adabiytilme’yoriyligi

PPTX 27 pages 138.7 KB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 138.7 KB

File type PPTX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

adabiy til me’yoriyligi. adabiy til me’yorlari va lug’atchilik. o’zbek adabiy tilining me’yoriy ko’rinishlari. adabiy til me’yoriyligi. o’zbek adabiy tilining me’yoriy ko’rinishlari. reja: 1.me’yor tushunchasi. 2.o‘zbek adabiy tili me’yoriy ko‘rinishlari. 3.nutq jarayonida me’yorning buzilishi va ularni tuzatish yo‘llari. 4.o‘zbek tilining hozirgi me’yoriy holati uning madaniylik mezoni ekanligi. tayanch so‘z va iboralar: me’yor, me’yoriy ko‘rinishlar, imlo, urg‘u, talaffuz, tinish belgilari, leksik, grammatik, uslubiy, so‘z turkumlarida me’yor, so‘zlarning bog‘lanish qonuniyatlari, boshqaruv, moslashuv, bitishuv, so‘z tartibi, nutqiy kamchiliklar – og‘zaki va yozma nutqdagi kamchiliklar, varvarizmlar, dialektizmlar, vulgarizmlar, jargonizmlar, orfografik va puntktuasion me’yorlar buzilishi. bugunning dolzarb vazifalari tilning barcha qatlamlaridagi birliklarni tartibga keltirish, ya’ni adabiy tilimizning qat’iy me’yorlarini belgilash; ularni imlo va talaffuz qoidalari asosida yozish va so‘zlashni xalqimiz orasida ommalashtirish; bu qoidalarni lug‘atlar shaklida mustahkamlash. me`yor-bu… “…ijtimoiy jarayonda birga mavjud bo‘lgan, bor bo‘lgan, yangi paydo bo‘lgan yoki o‘tmishning kam ishlatiladigan til unsurlarini (lug‘aviy, talaffuz, morfologik, sintaktik) tanlashning natijasi sifatida shakllangan, jamiyatga xizmat qiladigan foydali …

2 / 27

bo’lgan. xususiy me’yor – umumiy me’yorning nutq tiplari shakllaridagi, tilning shakllaridagi konkret ko’rinishlaridir. husayn voiz koshifiy «suhbat odobi haqida» «bilgilki, odamzodning sharafi nutq bilan va nutq odobiga rioya qilmagan odam bu sharafdan bebahradir. so‘z hamma vaqt savob uchun ishlatilishi, to‘g‘ri va haqqoniy bo‘lishi kerak. agar shunday bo‘lmasa, jim turgan ma’qul. agar qaysi til bilan so‘z so‘zlaysan deb so‘rasalar, sidqu-sadoqat tili bilan deb aytgil. agar so‘zni qaysi quloq bilan eshitasan deb so‘rasalar, qabul qulog‘i bilan deb aytgil. agar so‘z senikimi yoki sen so‘znikimi deb so‘rasalar, aytgil: men so‘zniki va so‘z menikidir, chunki so‘z insonlik daraxtining mevasidir. daraxtni mevadan, mevani esa daraxtdan ajratib bo‘lmaydi». adabiy tilning me’yoriyligi muhim belgilari kodifikasiyalanganlik – ongli aralashuv yo‘li bilan tanlanganlik ongli boshqarish ongli o‘zlashganlik anglanganlik egallanganlik tushunilganlik qat’iy qoidaga va tartibga solinganlik yozuvda mustahkamlanganlik xalqchillik va umumqo‘llanuvchanlik umummajburiylik va namunaviylik turg‘unlik va barqarorlik an’anaviylik izchillik zamonaviylik dinamiklik tarixan o‘suvchanlik variantlilik uslubiy tarmoqlanganlik reallik obyektivlik adabiy til …

3 / 27

xos talaffuz talaffuz me`yorlarini egallashda orfoepik lug‘atlarning ahamiyati katta. eslab qoling! og'zaki nutq jarayonida til birliklarini adabiy til me'yorlariga muvofiq aytilishi talaffuz me'yorlariga asoslanadi. nutq tovushlarining so'z tarkibida alifboda belgilanganidek talaffuz qilinishi me'yoriy sanalishi bilan quyidagi holatlar ham talaffuz me'yoriga muvofiqdir: so'z oxirida b tovushining jarangsizlanib, p tarzida aytilishi: hisob > hisop, kelib > kelip. so'z oxirida d tovushining t tarzida talaffuz qilinishi, d yoki t tovushlarida tushib qolishi: band > bant, go'sht > go'sh kabi. ayrim so'zlarda l tovushining tushib qolishi: bo'lgan > bo'gan, kelsa > kesa kabi. tank, disk kabi o'zlashma so'zlarga a tovushi qo'shib aytilishi, ba'zi o'zlashmalar talaffuzida v tovushining f tarzida o'zgartirilishi me'yordan chekinish hisoblanmaydi. 3.leksik-semantik me`yor (so‘z qo‘llash)lar. so‘z variantlaridan hamma uchun tushunarli bo‘lgan ko‘rinishini tanlab olish hozirgi o‘zbek tilining lug‘aviy me`yori hisoblanadi. imlo, talaffuz, tarjima lug‘atlarida lug‘aviy me`yor o‘z aksini topadi. so‘zning ma`nosini bilmay ishlatish, shevaga xos so‘zlarni qo‘llash, paronimlarning ma`nosini tushunmasdan ishlatish rus …

