borliq: borliq va yo‘qlik dialektikasi

PPTX 20 pages 678.2 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 678.2 KB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

falsafa va uning jamiyat hayotidagi roli reja: 1.borliq.borliq va yo‘qlik dialetikasi. 2.borliq shakllarining tasnifi. 3.falsafada substansiya va materiya tushunchalari. 4.harakat materiyaning mavjudlik usuli. 5.makon va vaqt - borliqning fundamental shakllari. 6.qonun tushunchasi. qonunlarning turlari. 7.falsafaning asosiy qonunlari. 4-mavzu. borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi borliq nima? degan savolga ko`pgina insonlar tomonidan, ayrim faylasuflar borliqni moddiylik, moddiy jismlar bilan bog‘lab tushuntirishadi. ularning nuqtai nazarlaricha, borliq — obyektiv realliknigina qamrab oluvchi tushunchadir. u holda fikr, inson tafakkuri, o‘y-xayollarimiz borliq tushunchasidan chetda qolar ekanda, degan savolga ular, bunday tushunchalar obyektiv reallikning hosilasidir, deb javob berishadi. falsafaning borliq haqidagi ta’limotni izohlaydigan qismi — ontologiya deb ataladi. (bu tushunchani falsafada birinchi bor x.volf qo‘llagan). olam va borliq masalalarini falsafaning ana shu sohasi o‘rganadi. yo‘qlik hech nima demakdir. hamma narsani hech narsaga aylantiruvchi, hamma narsaning ibtidosi ham, intihosi ham yo‘qlikdir. bu ma’noda yo‘nushk cheksizlik, nihoyasizlik va mangulik bilan birdir. yo‘qlik chekingan joyda borliq paydo bo‘ladi. demak, borliqning …

2 / 20

umumiylikki, u hamma narsaning asosida yotadi, demak, borliq hamma narsaning asosidir. yevropada o‘tgan olimlar david yum va jorj berkli borliqni sezgilarimiz majmuasi, deb talqin etishgan. gegel esa borliqni mavhumlik, mutlaq ruhning namoyon bulishi, deb ta’riflaydi. ko‘pgina naturfalsafiy qarashlarda borliqni hozirgi zamon bilan, ya’ni shu aktual olamga bog‘lab tushuntirdilar. aslida, borliq keng falsafiy tushuncha bo‘lib o‘ziga butun mavjudlikni, uning o‘tmishi, hozir va kelajagini ham qamrab oladi. materialistik adabiyotlarda borliqni obyektiv reallik bilan, materiya bilan aynanlashtirib tushuntirishadi. borliq o‘ziga obyektiv va subyektiv reallikni, mavjud bo‘lgan va mavjud bo‘ladigan olamlarni, moddiylik va ma’naviylikni, o‘tmish va kelajakni, o‘lim va hayotni, ruh va jismni qamrab oluvchi umumiy tushunchadir. atrofimizdagi odam,olam, tabiat, ja’miyat, tafakkur, g‘oyalar, o’y-hayollarimiz barchasi birday mavjuddir, ular turli tarzda va shakllarda namoyon bo‘lib, hammasi mavjudlik belgisi ostida umumlashib, borliq tushunchasiga kiradi. an’anaviy falsafiy qarashlarda borliqning uchta sohasi ajratib ko‘rsatiladi. ularga: tabiat borlig‘i, jamiyat borlig‘i, ong borlig‘i kiradi. tabiat borlig‘i odatda tabiatdagi narsalar (jismlar), …

3 / 20

mpyuterlar yordamida (sunʼiy haqiqat) – texnik vositalar yordamida yaratilgan, insonga uning his-tuygʻulari orqali uzatiladigan dunyo: koʻrish, eshitish, )shakli haqida fikr yuritilmoqda. 4 muayyan jismning aynan shu jism ekanligini belgilovchi xususiyatlari uning atributlari bo‘ladi. borliqning ham bir qancha atributlari mavjuddir. ular: harakat, fazo, vaqt, in’ikos, ong va boshqalar. borliq o‘zining xossalari, xususiyatlari orqali namoyon bo‘ladi. endi borliqning atributlari, ya’ni ajralmas tub xususiyatlari haqida to‘xtab o‘taylik. substansiya tushunchasining mohiyati. falsafa tarixida o‘zining mavjudligi uchun o‘zidan boshqa hech narsaga muhtoj bo‘lmagan birinchi asosni ifodalash uchun «substansiya» (lot. substantia – mohiyat, asos) kategoriyasi qo‘llaniladi. . ilk falsafiy yo‘nalishlarning vakillari barcha narsalar asosini tashkil etuvchi moddani birinchi asos sifatida tushunganlar. odatda, bunday asos sifatida o‘sha davrda umumiy e'tirof etilgan birinchi stixiyalar: yer, suv, havo, olov yoki fikriy konstruksiyalar, «birinchi g‘ishtlar» - apeyron, (yun. apeiron — cheksiz) atomlar qaralgan. “avesto”da birlamchi substansiya olov deb atalgan. keyinchalik substansiya kategoriyasi o‘zgarmas, nisbatan barqaror va hech narsa bilan bog‘liq …

