bolalarning jismoniy rivojlanishini gigiyenik baholash.irsiyat va oʻzgaruvchanlik

PPTX 37 pages 13.1 MB Free download

37 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 13.1 MB

File type PPTX

Pages 37

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 37

powerpoint presentation fan: yosh anatomiyasi, fiziologiyasi va gigiyenasi oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi 1-amaliymashg‘ulot mavzu: bolalarning jismoniyrivojlanishinigigiyenik baholash. irsiyatvao’zgaruvchanlik. reja: 1.antropametrik ko‘rsatkichlarni anilqash 2.somotoskopik ko‘rsatkichlarni baholash 3.somotometrik ko‘rsatkichlarni baholash 4.fiziometrik ko‘rsatkichlarni baholash. 5.xromosoma va gen kasalliklarini o‘rganish. 6.irsiy kasalliklarga doir masalalar yechish. 1.antropametrik ko‘rsatkichlarni anilqash ishningmaqsadi talabavaо’quvchilarningо’sishivarivojlanishihammavaqtmoskelavermaydi. о’sishvarivojlanishtо’lqinsimonboradi.maktabо’quvchisiningmeyoridaо’sishiva rivojlanishihaqidakо’pginasonvasifatkо’rsatkichlarnianiqlabsо’nganiqxulosagakelish mumkin.jismoniyrivojlanishdegandaorganizmningmorfologikvafunksionalxususiyatlari tushuniladi.jismoniyrivojlanishkо’rsatkichlariorasidaantropometrikkо’rsatkichlar (somatometrik,somatoskopikvafiziometrik)asosiyо’rinniegallaydi.somatometrik о’lchamlargabо’yningbalandligi,kо’krakqafasiaylanasi,boshaylanasi,vaznо’lchovlari kiradi.somotoskopiya(tashqikuzatish).bundaytekshiruvdatashqiqoplam,yog’qatlami, mushaklar,skelet,oyoqlarshaklivatananingboshqaqismlariasosiykо’rsatkichlar hisoblanadi.fiziometriya,bundaо’pkaningtirikliksig’imi,yelkaoldimuskullarkuchi о’lchanadi.jismoniyrivojlanishma’lumotlarima’lumyoshdagikо’podamlardaо’tkazilib, fiziologlartuzganjadvallargasolishtirilganholdaolibboriladi.bundayjadvallardaо’rta ma’lumotlarkeltirilgan. yosh fiziologiyasi va gigienasi fani organizmning o‘sishi va rivojlanishi, bolalar organlari, to‘qimalari va tizimlarining o‘ziga xos yosh xususiyatlari, uning tashqi muhit bilan o‘zaro bog‘liqligi, bolalarda uchraydigan turli kasalliklar va ularni oldini olish yo‘llarini o‘rganadi. yoshfiziologiyasiva gigiyenama’lumotlari bo’lajakpedagoglarni quyidagibilimlarbilan qurollantiradi bola tanasining anatomiyasiva fiziologiyasi bolalarni o’sishva rivojlanish q

