zgarishini aniqlash. 2. quyosh sistemasidagi planetalarning karta va planlarini tuzish. 3. quyosh sistemasidagi planetalarni shakli va kattaligini aniqlash. 4. yer va quyosh sistemasini boshqa sistemalarda nuqtalarni yagona koordinatalarini aniqlash. 5. tabiiy resurslarni o‘zlashtirishda geodezik ishlarni bajarish. 2. geodeziya qaysi fanlar bilan o’zaro bog’liq? geodeziya fizika, matematika, astronomiya, geografiya, geolo-giya fanlari bilan chambarchas bog‘liqdir. geodeziya asboblari fizikaning optika qonunlari asosida yara-tilgan bo‘lib, geodeziyaning fizika …

2 / 7

ik inshootlari, radioteleskoplarning antenna qurilmalari va b.ni qurish, tiklash va ulardan foydalanishda masofalarni, burchaklarni, past-balandliklarni oʻlchash uchun ishlatiladigan mexanik, optik-mexanik, elektr-optik va radioelektron qurilmalar va h. k. masofalar (chiziqlarning uzunliklari)ni oʻlchashda poʻlat oʻlchash lentalari (20–50 m), invar lentalar, osma invar simlar (24 m), optik kuzatish trubali masofa oʻlchagichlar, radiomasofa oʻlchagichlar, elektr-optik masofa oʻlchagichlar va b.dan foydalaniladi. yoʻnalishlarni aniqlash va burchaklarni oʻlchashda astrolyabiya, bussol, teodolit va b. ishlatiladi. past-balandliklarni oʻlchashda asosan optik-mexanik nivelirlar, nivelirlash reykalaridan foydalaniladi. grafik suratga olishda asosan menzul suratga olish usuli qoʻllaniladi. bunda asosiy kurol kipregel va menzula hisoblanadi. oʻzbekistonda qadimdan astronomiya va meʼmorlikda usturlab (astrolyabiya) dan keng foydalanishgan. 4. geodeziyada asosiy o’lchov turlari haqida ma’lumot bering. geodezik ishlarni bajarishda chiziqning uzunligi, maydonning yuzi, turli burchaklar, havo bosimi kabi kattaliklar o‘lchanadi. bunda ishlatish joyiga qarab o‘lchovlarning turli birliklari qo‘llaniladi. joyda uzunlik o‘lchashda asosiy birlik metrdir. geodezik ishlarni bajarishda chiziqning uzunligi, maydonning yuzi, turli burchaklar, havo bosimi kabi kattaliklar …

3 / 7

soslangan bo‘lib ko‘pincha, chet davlatlarda ishlab chiqariladigan asboblar shu sistemaga moslangan. grad o‘lchovida aylana 400 grad (d) ga, 1 grad yuz o‘nlik minutga, 1 ming 100 o‘nlik sekundga teng. bu bog‘lanish kuyidagicha yoziladi. aylana= 400g; 1g = 100'; 1=100". burchak qiymati 125g, 58c6345cc bo‘lsa, u 125g 58s63,45ss ga yoki 125g58' 63,45" shaklida yoziladi. gradus bilan grad o‘lchovlari orasida quyidagi munosabat bor: 1g=0,9°; 1°=1, 11111 g 1c=0,54'; 1'= 1,85185 c 1cc=0,324"; 1"=3,08642 cc в.nuqtaning а nuqtaga nisbatan balandligi musbat (+), а. nuqtaning в. nisbatan balandligi esa manfiy (-) bo’ladi. а nuqtaning в nuqtaga nisbatan balandligi formulasi hаb =нa- нb. maydon yuzini aniqlashda birlik o‘rnida kvadrat metr(m2), gektar (ga) = , kvadrat kilometr (km2) va m2 lar qo‘l–laniladi. havo temperaturasini o‘lchash bqrligi selsi termometri shka–lasining bir bo‘lagi bo‘lib, 1 daraja deb olinadi. termometr shkalalari turli bo‘lganidan selsiy shkalasi bo‘yicha olingan daraja qiymati yoniga s harfi yoziladi, masalan 15° s kabi. havo bosimi …

