ma'lumotlar bazalari va katta ma'lumotlarni qayta ishlash texnologiyalari

DOCX 17 pages 82.8 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 82.8 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

iqtisodiyotda axborot-kommunikasiya texnologiyalari va tizimlari.cdr mavzu: ma'lumotlar bazalari va katta ma'lumotlarni qayta ishlash texnologiyalari. reja: 1. ma'lumotlar bazalari va ularni ishlab chiqish modellari. 2. ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimining asosiy vazifalari va xususiyatlari 3. katta ma'lumotlarni qayta ishlash texnologiyalari (big data) inson faoliyatining turli sohalarida katta hajmdagi ma'lumotlarni qayta ishlash va saqlash kompyuterlarni qo‘llashning muhim yo‘nalishlaridan: iqtisodiyot, bank, savdo, transport, tibbiyot, fan va hokazolardan biridir. mavjud zamonaviy axborot tizimlari juda katta hajmdagi saqlanadigan va qayta ishlanadigan ma'lumotlar, murakkab tashkil etilishi, ko‘plab foydalanuvchilarning turli talablarini qondirish zarurati bilan ajralib turadi. axborot tizimi - bu ma'lumotlarni yig‘ishni, qayta ishlashni va manipulyatsiyasini avtomatlashtirilgan holda amalga oshiradigan va ma'lumotlarni qayta ishlashning texnik vositalarini, dasturiy ta'minot va xizmat ko‘rsatuvchi xodimlarni o‘z ichiga olgan tizimdir. har qanday axborot tizimining maqsadi - dunyodagi real obyektlar haqidagi ma'lumotlarni qayta ishlash hisoblanadi. axborot tizimining asosini ma'lumotlar bazasi tashkil etadi. ma'lumotlar bazasi keng ma'noda - bu har qanday predmet sohasidagi dunyoning …

2 / 17

artibli ravishda saqlanadi. shunday qilib, daftarchada barcha yozuvlar alifbo tartibida, kutubxona katalogida esa alifbo bo‘yicha (alifbo katalogi) yoki sohaga (mavzu katalogi) muvofiq tartiblangan. ma'lumotlar bazasini yaratishga, unda saqlanadigan ma'lumot- larni yangilashga, ko‘rish va izlashga va unga qulay kirish imkoniyatini yaratishga imkon beradigan dasturlar tizimi ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimi deb ataladi (mbbt). zamonaviy ma'lumotlar bazalariga va binobarin, (mbbt) ga quyidagi asosiy talablar qo‘yiladi: 1. yuqori harakatchanlik (so‘rovga qisqa javob vaqti). javob vaqti - ma'lumotlar bazasiga so‘rov yuborilgan paytdan boshlab ma'lumotlarni qabul qilinishigacha bo‘lgan vaqt oralig‘i. shunga o‘xshash yana bir atama bu - “kirish vaqti” hisoblanadi. kirish vaqti - buyrug‘ berilishi va ma'lumotlarni qabul qilish o‘rtasidagi vaqt oralig‘i. kirish deganda ma'lumotlarni qidirish, o‘qish yoki yozish operatsiyasi tushuniladi. ma'lumotlarni yozish, o‘chirish va o‘zgartirish operatsiyalari ko‘pincha yangilanish operatsiyasi deb nomlanadi. 2. ma'lumotlar yangilanishining osonligi. 3. ma'lumotlarning mustaqil bo‘lishi. 4. ko‘p foydalanuvchilar o‘rtasidagi ma'lumot almashinuvi. 5. ma'lumotlar xavfsizligi - ma'lumotlar sirini qasddan yoki bilmasdan turib …

3 / 17

turiy ta'minot va apparat vositalarining xususiyatlariga qarab o‘zgar- maslikni anglatadi. ma'lumotlarga kirish strategiyasini va asl ma'lumotlarning tuzilishini o‘zgartirganda, mb tarkibida minimal o‘zgarishlarni ta'minlaydi. bunga loyihalashtirish davrida barcha o‘zgarishlarni konseptual va mantiqiy bosqichlariga minimal o‘zgartirishlar bilan “siljitish” orqali erishiladi. ma'lumotlar xavfsizligi yaxlitlik va himoyaviylikni o‘z ichiga oladi. ma'lumotlarning yaxlitligi - saqlanadigan ma'lumotlarning texnik nosozliklar, tizim xatolari va foydalanuvchilarning noto‘g‘ri xatti- harakatlari bilan bog‘liq bo‘lgan faoliyatiga qarshi chidamliligi. o‘z navbatida u: 1. noto‘g‘ri kiritilgan ma'lumotlar yoki bir xil ma'lumot bo‘yicha ikkita bir xil yozuvlarning yo‘qligini; 2. ma'lumotlar bazasini yangilashda xatolardan himoya qilishni; 3. turli jadvallarning tegishli ma'lumotlarini o‘chirib bo‘lmasligini; 4. ko‘p foydalanuvchi rejimida va ma'lumotlar bazalarida ishlashda ma'lumotlarning buzilmasligini; 5. uskunalar ishlamay qolganda ma'lumotlar xavfsizligini (ma'lumotlarni qayta tiklash) nazarda tutadi. butunlik butunlikni ta'minlovchi vositalar - trigger bilan ta'minlanadi - ma'lum sharoitlarda ishlaydigan maxsus dastur- ilovalar. ma'lumotlarni ruxsatsiz kirishdan himoya qilish, ma'lumot- larga kirishni cheklashni o‘z ichiga oladi va ularga quyidagicha erishiladi: 1. …

