zoologiya fani, rivojlanish tarixi va vazifalari

DOCX 7 стр. 18,0 КБ Бесплатная загрузка

7 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 18,0 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 7

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 7

zoologiya fani, rivojlanish tarixi va vazifalari reja: 1.kirish 2.zoologiya fanining paydo bо‘lishi va rivojlanish tarixi. 3.zoologiya fanining soha va tarmoqlari . 4.hayvonot sistematikasining asoslari. kirish zoologiya qisqacha ifoda etganda, hayvonlar tо‘g‘risidagi fandir, aslida esa u hayvonlar dunyosining xilma-xilligi, tuzilishi, hayoti, sistematik guruhlari о‘zaro qarindoshlik munosabatlari va kelib chiqishi (filogeniyasi) hamda geografik tarqalishi tо‘g‘risidagi fandir. (grekcha, zoo - “hayvon”, logos – “fan”). eramizdan bir mlyard yilcha muqaddam eng sodda shaklda paydo bо‘lgan va uzoq davrlar mobaynida murakkab takomillanish jarayonlari asosida rivojlanib, hozirgi davrda yer planetasining deyarli hamma qismini egallagan hayvonlar dunyosi nihoyatda xilma-xildir. hozirgi paytda turli muhitda yashayotgan va о‘zining sodda yoki murakkab tuzilishi, yohud katta-kichikligi bilan bir-biridan keskin farqlanadigan hayvonot dunyosi 1 mln 500 mingdan oshiqroq turni о‘z ichiga oladi. odamzod hayotining dastlabki rivojlanishi, hayvonot dunyosi bilan mustahkam bog‘langan holda borgan. turli arxeologik qazilmalar odamzodning rivojlanishi va hayotida turli xil hayvonlar katta о‘rin tutganligidan dalolat beradi. odamzod ibtidoiy rivojlanish davrlarida …

2 / 7

stu о‘sha zamonda fanga ma’lum bо‘lgan 454 xil (tur) hayvonlarni tuzilishi hayoti va tarqalishini sistema asosida bayon qilib bergan. arastu asarlaridagi hayvonot dunyosi sistemasi kо‘p jihatdan hozirgi sistemaga yaqin bо‘lib, unda hayvonlar; qonlilar (umurtqalilar) va qonsizlar (umurtqasizlar) degan katta guruhlarga, bular esa о‘z navbatida yana sakkizta kichik guruhlarga: tirik tug‘uvchi tо‘rt oyoqlilar (sut emizuvchilar), tuxum quyuvchi ikki oyoqlilar (qushlar), tuxum quyuvchi tо‘rt oyoqlilar (sudralib yuruvchilar) oyoqsiz tuxum quyuvchi jabralilar (baliqlar) hashoratlar, qisqichbaqasimonlar kabilarga ajratgan. arastuning zoologiyaga oid asarlari о‘zining tо‘la va mazmunligi bilan, hatto xviii asrda yozilgan asarlardan ham ajralib turadi. uyg‘onish davrlarigacha jumladan о‘rta asr davrlarida ham zoologiyaning rivojlanishida deyarli siljish bо‘lmadi. barcha tо‘plangan ma’lumotlar sistemaga solinib hikoya tarzida berilar edi. bu paytda kelib arastu sistematikasi unitilib ketgan edi. jumladan nemis olimi k. gesnerning besh tomli “zoologiya qomusi” (xvi asr) shu tarzda yozilgan bо‘lib hayvonot dunyosi alifbo tarzida kо‘rsatilgan edi. zoologiya fanining qaytadan rivojlanishi 1735 yildan, ya’ni mashhur shved …

3 / 7

lari bilan bog‘lanmagan holda yakka-yakka xudo tomonidan yaratilganligi haqidagi dunyo-qarashlarga qattiq zarba berdi va biologiyani tо‘liq ilmiy asosga qо‘ydi”.xix asrning ikkinchi yarmi ilmiy materialistik zoologiyaning rivojlanish davri bо‘ldi. darvin evolyusion nazariyasi asosida zoologiyaning taraqqiy etishi va rivojlana borishida a. uolles, t. geksli, f. myuller, e. gekkel kabi g‘arbiy yevropa olimlari bilan bir qatorda mashhur rus olimlari a. o. kovalevskiy va v.o.kovalevskiy, i.i mechnikov, bogdanov, shevyakov, zavarzin xolodkovskiy, knipovich, zernov, pavlovskiy, skryabin va boshqalar katta xizmat kо‘rsatdi. zoologiya fanining soha va tarmoqlari zoologiya rivojlana borishi bilan bir qatorda uning ma’lum bо‘limlari: hayvonot olamining tuzilishi, sistematik guruhlari, geografik tarqalish qonuniyatlari yoki hayvon organlarining hayotiy yo’nalishlarini о‘rganadigan ayrim zoologik fanlar vujudga kela boshladi. shunday qilib zoologiya bir qancha bilimlarni birlashtirgan fanlar sistemasiga aylandi. hayvonlarning tuzilishi va individ (embrion) rivojlanishini morfologiya fani tekshiradi.morfologiya о‘z navbatida anatomiya, gistologiya, sitologiya, embriologiya, qiyosiy anatomiya, qiyosiy embriologiya, molekulyar biologiya kabi qator fanlarga ajraladi. sistematika – hayvonot dunyosining sistematik …

