qadimgi sharq falsafasi

DOCX 34 pages 49.3 KB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 49.3 KB

File type DOCX

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

falsafiy tafakkur taraqqiyot bosqichlari: sharq falsafasi. reja: 1. qadimgi sharq falsafasi (misr, bobil, xindiston, xitoy, markaziy osiyo). 2. islom va tasavvuf falsafasi. ilk o‘rta asrlar sharq falsafasi. 3. temur va temuriylar davri falsafasi. 4. temuriylardan keyingi ijtimoiy jarayonlar va falsafiy tafakkur. tayanch tushunchalar: zardo‘shtiylik, «avesto», konfutsiylik, «veda»lar, buddaviylik, ilk o‘rta asrlar falsafasi, «qur’on», hadislar, islom falsafasi, tasavvuf, temuriylar davri falsafasi, «temur tuzuklari», «ziji ko‘ragoniy», “xamsa”, “boburnoma”, xonlik va amirliklar davri falsafasi, “qarolar falsafasi”, jadidchilik, jadidlar falsafasi. qadimgi sharq falsafasi (misr, bobil, xindiston, xitoy, markaziy osiyo). tarixni bilish, undan to‘g‘ri va xolis xulosalar chiqara olish inson ma’naviy kamoloti uchun nihoyatda muhim. tarix — buyuk muallim, o‘tmishdan saboq beradigan tarbiyachidir. gap eng qadimgi davr falsafasi xaqida borar ekan, bu xaqiqat yanada katta ahamiyat kasb etadi. ayrimlar «bizga ming yillar qa’rida yotgan madaniyat va falsafadan nima foyda, yaxshisi, bugunning gapidan gapiring?", «o‘tmish qa’ridan tashbex izlagandan ko‘ra, bugungi muammolar ustida bosh qotirgan ma’qul emasmi?» …

2 / 34

am, uni o‘rganayotgan talaba uchun ham birdek muhim ahamiyatga ega. tarixni falsafasiz to‘g‘ri tushunib bo‘lmagani kabi, falsafani ham tarix xaqiqatisiz to‘g‘ri anglab bo‘lmaydi. qadimgi sharq falsafasi va uning milliy yo‘nalishlari. sharq qadimiy madaniyat o‘chog‘i va jaxon sivilizatsiyasining beshigi deya bejiz ta’riflanmagan. zero, sharqning o‘ziga xosligi, unga mansub bo‘lgan madaniy taraqqiyot jahon sivilizatsiyasining beshigi, dunyo xalqlari rivojiga qo‘shilgan munosib hissa ekani ham sir emas. sharq madaniyati taraqqiyotining ilk davrlari deganda, ko‘pgina mutaxassislar bizning vatanimiz o‘tmishini, misr, bobil va insoniyat tarixining eng qadimgi sivilizatsiyalaridan biri bo‘lgan shumer davrlarini, qadimgi xitoy va hindiston diyorida yashagan xalqlarning ma’naviy merosini esga oladi. bularning har biri insoniyat tarixida jamiyat hayoti, qadriyatlar tizimining o‘ziga xosligi, boshqarish va iqtisodiy jarayonlarning muayyan tarzda namoyon bo‘lishi bilan tavsiflanadi. ushbu madaniyat o‘choqlari xaqida maktab ta’limi jarayonida «eng qadimgi tarix» darsliklari orqali ma’lumot berilgan. zukko talabalar o‘sha davrlarda qanday siyosiy jarayonlar kechgani, qanday podsholik va imperiyalar bo‘lganini yaxshi biladi. biz bugun o‘sha …

3 / 34

yo‘nalishda borgan. birinchi yo‘nalish olam xaqidagi tasavvurlarning astronomiya, kosmologiya, riyoziyot fanlari rivoji bilan boqliq ekanini, ikkinchi yo‘nalish esa, bu tasavvurlarning mifologiya bilan boqliq bo‘lganini ko‘rsatadi. birinchi holda, asosan, tabiiy bilimlarga tayanilgan, kundalik hayotda duch kelinadigan voqea-xodisalar aniq dalillar asosida taxlil etilgan, o‘rganilgan, ulardan tegishli xulosalar chiqarilgan. bu – o‘sha davr uchun tabiiy xol edi, ya’ni u – davrning inson ongida aks etishi, kundalik turmush xodisalarining oddiy bir tarzda ifodalanishi edi. aynan ana shu xol tabiiy bilimlar rivojiga, garchand sodda tarzda bo‘lsa-da, aksariyat xodisalarning falsafiy asosda izoxlanishiga sabab bo‘lgan. ikkinchi holatda esa, hali tabiat kuchlarining qarshisida nihoyatda ojiz bo‘lgan odamzod, albatta, tevarak atrofdagi voqea-xodisalarni mifologik izohlashi tabiiy bir hol edi. shu bilan birga, odamning mavjudlik xossalarini va olam qonuniyatlarini ilmiy tushunish ko‘nikmasi xali shakllanib ulgurmagan o‘sha qadim zamonlarda, afsona hamda rivoyatlarga asoslanib fikr yuritmaslikning imkoni ham yo‘q edi. bu – o‘sha davrlardan qolgan yozma manbalarda, xususan, «xo‘jayinning o‘z quli bilan hayotining …