4 / 27

so‘z va gaplarda urg‘uni to‘g‘ri qo‘llash me`yori tushuniladi: traktor, fizika, matematika, direktor, printer, komyuter, … urg‘uni to‘g‘ri ishlatmaslik so‘z ma`nosiga ta`sir qiladi: olma-meva, olma-buyruq fe`li. suzma, akademik, fizik, … 5. grammatik me`yor turlovchi va tuslovchi shakllarning eng maqbul variantlari hozirgi tilimizda tanlab olingan va ular nutqda barqaror shaklda ishlatiladi. ammo kelishik qo‘shimchalarini noto‘g‘ri qo‘llash uchraydi. ba`zan -ning o‘rnida -ni, -lar o‘rnida -la ishlatiladi. direktorni xonasida ko‘rdim. (direktorni o‘z xonasida ko‘rmoq). direktorning xonasida ko‘rdim. (boshqa birovni direktor xonasida ko‘rmoq). esda saqlang! so'z shakllari, qo'shimchalar, so'z birikmalarining yozilishi, gapda so'zlarning tartiblanishi, moslashuvi grammatik me'yorga asoslanadi. nutqning grammatik jihatdan to'g'ri bo'lishi adabiy tilning asosiy talabidir. gapda so'z va qo'shimchalarning to'g'ri bog'lanishi, ega-kesim mosligi, gap bo'laklarining tartibi grammatika qoidalari asosida shakllanadi. shuning uchun gap tuzishda, jumla qurishda quyidagilarga amal qilish lozim: kelishik qo'shimchalarining ma'no va vazifalarini farqlash hamda o'rinli qo'llash. masalan, -ning qo'shimchasi ot bilan otni, -ni esa ot bilan fe'lni o'zaro bog'laydi: ukamning …

5 / 27

ishlatiladi. paxtali chopon o‘rnida paxtalik chopon. 7. imloviy me`yorlar (orfografik). bu me`yor so‘zlarning to‘g‘ri, xatosiz yozilishiga asoslanadi. imlo me'yorlari, ya'ni to'g'ri yozish me'yorlari nutqiy savodxonlikni belgilovchi asosiy mezon sanaladi. bu me'yorlarning amal qilishi maxsus imlo qoidalari bilan tasdiqlanadi. lotin yozuviga asoslangan o'zbek alifbosi asosidagi yozuv me'yorlari o'zbekiston respublikasi vazirlar mahkamasi tomonidan 1995-yil 24-avgustda tasdiqlangan «o'zbek tilining asosiy imlo qoidalari»ga tayanadi. 8. grafik (yozuv) me`yorlari hozirgi yozuvimiz lotin alifbosiga asoslangan bo‘lib, 26 ta harf, 3 ta harf birikmasi va 1 ta tutuq belgisidan iborat. s yoki k harflari o’rnida c ni ishlatish xato sanaladi. 9. punktuatsion me`yorlar bu me`yor 10 ta tinish belgisi asosida ish yuritadi (nuqta, vergul, ikki nuqta, nuqtali vergul, tire, undov belgisi, so‘roq belgisi, ko‘p nuqta, qo‘shtirnoq, qavs) 10. uslubiy me`yor nutq sharoitiga qarab til birliklarining eng ma`qulini qo‘llash adabiy tilning uslubiy me`yori hisoblanadi. sinonimlardan noto‘g‘ri foydalanish, so‘z takrori, ayrim eskirgan so‘zlarni qo‘llash nutqni uslubiy jihatdan buzadi. diqqat! …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "adabiytilme’yoriyligi"

adabiy til me’yoriyligi. adabiy til me’yorlari va lug’atchilik. o’zbek adabiy tilining me’yoriy ko’rinishlari. adabiy til me’yoriyligi. o’zbek adabiy tilining me’yoriy ko’rinishlari. reja: 1.me’yor tushunchasi. 2.o‘zbek adabiy tili me’yoriy ko‘rinishlari. 3.nutq jarayonida me’yorning buzilishi va ularni tuzatish yo‘llari. 4.o‘zbek tilining hozirgi me’yoriy holati uning madaniylik mezoni ekanligi. tayanch so‘z va iboralar: me’yor, me’yoriy ko‘rinishlar, imlo, urg‘u, talaffuz, tinish belgilari, leksik, grammatik, uslubiy, so‘z turkumlarida me’yor, so‘zlarning bog‘lanish qonuniyatlari, boshqaruv, moslashuv, bitishuv, so‘z tartibi, nutqiy kamchiliklar – og‘zaki va yozma nutqdagi kamchiliklar, varvarizmlar, dialektizmlar, vulgarizmlar, jargonizmlar, orfografik va puntktuasion me’yorlar buzilish...

This file contains 27 pages in PPTX format (138.7 KB). To download "adabiytilme’yoriyligi", click the Telegram button on the left.

Tags: adabiytilme’yoriyligi PPTX 27 pages Free download Telegram