2 / 37

onuniyatlari yoshgaaloqador hususiyatlari bolaning jismoniy, aqliy vajinsiy rivojlanishi 2.somotoskopik ko‘rsatkichlarni baholash rastometr–bo`yo`lchagich.buasbobningvertikaltirgovuchimaydonchadao`rnatilganvasantimetr bo`linmalaribo`ladi,tirgovuchbo`ylabgorizontaljoylashgansurgichsuriladi.bo`ynio`lchashdabemortirgakka tovoni,dumbalar,kuraklarivaensasinitekkizib,orqasinio`giribturadi.boshishundayxolatdabo`lishikerakki, tashqieshituvyo`liningyuqorichakkasivako`zburchaklaribittagorizontalchiziqdatursin,surgichboshgacha tushiriladivashkaladagibo`linmalarsurgichningpastkichekkasibo`yichasanaladi.ayrimxollardabemorbo`yi o`tirganxoldao`lchanadi. tibbiytarozi–tanavaznitog`riornatilganvayaxshimuvozanatgakeltirilgano`nliktibbiytarosidanahorda, ichkiyimda,qovuqvayaxshisiichbo`shatilgandankeyino`lchanadi.og`iryotganbemorlarnio`tirganxolda vazninio`lchashmumkin.bemortarozimauydonchasiningo`rtasiga,kalitiko`taribqo`yilganxolatda,extiyotlik bilanchiqadi.bundaqattiqsilkinishdansaqlanishlozim.muvozanatxolatiyuzagakelgandanso`ngkalikpastga tushiriladi.tanavaznipastkivayuqorigiko`rsatkichlardayuklarto`xtatganbo`linmalarningikkitasoniyig`indisi boyichaaniqlanadi. santimetrtasma-kokrakqafasiaylanasisantimetrtasmabilanoldtomondanivqovurg`aboyicha,orqadan esakuraklarningburchaklariostidano`lchanadi.bemorningqo`llaripastgatushirilganbo`lishivautinchnafas olishilozim.o`lchashnafaschiqarishvaqtida,shuningdekmaksimalnafasolishcho`qqisidabajariladi. dinamometr–muskulkuchidinamometrasbobidaqo`lvaoyoqlardaalohidao`lchanadi. 3.somotometrik ko‘rsatkichlarni baholash somatometrikkо‘rsatkichlarquyidagichaaniqlanadi: 1.bо‘yningо‘lchaminiolishuchunbо‘yningbalandligirostomer-bо‘yо‘lchashasbobi yordamidaо‘chanadi.buasbobningvertikaltirgovuchimaydonchadao‘rnatilganvasantimetr bo‘linmalaribo‘ladi,tirgovuchbo‘ylabgorizontaljoylashgansurgichsuriladi.tekshiriluvchiorqasi bilanrostomergaturadi.bundatekshiriluvchiningkuraklari,dumbasivatavonirostomergategib turishikerak.boshishundayxolatdabo‘lishikerakki,tashq

3 / 37

ieshituvyo‘liningyuqorichakkasivako‘z burchaklaribittagorizontalchiziqdatursin,surgichboshgachatushiriladivashkaladagibo‘linmalar surgichningpastkichekkasibo‘yichasanaladi.tikturgandabо‘yrostomershkalasiningchapqismidan aniqlanadi.о‘tirganholdaо‘lchangandatekshiriluvchiningkuraklarirostomergategibturishikerak. 2.kо‘krakqafasiaylanasi.kо‘krakqafasiningaylanasiuchtaholatda–maksimalnafas olganda,maksimalnafaschiqargandavapauzadaо‘lchanadi.bundatekshiriluvchiqо‘llariniyonga ochibturadi.erkaklardakо‘krakaylanasiо‘lchangandasantimetrlentakurakningpastkiuchigava kо‘krakbeziniо‘rtasigaqо‘yiladi.ayollardasantimetrlentayordamidakо‘krakningyuqoriqismidan aylantiribо‘lchanadi. 3.boshaylanasisantimetrlentayordamidapeshonaustibilanaylantiribо‘lchanadi. 4.vazntibbiyottarozisidakiymlarniyengillashtirilganholdavaznni o’lcham olish usullari •1-jadval 1 –7 yoshdagi bolalarning о‘rtacha kо‘rsatkichlari bolalaryoshi bо‘yism og‘irligi (g) vazni qizlar о‘g‘il bolalar qizlar о‘g‘il bolalar 1 –yosh 72 –77 73 –79 9,1 –10,3 10,0 –11,5 2 –yosh 82 –90 85 –92 11,7 –14,1 12,4 –13,7 3 –yosh 91 –99 92 –99 13,1 –16,7 13,7 –16,1 4 –yosh 95 –106 98 –107 14,4 –17,9 15,5 –18,9 5 –yosh 104 –114 105 –116 16,5 –20,4 17,4 –22,1 6 –yosh 111 –121 111 –121 19,0 –23,5 19,7 –24,1 7 –yosh 118 –129 118 –129 21,5 –27,5 21,6 –27,9 •quyidagi jadval olingan natijalar yordamida tо‘ldiriladi va 1-jadval bilan solishtiriladi •f.i.o. __________________________________________________ kо‘rsatkichlar о‘lchamlar о‘rtacha meyorfarq farqning о‘rtacha meyorga nisbati jismoniy rivojlanish darajasi bо‘y (sm) kо‘krak qafasi aylanasi bosh aylanasi vazn (kg) •tana massasi indeksi (bmi)–bu insonning massasi va uning balandligining muvofiqlik darajasini va shu bilan massa yetarli …

