zoologiya fani predmeti maqsadi ahamiyati va rivojlanish tarixi sistematikasi

ZIP 18 pages 73.5 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 73.5 KB

File type ZIP

Pages 18

Updated Jun 2026

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

zoologiya fani predmeti maqsadi ahamiyati va rivojlanish tarixi sistematikasi reja: 1. zoologiya fani obyektlari va predmeti. 2. zoologiya fani maqsadi, va vazifalari va ahamiyati. 3. zoologiya fanining paydo boâlishi, rivojlanish tarixi va shakllanishiga hissa qoâshgan olimlar. 4. oâzbekistonda zoologik tadqiqotlarning rivojlanishi. 5. zoologiya fanining soha va tarmoqlari. 6. umurtqasiz hayvonlar olami bilan tanishuv. 7. hayvonot sistematikasining asoslari. kladistik metod. zoologiya fanining obyekti va predmeti. zoologiya fanining asosiy oârganadigan obyekti va predmeti â hayvonot dunyosidir. shuning uchun zoologiya fanining maqsadi va vazifalari â hayvonot dunyosini planetamizda tutgan oârni, biosfera va insoniyat hayotidagi ahamiyatini oârganishdan iboratdir. eramizdan bir yarim mlyard yilcha muqaddam eng sodda shaklda paydo boâlgan va uzoq davrlar mobaynida murakkab takomillanish jarayonlari asosida rivojlanib, hozirgi davrda yer planetasining deyarli hamma qismini egallagan hayvonlar dunyosi nihoyatda xilma-xildir. odamzod hayotining dastlabki rivojlanishi, hayvonot dunyosi bilan mustahkam bogâlangan holda borgan. turli arxeologik qazilmalar odamzodning rivojlanishi va hayotida turli xil hayvonlar katta oârin tutganligidan …

2 / 18

dan 1,5 mln dan koâprogâini umurtqasiz hayvonlar tashkil etadi. umurtqasiz hayvonlar eng qadimiy hayvonlar boâlib, turli xil muhit sharoitlarda yashashga muvofiqlashgan, suvda, tuproq va loylar orasida, er yuzida, havoda uchraydi, shuiningdek boshqa tirik organizimlar (simbioz, parazit) ichida yashaydi. umurtqasiz hayvonlarni tabiat va inson hayotidagi ahamiyati nihoyatda turli-tumandir. 1. tabiyatda modda almashinuvida - (tutli xil umurtqasizlar oâsimliklar bilan oziqlanib ularni mineral moddalarga aylantiradi (tuproq hosil boâlishi, oâlikxoâr hayvonlar maydalaydi, yaâni geterotrof organizimlar organik moddalar bilan oziqlanadi). tabiatdagi oziqa zanjiri - bu organik moddalar harakati demakdir. 2. er yuzida okeanlarning choâkindi sathi umurtqasiz hayvonlarning qoldiqlaridan hosil boâlgan foraminaferalarning (29% yoki 128,5 mln kv. km. nurlilar - 3,4% marjon nolinlar - 3%) bulutlar, ninatanlilar, molyuskalar. shunday qilib, okeanlarning 36% yoki yer qoplamining 25% umurtqasiz hayvonlarnning qoldiqlaridan tashkil topgan. marjon poliplardan riflar hosil boâlgan. avstraliya qitâasi yonida 2300 km uzunlikdagi hajmi 51 ming kv. km orollar sistemasi bunga misoldir. 3. yer qatlamlarining yoshini aniqlashda, …

3 / 18

ridlar-brilliantlar, sadaflar boshqalar shular jumlasidandir. v) kiyim - kechak sifatida foydalaniladi. bundan 5000 yil oldin ipak qurtidan pilla ishlab chiqarish (xitoyda) yoâlga qoâyilgan. d) dori - darmon sifatida umurtqasiz hayvonlar zaharidan foydanilmoqda: chayon, arilar, qoraqurt zahari. e) lak - buyoqlar olinadi: baâzi mollyuskalar va hashoratlardan qimmatbaxo buyumlar olinadi. f) xalq medisinasida foydalanish: medisina zulugi, arilarga chaqirtirib immunitet hosil qilish va boshqalar. k) qisjloq xoâjaligi zararkunandalari va parazit organizimlarga qarshi kurashish, ularning tabiiy kushandalaridan foydalanish. masalan: trixogramma, oltinkoâz, yaydoqchilar va boshqalar (bular biolaboratoriyalarda kupaytiriladi). 4. umirtqasiz hayvonlar ilmiy tekshirish va oâquv mashgâulotlari uchun muhim obâekt sifatida xizmat qiladi (drozofilla pashshasi va boshqalar). 5. yangi texnikaviy asbob-uskunalar yaratishda muhim oârin tutadi. bionika fanining yutuqlaridan foydalanish. umirtqasiz hayvonlarning koâpchiligi qishloq xoâjaligi ekinlari va oârmonlarning eng xavfli zararkunandalari hisoblanadi. er yuzida hosildorlikning 20% gacha yoâq boâlishiga sabab boâladi. zoologiya fanining vazifalari: umurtqasiz hayvonlarning 150 mingdan ortiq turi parazitlar va kasallik tarqatuvchilar boâlib, odam, hayvon …