4 / 7

adi. fiziologiya - hayvon organlarining vazifalari va ularda kechadigan sheriklik hodisalari va yo’nalishlarini aniqlash, tadqiq qilish bilan shug‘ullanadi. bulardan tashqari zoologiyaning ma’lum yo’nalishda tadqiqot ishlarini olib boradigan maxsus sohalari shakllangan bо‘lib, ular har bir soha: bir tip yoki bir sinfga mansub bо‘lgan hayvonlar guruhini har tomonlama chuqur о‘rganadi. masalan, shu yo’sinda: protistologiya- sodda hayvonlar, gelmintologiya – chuvalchanglar, entomologiya, malokalogiya ixtiologiya, ornitologiya, mammalogiya fanlari vujudga kelgan. hayvonot sistematikasining asoslari xviii asr boshlariga kelib hayvonot dunyosini о‘rganishda ma’lum qat’iy tartib va sistemani joriy etish zaruriyati yaqqol sezila bordi va shu zaruriyat ta’sirida shved olimi k.linney (1707-1778) ning “sun’iy sistema” deb ataluvchi ancha qulay turkumlashtirish metodi vujudga keldi. k. linneyning 1735 yilda nashr etilga “tabiat sistemasi” nomli kitobida bayon etilgan mazkur hayvonot sistematikasiga asos etib tur kategoriyasi olingan. k. linney ta’rifcha dunyodagi hayvonlar turlardan tarkib topgan. har bir tur – bir ota-onaning bolalari kabi bir-biriga о‘xshash bо‘lib, ular о‘zaro erkin qо‘shila oladi, shu …

5 / 7

hayvonlarning tashqi yaqqol kо‘ringan belgilariga asoslanganligi uchun uni olimlar “sun’iy sistema” deb ataydi, shu bilan birga k. linney sistemasida hayvon turlarini nomlarini lotin tilida va mazkur tur mansub bо‘lgan urug‘ning nomi qо‘shib aytilishi joriy qilindi. masalan: itlar turi - canus-canus (itlar urug‘iga kiradigan it) bо‘rilar turi canus liris (itlar urug‘iga kiradigan bо‘ri) sherlar turi felus leo – (mushuklar urug‘i – sher) felis tigris – ( mushuklar urug‘i yo’lbars) turlarni nomi urug‘ nomiga qо‘shilib aytilgani uchun bu qoidani “binar nomenklatura” (ikki yoqlama yoki qо‘shaloq nomlanish) deb ataldi. k. linney tuzgan sistemaga solish qoidasi hayvonot dunyosini о‘rganish uchun juda katta turtki bо‘ldi. shuning uchun ham “tabiat sistemasi” 43 yil ichida 13 marta qayta nashr etilib, tabiatshunoslarning asosiy qо‘llanma kitobiga aylangan edi. shu bilan birga yangi topilgan turlarning nomi ortib bordi. agarda “tabiat sistematikasi” ning dastlabki (1735 yil) nashrida 4208 ta tur kо‘rsatilgan bо‘lsa uning sо‘ngi nashrida hayvonot turlarining soni 20 mingdan oshib …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 7 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "zoologiya fani, rivojlanish tarixi va vazifalari"

zoologiya fani, rivojlanish tarixi va vazifalari reja: 1.kirish 2.zoologiya fanining paydo bо‘lishi va rivojlanish tarixi. 3.zoologiya fanining soha va tarmoqlari . 4.hayvonot sistematikasining asoslari. kirish zoologiya qisqacha ifoda etganda, hayvonlar tо‘g‘risidagi fandir, aslida esa u hayvonlar dunyosining xilma-xilligi, tuzilishi, hayoti, sistematik guruhlari о‘zaro qarindoshlik munosabatlari va kelib chiqishi (filogeniyasi) hamda geografik tarqalishi tо‘g‘risidagi fandir. (grekcha, zoo - “hayvon”, logos – “fan”). eramizdan bir mlyard yilcha muqaddam eng sodda shaklda paydo bо‘lgan va uzoq davrlar mobaynida murakkab takomillanish jarayonlari asosida rivojlanib, hozirgi davrda yer planetasining deyarli hamma qismini egallagan hayvonlar dunyosi nihoyatda xilma-xildir. hozirgi paytda tur...

Этот файл содержит 7 стр. в формате DOCX (18,0 КБ). Чтобы скачать "zoologiya fani, rivojlanish tarixi va vazifalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: zoologiya fani, rivojlanish tar… DOCX 7 стр. Бесплатная загрузка Telegram