4 / 20

tamasini muomalaga kiritgan va u bilan kattaligi va shakl-shamoyili har xil jismlar paydo bo‘lishiga asos bo‘lib xizmat qiladigan sifatlardan mahrum substrat (material)ni ifodalagan. platon talqinida materiya shaklsiz va nomuayyan bo‘lib, har qanday geometrik shakl ko‘rinishini kasb etishi mumkin bo‘lgan makon bilan tenglashtiriladi. hozirgi davrda materiyaning uch tarkibiy darajasi farqlanadi: - mikrodunyo – atomlar va elementar zarralar dunyosi. ( bunda ...dan tashkil topadi» tamoyili amal qilmaydi) - megadunyo – koinotdunyosi (sayyoralar, yulduzlar komplekslari, galaktikalar, mega galaktikalar); - makrodunyo – barqaror shakllar va insonga mos kattaliklar dunyosi (unga molekulalarning krisstallashgan komplekslari, organizmlar, organizmlarning hamjamiyatlari ham kiradi); harakat shakllari borliqning atributlari ichida uning asosiy mavjudlik usulini ifoda etuvchi xususiyati harakat hisoblanadi.chunki borliq harakatsiz o‘zining strukturaviy yaxlitligini saqlay olmaydi. buni moddiy borliq misolida qarab chiqaylik. faraz qiling, qarshimizda biror jism turibdi. agar harakat bo‘lmaganida edi, yorug‘lik nurlari shu jismga urilib bizga qaytmagan bo‘laredi, ya’ni biz uni ko‘rmagan bo‘lar edik. shuningdek, bu jismning yaxlitligini saqlab …

5 / 20

molekulalar emas, balki xx asrda kashf etilgan dnk va rnk hisoblanadi. ayrim olimlar yer usti hamda yer ostida yuz berayotgan jarayonlar haqidagi hozirgi tasavvurlarga asoslanib harakatning geologik shaklini farqlamoqdalar. xix asr oxirlarida materiyaning harakat shakllari tasnifi ishlab chiqilayotganida, ilmiy davralarda fanlarni tasniflashga nisbatan kontcha yondashuv shakllangan edi. pozitivizm asoschisi o.kont har bir fan predmetini materiya harakatining alohida shakli tashkil etishi, turli fanlarning ob'ektlari esa bir-biridan keskin farq qilishiga ishonchi komil edi (mexanika, fizika, kimyo, biologiya, sotsiologiya va hokazo). mazkur muvofiqlik fanlarni muvofiqlashtirish tamoyili deb nomlandi. bunda turli fanlar o‘rganadigan ob'ektlar bir-biri bilan qanday bog‘langanligi va bir-biriga o‘tishiga e'tibor berildi. quyidan oliyga, oddiydan murakkabga sari yuksalib boradigan harakatlanuvchi materiyaning progressiv rivojlanish jarayonini aks ettirish g‘oyasi tug‘ildi. mexanika fizika bilan bog‘lanishi va unga o‘tishi, fizika kimyoga, kimyo biologiya va ijtimoiy fanlarga o‘tishini nazarda tutuvchi yondashuv (mexanika, fizika,kimyo,biologiya, ijtimoiy fanlar) subordinatsiya tamoyili deb nomlanadi. darhaqiqat, qayerga nazar tashlamaylik, biz harakatning boshqa shakllariga mutlaqo …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "borliq: borliq va yo‘qlik dialektikasi"

falsafa va uning jamiyat hayotidagi roli reja: 1.borliq.borliq va yo‘qlik dialetikasi. 2.borliq shakllarining tasnifi. 3.falsafada substansiya va materiya tushunchalari. 4.harakat materiyaning mavjudlik usuli. 5.makon va vaqt - borliqning fundamental shakllari. 6.qonun tushunchasi. qonunlarning turlari. 7.falsafaning asosiy qonunlari. 4-mavzu. borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi borliq nima? degan savolga ko`pgina insonlar tomonidan, ayrim faylasuflar borliqni moddiylik, moddiy jismlar bilan bog‘lab tushuntirishadi. ularning nuqtai nazarlaricha, borliq — obyektiv realliknigina qamrab oluvchi tushunchadir. u holda fikr, inson tafakkuri, o‘y-xayollarimiz borliq tushunchasidan chetda qolar ekanda, degan savolga ular, bunday tushunchalar obyektiv reallikning hosilasidir, deb javob ber...

This file contains 20 pages in PPTX format (678.2 KB). To download "borliq: borliq va yo‘qlik dialektikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: borliq: borliq va yo‘qlik diale… PPTX 20 pages Free download Telegram