somoniy sultonligi va davlat boshqaruvishi

PPTX 19 pages 4.0 MB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.0 MB

File type PPTX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

somoniylar sulolasida davlat boshqaruvi shakli haqida somoniylar sulolasida davlat boshqaruvi shakli haqida jahon tarixida ulkan iz qoldirgan davlatlardan biri bu arab xalifaligidir. vii asrning ikkinchi yarmidan boshlab xalifalik kengaya borib, uning g’arbiy va sharqiy chegaralari kengaya bordi. narshaxiyning yozishicha, ,,673-yil kuzida arab qo’shinlari amudaryodan kechib o’tib, buhoro shahri va boshqa viloyatlarni istilo qila boshladi. keyingi yurishlari qutayba ibn muslim boshchilik qildi.”1 shunday qilib viii asrda o’rta osiyo ham arablar iskanjasiga tushib qolgandi. lekin tezda arablar istilo qilgan yerlarda axolining mustaqillik uchun kurashi boshlangan edi. dastlab xuroson va keyinchalik movaraunnaxr o’z mustaqilligiga erishdi. arablardan mustaqil bo’lgan bu davlatga samoniylar sulolasi asos soldi. buxoro shaxri samoniylar davlatining poytaxti edi. shunday qilib, buxoro sharqda islom dinining eng nufuzli markazlaridan biriga aylandi ,,ismoil samoniy o’zbek davlatchilig tarixidagi 1600 yildan ortiq tajriba va an’analarni uddabironlik bilan davom ettira bilgan davlat arbobi xisoblanadi” u avvalo, mamlakat siyosiy birligini ta’minlash ishiga bel bog’lab farg’ona, sayram, shosh, samarqand, …

2 / 19

moliya ishlari devoni, davlat rasmiy hujjatlarini ishlab chiqish devoni, soqchilar boshlig’i devoni, xat-xabarlar mutasaddisi devoni, saroy ish boshqaruvchisi devoni, muhtasib devoni, vaqflar devoni bilan qozilik ishlari devonidan iborat bo’lgan. viloyat boshlig’i hokim, shahar boshlig’i esa, rais deb atalgan. hokimni oliy hukmdor, raisni hokim tayinlangan. davlat ishiga davlat tilini yaxshi biladigan, huquq me’yorlarini to’liq bilish, tarix, adabiyotni bilishi zarur edi. shunday qilib davlatchilikning o’sha zamon uchun eng yuqori nuqtasi bu samoniylar davlatchiligi edi. shu boisdan ham allomallarimiz davlatchilikning mag’zini anglab ,, davlatning vazifasi insonlarni baxt-saodatga eltishdir” deb yozgan edi. oddiygina qilib insonni deyilyapti, uning na mazhabi, na millati, yo boshqa tomoni ajratilayotgani yo’q. demak hali o’rta asrlardayoq, somoniylar sulolasi hukmronligi zamonida mamlakatimizning davlatchilik tarixida buyuk maqsadlar qo’yishib, davlat shu maqsadlarga o’z faoliyatini qarata olgan. xullas yurtimizda somoniylar hukmronlik qilgan asrlar jo’shqin voqealarga boy, namunali va saboqli davrdir. ,,somoniylar davrida harbiy qo’shin ikki toifaga bo’lingan: doimiy ravishda faoliyat ko’rsatuvchi saralangan qismlar gvardiya …

3 / 19

qurish, shahar qishloqlar obodonchiligi, dehqonchilik borasida g’amxo’rlik qilish, karvon yo’llari xavfsizligini ta’minlash, karvonsaroylar, turli maqsadlar uchun mo’ljallangan binolar, bozorlar, yangi shaharlar bunyod etish kabi katta va serxarajat, ko’pchilik bilan bitadigan tadbirlarga bosh-qosh bo’lib ketgan. shuning uchun ham bu davrda dehqonchilik, hunarmandchilikning ko’plab sohlar gulkirab rivojlanib, farovonlik hukm surgan. mazkur masalaga katta e’tibor bilan qarab kelinganini shundan ham bilsa bo’ladiki, xazinadagi umumiy yillik daromad 45million dirhamni tashkil etgan holda shundan 20 million dirham davlat boshqaruvi va lashkarga sarf etilgan. albatta, o’shanda ham poraxo’rlik, mansabni suiste’mol qilish kabi illatlar uchrab turgan. ammo davlat tizimida va lashkarga ketgan sarf-xarajatlar o’zini oqlagan. o’tgan asrlarda bo’lgani kabi farg’ona, qashqadaryo, zarafshon vodiylari, shosh, xorazm, xuroson viloyatlarida dehqonchilik ishlari yuksak darajada amalga oshirib borilib, bug’doy, arpa, sholi, paxta, tariq, zig’ir, kunjut, kanop, no’xat, mosh, yosmiq, beda kabi qator ekinlar yetishtirilgan. hosildorlik shu darajada bo’lganki, bir siqim don ekib, yuz siqim, hatto undan ham ko’p hosil olingan. bog’dorchilik, …