4 / 7

100 km, 1'«« »» = 1852 m, 1'=1c=1 km,1"« » =31 m, 1"=10 m. 1 sajen = 7 fut = 84 dyuym = 3 gaz = 48 vershuk; 1 chaqirim = 500 sajen; 1 batmon (desyatina) =2400 kv. sajen. 1 sajen = 2,13360 metr; 1 metr = 0,468691 sajen; 1 chaqirim 1,06680 km. 1: 50.000 masshtabli kartadagi a-nuqtasining to’g’ri burchakli koordinataisni aniqlash kerak bo’lsa x ni (abstsissa) topish uchun 6018 raqamli ordinata chizig’idan a nuqtasigacha o’lchab (1,2 sm ) uni karta masshtabiga ko’paytiramiz: 1,2 sm x 500m =600 m. uning abstsissa qiymati x.6018 km x600m= 6018600 mertr kartadagi a nuqtasi ekvator dan 6018 km 600 m shimolda joylashgan bo’ladi. 5. burchak o’lchovchi asboblar haqida ma’lumot bering. teodolit — ochiq joylarda gorizontal va vertikal burchaklarni oʻlchashda ishlatiladigan koʻchma geodezik asbob. burchaklarni oʻlchash, triangulyatsiya va poligonometriya ishlarini bajarishda foydalaniladi. burchak oʻlchash ishlarida gorizontal yoʻnalishda g yoki 30" aniqlikda oʻlchaydigan t.lar qoʻllaniladi. triangulyatsiya …

5 / 7

ordamida aniklaydi. tuzilishi boʻyicha ular ikki tur — vizir nuri silindrik adilak (suv tarozi) yordamida gorizontal holatga keltiriladigan nivelirga va vizir nuri oʻz-oʻzidan gorizontal holatga keladigan (kompensatorli) nivelirga boʻlinadi. birinchi turdagi nivelirning asosiy qismlari — qarash trubasi va uning yon qismiga oʻrnatilgan silindrik adilak; ikkinchi turdagi nivelirda — qarash trubasi va uning ichki qismida joylashgan optik prizmali kompensator hisoblanadi. kompensator mexanik mayatnik boʻlib, uning optik prizmasi metall yoki sintetik ikki tolali ingichka ipda osib qoʻyilgan boʻladi. u 15ʻ (minut) gacha qiya boʻlgan vizir nurni avtomatik ravishda gorizontal holatga keltirib beradi. anikligi boʻyicha nivelir anikligi yukrri (1 km masofaga nivelirlash anikligi 0,5—1,0 mm), aniq (2—3 mm) va texnik (10 mm) nivelirga boʻlinadi. nivelirlar asosiy geodezik va topografik ishlarda, barcha turdagi qurilish ishlarida, noyob binolar va murakkab inshootlarning choʻkishi hodisalarini kuzatishda, yer qobigʻi vertikal harakatini oʻrganishda va b. maqsadlarda keng qoʻllanadi. 7. masofa o’lchovchi asboblar haqida ma’lumot bering. taxeometr, ruletkalar, lazerli ruletkalar, …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "geodeziya fani haqida malumotlar"

1. geodeziya fani nimani o’rganadi? geodeziya fani va vazifalari haqida malumot. geodeziya – yerning shakli va kattaligini o‘rganishda, yer yuzidagi nuqtalarning bir-biriga nisbatan o‘rnini aniqlashda, yer yuzining karta, plan va profillarini tuzishda, hamda injenerlik inshootlarini barpo etishda bajariladigan o‘lchashlar nazariyasi va praktikasi haqidagi fandir. «geodeziya» – grekcha so‘z bo‘lib, «geo» – er, «deziya» – bo‘lish demakdir. geodeziyaning asosiy vazifasi: yerning shakli va kattaligini, hamda gravitatsion maydonini aniqlash. geodeziyaning ilmiy vazifasi: 1. yer yuzasining gorizontal va vertikal harakati, qit’alar siljishi, okean, dengiz suv satxining bir-biridan farqi, «yer qutbini» o‘zgarishini aniqlash. 2. quyosh sistemasidagi planetalarning karta va planlarini tuzish. 3. quy...

This file contains 7 pages in DOCX format (68.5 KB). To download "geodeziya fani haqida malumotlar", click the Telegram button on the left.

Tags: geodeziya fani haqida malumotlar DOCX 7 pages Free download Telegram