4 / 18

ga. zoologiya qadimiy fanlardan hisoblanadi, sababi insoniyat paydo boâlgandan buyon, uning hayoti (ovqatlanishi, kiyinish va boshqalar) bevosita hayvonot olami bilan bogâlangan. ibtidoiy jamoa davrida hayvonlar mahsulotidan foydalanish bilan birga, ular hayvonlarni tuzilishi, yashash joylari, xulq-atvorlari va boshqa xususiyatlarini bilishgan. hatto hayvonlarga nom quyishgan, rasmlarini chzishgan. lekin hayvonlar haqida yozma ilmiy maâlumotlar bizning eramizgacha yashab oâtgan buyuk grek ensiklopedist olami aristotelâ (arastu) (384-322) asarlaridan maâlum. aristotelâ 450 dan ortiq hayvonlar turini bilgan. uzining â«hayvonlar tarixiâ», â«hayvonlarning paydo boâlishiâ» kitoblarida oâziga maâlum boâlgan barcha hayvonlar turini ikkita katta guruhga boâladi. 1-guruppa - qonli hayvonlar. 2-guruppa - qonsiz hayvonlar. qonli va qonsiz hayvonlar oâz navbatida quyidagi 5 guruppachasiga boâlinadi. 1). bola tugâuvchi toârt oyoqli junli hayvonlar. 2). tuxum quyuvchi toârt oyoqlilar (amfibiya va reptiliyalar). 3). tuxum quyuvchi ikki oyoqli patlilar (qushlar). 4). bola tugâuvchi oyoqsizlar, suvda yashab kislorod bilan nafas oluvchilar (kitlar). 5). tuxum qoâyuvchilar, terisi silliq yoki tangachalar bilan qoplangan (baliqlar). qonsiz …

5 / 18

ya fani sohasi boâyicha ham. xiv-xv asrlar (uygâonish davri) da ilm-fan taraqqiyoti sohasida muhim kashfiyotlar qilinadi. ayniqsa bu sohada evropa qitâasi olimlarining ishi namunali edi. naturalist t. gesner ning (1516-1565) 17 tomli â«hayvonlar tarixiâ» asari paydo boâldi va bu asar enseklopediya boâlib xizmat qiladi. zoologiya fanining taraqqit etishida xvii asrda mikroskopning kashf etilishi (1665) katta ahamiyatga ega boâldi. golland olimi antoni levenguk (1632-1723) oâzi yasagan mikroskoplari yordamida birinchi marta oddiy koâz bilan koârib boâlmaydigan bir hoâjayrali jonvorlarni (sodda hayvonlarni) kashf etdi va â«mikroskop yordamida ochilgan tabiat sirlariâ» kitobini yozdi. hayvonot olamining zamonaviy sistemasi toâgrisidagi taâlimot xviii asrda paydo boâldi. bu taâlimotning asoschisi sheved olimi karl linney (1707-1778) hisoblanadi. u 1735 yili â«tabiat sistemasiâ» nomli kitobini nashr etdi (hayot davrida 13 marta bosilib chiqdi). k. linney 4208 tur hayvonlarni bilar edi. olim hayvonlar sistemasini tuzar ekan birinchi marta avlod, turkum va sinf degan sistematik kategoriyalarni asoslab, fanga joriy etdi. oâziga maâlum …

6 / 18

r davlatda oâz tillari bilan nomlanar edi. natijada bitta tur unlab, yuzlab nomlar bilan yurar edi. k. linney ilmiy sistematika fanining asoschisi sanaladi. lekin u dunyoqarashi boâyicha metafizikdir. linney turlar oâzgarmaydi, sistematik guruhlar oârtasida boâglanishlar yoâq deb aytadi. fransuz olimi j. byuffon (1707-1768) oâz hayvonot dunyosiga doir barcha maâlumotlarni toâplab â«tabiat tarixiâ» degan 16 tomli asar yaratdi va unda birinchi boâlib turlarining oâzgarishi toâgârisida fikrini bildirdi. morfologiya, anatomiya va embriologiya fanlarining taraqqiyoti bilan bogâlangan holda hayvonlar sistemasi ustida ham ishlar olib borildi. jon rey (1627-1705) fanga tur tushunchasini (takson) kiritdi va takson (sistematik birlik) darajasiga kutardi. evolyutsion taâlimotning asoschilaridan boâlgan fransuz olimi jan batist lamark (1744-1829) hayvonlar (ayniqsa umurtqasizlar) anatomiyasini oârganish boâyicha koâplab tadqiqot ishlarini amalga oshirdi va 1809 yili â«zoologiya falsafasiâ» kitobini nashr etdi. j. lamark hayvonlar sistematikasi boâyicha ishlab oâziga maâlum barcha hayvonlar turlarini 6 ta bosqich va 14 sinfga boâldi. i. bosqich. 1-sinf. infuzoriyalar. 2-sinf. poliplar. ii. …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "zoologiya fani predmeti maqsadi ahamiyati va rivojlanish tarixi sistematikasi"

zoologiya fani predmeti maqsadi ahamiyati va rivojlanish tarixi sistematikasi reja: 1. zoologiya fani obyektlari va predmeti. 2. zoologiya fani maqsadi, va vazifalari va ahamiyati. 3. zoologiya fanining paydo boâlishi, rivojlanish tarixi va shakllanishiga hissa qoâshgan olimlar. 4. oâzbekistonda zoologik tadqiqotlarning rivojlanishi. 5. zoologiya fanining soha va tarmoqlari. 6. umurtqasiz hayvonlar olami bilan tanishuv. 7. hayvonot sistematikasining asoslari. kladistik metod. zoologiya fanining obyekti va predmeti. zoologiya fanining asosiy oârganadigan obyekti va predmeti â hayvonot dunyosidir. shuning uchun zoologiya fanining maqsadi va vazifalari â hayvonot dunyosini planetamizda tutgan oârni, biosfera va insoniyat hayotidagi ahamiyatini oârganishdan iboratdir. eramizdan...

This file contains 18 pages in ZIP format (73.5 KB). To download "zoologiya fani predmeti maqsadi ahamiyati va rivojlanish tarixi sistematikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: zoologiya fani predmeti maqsadi… ZIP 18 pages Free download Telegram