4 / 19

mamlakatlari orasida birinchilikda turib, ularni bu noyob mahsulot bilan ta’minlab kelganini alohida ta’kidlash lozim. ,,samarqand qog’ozi kabi qog’ozni , -deb yozgan edi x asr tarixchisi istaxriy, -ashisha idishlar) bezaklar, deraza uchun oyna ishlab chiqarish, kulolchilik (ayniqsa, sopol idish, buyumlarni sirlash) borasida katta tajribaga ega bo’lingan. ko’nchilik, gilam to’qish, misgarlik, qurolsozlik, temirchilik, kunjut, chigit, zig’ir, kanopdan may olish kabi o’nlab sohalar faoliyat ko’rsatib, jamiyat hayotini yaxshilashda muhim o’rin tutgan. somoniylar davrida konchilikka ham katta e’tibbor berilgani ma’lum. farg’ona vodiysida bu borada katta ko’lamdagi ishlar amalgam oshirilib, axsikat, navqotda oltin, kumush, yuqori nisoda toshpaxta (astbest), qatron, kumush, oltin, feruza, temir, mis, qo’rg’oshin, isfara tog’larida toshko’mir, qora, qizil ranglardagi talk slyuda, so’x yaqinida simob, o’zgandda novshadil konlari ishlab turgan. shuningdek farg’onada bu vaqtda tuz, neft kabi qimmatli xom ashyolar ham qazib olingan. tuz konlari iloqda ohangaron vodiysi mavjud edi. ammo bu yerda asosan kumush, qo’rg’oshin qazib olishga zo’r berishgan. bundan tashqari mazkur vodiy …

5 / 19

g’itrifiy, musayyabiy, xorazmiy dirhamlari muomalada bo’lgan. savdo gurkirab o’sganligi holatlari quyidagicha ta’riflanadi ,,movaraunnahrning eng asosiy bozori, savdogarlar oqib keladigan joyi bu samarqanddir. movaraunnahrda ishlab chiqariladigan aksar mahsulotlar avval samarqandga olib kelinadi”. xuddi shunday ta’rifni buxoro, poykent, binkat, xo’jand, termiz, urganch shaharlariga nisbatan ham qo’llasa bo’ladi. shunday qilib, hukmron sulola bo’lmish somoniylar hukmronligi davrida mamlakat taraqqiyotida olamshumul ahamiyatga molik ishlarga erishildi. somoniylar davri iqtisodiy va madaniy taraqqiyoti ilm-fan rivojini ta’minladi. bu asrlarda (ix-x) mamlakat obro’sini yer yuziga yoygan ilm-ahillari orasida al-xorazmiy,matematik va geograf olim ahmad farg’oniy, farobiylar o’zlarining yaratgan ilmiy asarlari bilan o’rta asr ilmini osmonu-falakka ko’tardilar. har qanday regulyar hisoblash jarayonini anglatadigan matematik tushuncha algoritm ham bizning ajdodimiz nomi bilan bog’liq, ham to’g’ri, ham ko’chma ma’noda (al xorazmiy-algorizm, algoritm). buyuk astronom , matematik va geograf ahmad farg’oniy hosib ya’ni hisobdon, matematik laqabi bilan mashhur bu ajdodimiz ovropaliklar nazdida alfraganus nomida e’tiborlidir. uning o’z vaqtida yerning dumaloqligini isbotlashda keltirgan dalillari hozir …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "somoniy sultonligi va davlat boshqaruvishi"

somoniylar sulolasida davlat boshqaruvi shakli haqida somoniylar sulolasida davlat boshqaruvi shakli haqida jahon tarixida ulkan iz qoldirgan davlatlardan biri bu arab xalifaligidir. vii asrning ikkinchi yarmidan boshlab xalifalik kengaya borib, uning g’arbiy va sharqiy chegaralari kengaya bordi. narshaxiyning yozishicha, ,,673-yil kuzida arab qo’shinlari amudaryodan kechib o’tib, buhoro shahri va boshqa viloyatlarni istilo qila boshladi. keyingi yurishlari qutayba ibn muslim boshchilik qildi.”1 shunday qilib viii asrda o’rta osiyo ham arablar iskanjasiga tushib qolgandi. lekin tezda arablar istilo qilgan yerlarda axolining mustaqillik uchun kurashi boshlangan edi. dastlab xuroson va keyinchalik movaraunnaxr o’z mustaqilligiga erishdi. arablardan mustaqil bo’lgan bu davlatga samoniylar sul...

This file contains 19 pages in PPTX format (4.0 MB). To download "somoniy sultonligi va davlat boshqaruvishi", click the Telegram button on the left.

Tags: somoniy sultonligi va davlat bo… PPTX 19 pages Free download Telegram