4 / 37

sh uchun rasmiy tibbiyotga murojaat qilinadi tasniflash salomatlik holati tana massasi indeksi 18-30 yoshda 30 yildan ortiq tanamassasiningetishmasligi 19,5 dan kam 20,0 dan kam norm 19,5-22,9 20,0-25,9 ortiqcha vazn 23,0-27,4 26,0-27,9 i darajali semirish 27,5-29,9 28,0-30,9 ii darajali semirish 30,0-34,9 31,0-35,9 iii darajali semirish 35,0-39,9 36,0-40,9 iv darajali semirish 40.0 vaundanyuqori 41.0 vaundanyuqori 1.tashqiqoplam.teriningelastikliginibilishuchunboshvakо‘rsatkichbarmoqlarbilanteriyuqorigatortibqо‘yib yuboriladi. 2.muskullar. muskullarniushlabkо‘ribuniyaxshirivojlanganyokiyaxshirivojlanmaganinibilishmumkin. 3.suyak skeleti. suyaklarniushlabkо‘ribyirikyokinozikekaliginibilishkerak. 4.oyoqlar shakli.oyoqlarshaklin, o vax shaklidabо‘ladi. normaloyoqlardason, boldirlar, tizzalarbir-birigategib turadi. o-shaklidatizzabilanoyoqpanjabir-birigatо‘g‘rikelmaydi. x-shaklidatizzaichkarigabukilganbо‘ladi. 5.kо‘krak qafasishakli.uchxilkо‘krakqafasishaklifarqqilinadi. 1-konussimon, 2-silindrik, 3-yassi. konussimonkо‘krakqafasimuskullaririvojlanganodamdabо‘ladi. yassikо‘krak qafasimuskullariyaxshirivojlanmaganodamlardakuzatiladi. silindrikkо‘krakqafasinormalhisoblanadi. 6. qaddi-qomat.qaddi-qomatbosh, yelkakamari, kо‘krakqafasiningshakli, umurtqapog‘onasi, qorin, toskamari, muskulvanervsistemasigabog‘liqbо‘ladi. normalqaddi-qomatdaboshtо‘g‘rijoylashadi, yelkabirozorqada, umurtqapog‘onasinormalegriliklargaega, kо‘krakqafasisilindryokikonusshaklidabо‘ladi. somatoskopiya fiziometrikkо‘rsatkichlargayelkaoldimuskullarikuchi vanafasnito‘xtatibturishfunksionalsinovikiradi. 1.yelka oldimuskullarikuchiniо‘lchashuchun dinamometrasbobidanfoydalaniladi. 2.nafasnito‘xtatibturishfunksionalsinov 4.fiziometrik ko‘rsatkichlarni baholash. “genetika” so‘zigrekcha“genesis” so‘zidanolinganbo‘lib, “kelibchiqish”, “tug‘ilishga taalluqli” deganm a’nolarniberadi. genetikabarchatirikorganizmlargaxosbo‘lgan xususiyat—irsiyatvao‘zgaruvchanlikqonunlarinio‘rganuvchifandir. irsiyat— organizmningo'

