falsafa tarixida borliq haqidagi qarashlar dialektikasi

DOCX 4 стр. 18,5 КБ Бесплатная загрузка

4 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 18,5 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 4

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (4 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 4

falsafa tarixida borliq haqidagi qarashlar dialektikasi. dastlabki shakl. borliq kategoriyasining mohiyatini falsafiy anglab yetishga ilk urinishlar miloddan avvalgi birinchi ming yillikda vujudga kelgan qadimgi markaziy osiyo, hind va qadimgi xitoy falsafasida kuzatiladi. xususan, markaziy osiyoning eng qadimiy kitobi avestoda borliq harakatdagi dunyo, butun jonli va jonsiz narsalarning uyg‘unligidagi mavjudlik deb ifodalanadi. vedalar (qadimgi hind tafakkurining ilk yodgorliklari) va upanishadalarda (ularga diniy-falsafiy sharhlar) borliq yaxlit ma‘naviy substansiya, o‘lmas jon haqidagi g‘oyalar, shuningdek dunyo haqidagi tasavvurlar sifatida o‘z aksini topgan. unga ko‘ra butun borliqning negizini tabiiy asoslar – olov, havo, suv, yorug‘lik, makon, vaqt tashkil etadi. rigvedalarda qadimgi hindiston mutafakkirlari borliq sirining tagiga yetishga harakat qilar ekanlar, quyosh tunda, yulduzlar kunduzi qayoqqa yo‘qoladi kabi savollarga javob topishga uringanlar va bu tasavvurlarni aks ettirganlar. qadimgi xitoy falsafasi avvalo ijtimoiy muammolarga qarab mo‘ljal olgan, unda inson borlig‘i va ijtimoiy borliqqa ko‘proq e‘tibor berilgan. ayni paytda tabiat narsalar va hodisalarning asosi butun rang-barangligini belgilovchi besh …

2 / 4

irinchi sababini mavjud voqelikning o‘zidan izlaganlar va uni fales suv yoki anaksimen havo, anaksimandr barcha narsani boshqaradigan boqiy va cheksiz asos – «apeyron» deb tavsiflaganlar. anaksimandr hatto jonli mavjudotlarning tabiiy kelib chiqishi g‘oyasini ilgari surgan. uning fikricha, mazkur mavjudotlar dengiz suvida vujudga kelgan va suv o‘tlaridan paydo bo‘lgan. so‘ngra baliqsimon mavjudotlar quruqlikka chiqqan va ulardan odamlar rivojlangan. shunga o‘xshash fikrlarni ksenofan (mil. av. 580-490 yillar) ham ilgari surgan. u hamma narsa yer va suvdan vujudga keladi va rivojlanadi. hatto “biz ham yer va suvdan paydo bo‘lganmiz” deb hisoblaydi. pifagor (mil. av. 580-500 yillar) “barcha narsa nima?” degan savolga, “barcha narsa sondir”, deb javob bergan va yerning sharsimonligi haqidagi g‘oyani dastlabkilardan bo‘lib ilgari suradi. parmenid (mil. av. 540-480-yillar) faylasuflar orasida birinchi bo‘lib borliqni kategoriya sifatida tavsiflagan va uni maxsus falsafiy tahlil predmetiga aylantirgan. u haqiqiy borliq mohiyatining o‘zgarmasligi haqidagi g‘oyani ilgari surgan. parmenid fikricha, borliq paydo bo‘lmagan va u yo‘q ham …