4 / 34

i topgan. «veda»lar eramizdan bir yarim ming yil oldin yozilgan bo‘lib, mutaassib dindor xindu uchun oliy muqaddas ilm va bashorat kitobidir. hindular «veda»ni oliy tangri braxma tomonidan aytilgan so‘zlar deb biladi. «veda»da xindularning qadimgi tarixi, iqtisodiyoti, dini, falsafasi, axloq va nafosatiga oid fikrlari aks etgan. «veda»lar bizgacha to‘rtta to‘plam (samxitlar) shaklida yetib kelgan. bular — «rigveda», «samaveda», «yajurveda», «adharvaveda»dir. hind falsafasi asoslari «upanishadalar» nomi bilan mashhur bo‘lgan manbalarda ham o‘z aksini topgan. «upanishadalar» sirli bilim degan ma’noni anglatib, «veda»larning falsafiy qismini tashkil etadi. «upanishadalar» yaxlit kitob yoki falsafiy risola bo‘lmay, balki turli vaqtda turli mavzuda ijod etgan noma’lum mualliflarning matnlaridan iboratdir. ularning mazmuni va uslubi har xil va turlicha falsafiy qarashlar mahsulidir. «upanishadalar»dagi falsafiy mavzular, asosan, insonni o‘rab turgan borliq, uning hayotdagi o‘rni va vazifasi, tashqi olam va inson tabiati, uning hayoti va ruxiyatining moxiyati, bilish imkoniyatining chegaralari, axloq me’yorlari xaqidadir. falsafiy muammolar asosan diniy-mifologik nuqtai nazardan bayon etilgan. qadimgi …

5 / 34

maktab bo‘lib, olam asosida moddiy unsur (prakriti) modda va rux (purusha) yotadi, deb hisoblaydi. bu yo‘nalishga, asosan, olamdagi barcha narsalar ikki unsurning turli teng miqdorda (proporsiyada) birikishidan yuzaga keladi, olam sababiyat orqali rivojlanadi, olamda uchta sabab mavjud, deyiladi. ular quyidagilardir: moddiy sabab, yaratuvchi sabab, aloqador bo‘lmagan sabab. bu falsafiy maktab xaqida buyuk bobokalonimiz abu rayxon beruniy «hindiston» asarida atroflicha fikr yuritgan. qadimgi xitoy falsafasi. qadimgi xitoyda fan va madaniyat o‘ziga xos shaklda rivojlangan. eramizdan avvalgi ikki minginchi yilning o‘rtalariga kelib, yuan-in davlatida muayyan xo‘jalik shakli yuzaga kelgan. eramizdan avvalgi xii asrda esa, urushlar natijasida davlat chjou qabilasining qo‘liga o‘tgan. bu xokimiyat eramizdan avvalgi iii asrgacha davom etgan. bu vaqtda diniy mifologik dunyoqarash xukmronlik qilgan. u olam va tabiatning paydo bo‘lishini o‘ziga xos tarzda tushuntirgan va dunyoviy bilimlar rivojiga o‘z ta’sirini o‘tkazgan. bunday ruhdagi falsafiy g’oyalar ayniqsa qadimgi xitoy donishmandi konfutsiy (551-479) ijodida yaqqol aks etgan. uning «hikmatlari», ya’ni aforizmlari juda …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi sharq falsafasi"

falsafiy tafakkur taraqqiyot bosqichlari: sharq falsafasi. reja: 1. qadimgi sharq falsafasi (misr, bobil, xindiston, xitoy, markaziy osiyo). 2. islom va tasavvuf falsafasi. ilk o‘rta asrlar sharq falsafasi. 3. temur va temuriylar davri falsafasi. 4. temuriylardan keyingi ijtimoiy jarayonlar va falsafiy tafakkur. tayanch tushunchalar: zardo‘shtiylik, «avesto», konfutsiylik, «veda»lar, buddaviylik, ilk o‘rta asrlar falsafasi, «qur’on», hadislar, islom falsafasi, tasavvuf, temuriylar davri falsafasi, «temur tuzuklari», «ziji ko‘ragoniy», “xamsa”, “boburnoma”, xonlik va amirliklar davri falsafasi, “qarolar falsafasi”, jadidchilik, jadidlar falsafasi. qadimgi sharq falsafasi (misr, bobil, xindiston, xitoy, markaziy osiyo). tarixni bilish, undan to‘g‘ri va xolis xulosalar chiqara olish inson ma’...

This file contains 34 pages in DOCX format (49.3 KB). To download "qadimgi sharq falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi sharq falsafasi DOCX 34 pages Free download Telegram