4 / 17

trukturadan ko‘rinib turibdiki, bitta kafedrada bir nechta o‘qituvchilar faoliyat olib borishi mumkin. ushbu bog‘lanishlar “birga ko‘p” deb nomlanadi (bir kafedra - ko‘p o‘qituvchilar). ammo agar biz ushbu tuzilishga talabalar guruhini (2-rasm) qo‘shmoqchi bo‘lsak, unda biz “ko‘pga-ko‘p” munosabatlarga murojaat qilamiz: (bir o‘qituvchi ko‘plab guruhlar bilan va o‘z navbatida bitta guruh ko‘plab o‘qituvchilardan bilim o‘rganishi mumkin), ierarxik tuzilishda bunday aloqa bo‘lishi mumkin emas (chunki aloqa faqat yuqori darajadagi bitta tugun bilan bo‘lishi mumkin). 1-rasm. ma'lumotlar bazasining ierarxik tuzilishi. ushbu ma'lumotlar bazasi tuzilishining asosiy kamchiligi ham shundadir. malumotlar bazasining tarmoq tuzilishi. aslida, bu ierarxik tuzilmaning kengaytmasi. hammasi huddi shunday bo‘lib, “ko‘pga- ko‘p” bog‘lanishi mavjud bo‘ladi. ma'lumotlar bazasining tarmoq tuzilishi bizning misolimizga guruhlarni qo‘shishga imkon beradi. tarmoq modelining kamchiligi jiddiy dasturlarni ishlab chiqishning murakkabligidir. malumotlar bazasining relyatsion tuzilishi. barcha ma'lumotlar qator va ustunlarga bo‘lingan, ma'lumotlar kesishgan joyda joylashgan oddiy jadvallar ko‘rinishida taqdim etiladi. obyektga yo‘nattirtlgan va gibrid malumotlar bazalari. obyektga yo‘naltirilgan ma'lumotlar bazalarida ma'lumotlar …

5 / 17

tlar deb nomlanadi) va qator (ular yozuvlar yoki kortejlar deb nomlanadi). relyatsion ma'lumotlar bazalaridagi jadvallar bir qator xususiyatlarga ega. asosiylari quyidagilar: · jadvalda ikkita bir xil qator bo‘lishi mumkin emas. matematikada bunday xususiyatga ega jadvallar munosabatlar deb atalib - ingliz tilida relation, shuning uchun ham u relyatsion deb nom olgan. · ustunlar ma'lum bir tartibda joylashtirilgan bo‘lib, ular jadval tuzilganda hosil bo‘ladi. jadvalda qator bo‘lmasa ham, lekin kamida bitta ustun bo‘lishi kerak. · har bir ustunning o‘ziga xos nomi bor (jadval chegarasida) va bir ustundagi barcha qiymatlar bir xil turga mansub (raqam, matn, sana ...). · har bir ustun va qator kesishgan joyda faqat atomar qiymati bo‘lishi mumkin (qiymatlar guruhidan iborat bo‘lmagan bitta qiymat). ushbu shartni qondiradigan jadvallar normallashtirilgan deb nomlanadi. barchasi namunada namoyon bo‘ladi. aytaylik, forum uchun ma'lumotlar bazasini yaratmoqchimiz. forumda mavzularni yaratadigan va ushbu mavzularda xabarlarni joylashtiradigan foydalanuvchilar ro‘yxatdan o‘tgan. ushbu ma'lumotlar mb da saqlanishi kerak. nazariy jihatdan …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma'lumotlar bazalari va katta ma'lumotlarni qayta ishlash texnologiyalari"

iqtisodiyotda axborot-kommunikasiya texnologiyalari va tizimlari.cdr mavzu: ma'lumotlar bazalari va katta ma'lumotlarni qayta ishlash texnologiyalari. reja: 1. ma'lumotlar bazalari va ularni ishlab chiqish modellari. 2. ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimining asosiy vazifalari va xususiyatlari 3. katta ma'lumotlarni qayta ishlash texnologiyalari (big data) inson faoliyatining turli sohalarida katta hajmdagi ma'lumotlarni qayta ishlash va saqlash kompyuterlarni qo‘llashning muhim yo‘nalishlaridan: iqtisodiyot, bank, savdo, transport, tibbiyot, fan va hokazolardan biridir. mavjud zamonaviy axborot tizimlari juda katta hajmdagi saqlanadigan va qayta ishlanadigan ma'lumotlar, murakkab tashkil etilishi, ko‘plab foydalanuvchilarning turli talablarini qondirish zarurati bilan ajralib turadi. a...

This file contains 17 pages in DOCX format (82.8 KB). To download "ma'lumotlar bazalari va katta ma'lumotlarni qayta ishlash texnologiyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: ma'lumotlar bazalari va katta m… DOCX 17 pages Free download Telegram