3 / 4

“borliq” atamasini bevosita ishlatmagan bo‘lsa ham, “barcha narsalarning to‘rt negizi” (olov, havo, suv va yer) haqida so‘z yuritar ekan, dunyo tuxumsimon ko‘rinishga ega deb hisoblagan, hayot nam va issiq suv o‘tlaridan kelib chiqqani haqida mulohaza yuritgan. demokrit va levkipp atomlarni muayyan modda sifatida tavsiflab, ularni “bo‘shliq” - yo‘qlikka zid o‘laroq “to‘la” yoki “qattiq” borliq bilan tenglashtirgan. geraklit (mil. av. 544-483 yillar) butun dunyo muttasil harakat va o‘zgarish jarayonini boshdan kechiradi deb hisoblagan va shu munosabat bilan “ayni bir narsa mavjud va nomavjuddir” deb qayd etgan. aristotel (miloddan avvalgi 322-384 yillar). “borliq nima?” degan savol qo‘yib, tafakkur va borliqning bir xilligi g‘oyasini ilgari surgan. aristotelning fikricha, borliq kategorial so‘zlash shakllari orqali ifodalanuvchi barcha narsalarga o‘z-o‘zidan bog‘lanadi. zero, bunday so‘zlash usullari qancha bo‘lsa, borliq ham shuncha ma‘noda ifodalanadi. ayrim iboralar narsaning mohiyatini, ayrimlari - sifatini, miqdorini, nisbatini, harakati yoki o‘zgarishini, qayerdaligini, qachonligini anglatgani sababli, borliq ularning har biriga mos ma‘nolarga ega bo‘ladi. …

4 / 4

a narsalarni kiritgan. falsafada borliq muammosiga oid demokrit va platon yondashuvilari faqrlanadi: birinchi demokrit yondashuviga ko‘ra borliq turli tarzda ongda aks etadi va naturalizm sifatida namoyon bo‘ladi. bu holda borliq muayyan empirik harakatlarga bog‘liq bo‘ladi va insonning har bir kuni nimadan tashkil topsa, shuning o‘zidangina tashkil topadi. ikkinchi platon yondashuviga ko‘ra borliq g‘oyaga, erishib bo‘lmaydigan orzuga, amalga oshmaydigan, noreal jarayonga aylanadi. borliqning mazkur sxolastik talqini shiorlar, dasturlar, chorlovlar va deklaratsiyalarda hozirgacha mavjud. real hayot jarayonida bu ikki qarama-qarshi yondashuv yakka, xususiy va umumiyning o‘zaro aloqadorligi bilan barham topadi. zero, o‘zining yakkaligida o‘z umumiyligini ifoda etmaydigan, o‘zining mavjudlik holati bilan o‘zgarish va yo‘q bo‘lishni nazarda tutmaydigan bironta ham narsa va hodisa yo‘q. voqealar borliqning mohiyatini namoyon etadi, haqiqiy hayot faoliyatining laxzasi tarzida yangi sifat kasb etadi. ushbu jarayondagi shakllanish, o‘zgarish, rivojlanish hayot jarayonining tarkibiy qismlaridir. keyinchalik falsafa tarixida borliqning ko‘p sonli har xil talqinlari shakllangan, lekin ularning barchasi borliq haqidagi hissiy …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 4 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "falsafa tarixida borliq haqidagi qarashlar dialektikasi"

falsafa tarixida borliq haqidagi qarashlar dialektikasi. dastlabki shakl. borliq kategoriyasining mohiyatini falsafiy anglab yetishga ilk urinishlar miloddan avvalgi birinchi ming yillikda vujudga kelgan qadimgi markaziy osiyo, hind va qadimgi xitoy falsafasida kuzatiladi. xususan, markaziy osiyoning eng qadimiy kitobi avestoda borliq harakatdagi dunyo, butun jonli va jonsiz narsalarning uyg‘unligidagi mavjudlik deb ifodalanadi. vedalar (qadimgi hind tafakkurining ilk yodgorliklari) va upanishadalarda (ularga diniy-falsafiy sharhlar) borliq yaxlit ma‘naviy substansiya, o‘lmas jon haqidagi g‘oyalar, shuningdek dunyo haqidagi tasavvurlar sifatida o‘z aksini topgan. unga ko‘ra butun borliqning negizini tabiiy asoslar – olov, havo, suv, yorug‘lik, makon, vaqt tashkil etadi. rigvedalarda qadimg...

Этот файл содержит 4 стр. в формате DOCX (18,5 КБ). Чтобы скачать "falsafa tarixida borliq haqidagi qarashlar dialektikasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: falsafa tarixida borliq haqidag… DOCX 4 стр. Бесплатная загрузка Telegram