5 / 37

zbelgisivarivojlanishxususiyati, irsiyat—organizmningo'zbelgisivarivojlanishxususiyatlarinikelgusiavlodlariga o'tkazishxossasidir. irsiyattufaylitur doirasidagiindividlaro‘xshashbo‘ladi. o'zgaruvchanlik—organizmlarningindividual rivojlanishjarayonidayangibelgilarni kashfetishxossasidir. o‘zgaruvchanliktufaylitur doirasidagi.individlarbir-biridanfarq qiladi. demak, irsiyatbilano'zgaruvchanlikbir-birigaqarama-qarshi, ammo birbiribilan uzviybog‘liqxossalardir. irsiyattufayliturning birxilligisaqlanibborsa, o‘zgaruvchanlik uningxilma-xilliginita ’minlaydi. genetikahaqidaumumiytushuncha 5. xromosoma va gen kasalliklarini o‘rganish. 6. genitikagaoidmasalalarishlash mendelqonunlari birinchiqonuni-bir xilligiqonuni ikkinchiqonunota-ona belgilariningikkinchiavlod (gʻ2) duragaylarida belgilarningajralishi, yaʼni ajralishqonunideyiladi. uchinchiqonun belgilarningmustaqil irsiylanishqonuni deyiladi. birinchiqonunbirinchiavlodduragaylarining oʻrganilayotganbelgiboʻyichabirxilligiqonuniyoki dominantlikqonunideb ataladi. mendel tajribadaqizilgulli (genotipiaa) vaoqgulli(genotipiaa) boʻlgangomozigotali noʻxatnavlarinichatishtirib, birinchiavlod(gʻ,) duragaylarninghammasibirxil, yaʼniqizilgulliboʻlganligini kuzatdi. bu holdanoʻxatguliqizilfenotiplarninghammasi birxil—aa (geterozigota) ge-notipgaegaboʻlgan. qizil rangnibelgilovchigennitoqrang geniustidandominantlik qilishitufaylibuikkiallelgeterozigot(aa) holatidafaqat dominant allelfenotipidanamoyonboʻladi. mendilningbirinchiqonuni mendilningikkinchiqonuni ikkinchiqonunota-onabelgilariningikkinchiavlod(gʻ2) duragaylaridabelgilarningajralishi, yaʼniajralish qonunideyiladi. mendel noʻxatningyuqoridakoʻrsatilgankizilgulligʻ, duragaylarinioʻzarochatishtirilganida olinganduragaylaridagul rangiboʻyichaajralishsodirboʻlishitufayliolinganoʻsimliklarning3/4 qismiqizilgulli, 1/4 qismiesaoqgulli, yaʼniularningmiqdoriynisbati3:1 ga tengekanligianiqladi. gʻ2 da olingankizilvaoq gullioʻsimliklaroʻzoʻzigachatishtirilganidaesaoqgullioʻsimliklarning

Want to read more?

Download all 37 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bolalarning jismoniy rivojlanishini gigiyenik baholash.irsiyat va oʻzgaruvchanlik"

powerpoint presentation fan: yosh anatomiyasi, fiziologiyasi va gigiyenasi oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi 1-amaliymashg‘ulot mavzu: bolalarning jismoniyrivojlanishinigigiyenik baholash. irsiyatvao’zgaruvchanlik. reja: 1.antropametrik ko‘rsatkichlarni anilqash 2.somotoskopik ko‘rsatkichlarni baholash 3.somotometrik ko‘rsatkichlarni baholash 4.fiziometrik ko‘rsatkichlarni baholash. 5.xromosoma va gen kasalliklarini o‘rganish. 6.irsiy kasalliklarga doir masalalar yechish. 1.antropametrik ko‘rsatkichlarni anilqash ishningmaqsadi talabavaо’quvchilarningо’sishivarivojlanishihammavaqtmoskelavermaydi. о’sishvarivojlanishtо’lqinsimonboradi.maktabо’quvchisiningmeyoridaо’sishiva rivojlanishihaqidakо’pginasonvasifatkо’rsatkichlarnianiqlabsо’nganiqxulosagakelish m...

This file contains 37 pages in PPTX format (13.1 MB). To download "bolalarning jismoniy rivojlanishini gigiyenik baholash.irsiyat va oʻzgaruvchanlik", click the Telegram button on the left.

Tags: bolalarning jismoniy rivojlanis… PPTX 37 pages Free download Telegram