adabiy til me’yorlari

PPTX 16 pages 137.8 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 137.8 KB

File type PPTX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

презентация powerpoint adabiy til me’yorlari mavzu: reja: o‘zbek adabiy tilining talaffuz va so‘z yasalish me’yorlari. o‘zbek adabiy tilining leksik me’yorlari o‘zbek adabiy tilining morfologik va sintaktik me’yorlari o‘zbek adabiy tilining uslubiy me’yorlari. “...matnshunoslik, adabiy manbashunoslik, tilshunoslik, falsafa, madaniyat tarixi, sohalarida, milliy madaniy merosimizning hali o’rganilmagan ko’pgina qatlamlarini ochib berishga yo’naltirilgan ilmiy-tadqiqotlarga alohida e’tibor qaratish...” o’zbekiston respublikasi prezidenti sh.mirziyoyevning 2017-yil 25-maydagi “qadimiy yozma manbalarni saqlash, tadqiq va targ’ib qilish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to’g’risida”gi pq-2995 qarori mashg‘ulotning maqsadi: me’yor ko‘rinishlari: fonetik, leksik, orfoepik, orfografik, so‘z yasash, so‘z qo‘llash me’yorlari; punktuatsion, sintaktik, stilistik me’yorlar. me’yoriylikdan maqsadli chekinish. lug‘atlarning nutq madaniyati bo‘yicha universal manba sifatidagi ahamiyati. adabiy til nutq madaniyatining asosi sifatida. adabiy til me’yorlarini egallashga to‘siq bo‘luvchi ba’zi holat va sabablar. tayanch so‘z va iboralar: adabiy tilning yozma, og‘zaki shaklga egaligi; sheva va dialektlar; «adabiy til» tushunchasi; me’yor-so‘zning mavjud bo‘lgan ma’nosi. mavzuning qisqacha mazmuni: nutq odobi – umumiy axloqni belgilovchi mezon. nutq …

2 / 16

mkoniyatlarining borliq, tafakkur, ong hamda vaziyat kabi hodisalar bilan munosabatda namoyon bo‘lishidir. nutq harakatdagi til bo‘lib, nutq a’zolarining harakati jarayonida paydo bo‘ladi va so‘z birikmalari, erkin birikmalar, so‘z tartibi va gaplardan tashkil topadi. madaniy gapirishga intilish tushunchasi barcha xalqlar tillarida qadimdan mavjud hodisadir. bu tushuncha odob va nafosat talablari bilan aloqador tushunchadir. 5 nutq madaniyatiga erishishning asosiy omili tilni, ayniqsa adabiy til me`yorlarini egallash, ulardan unumli va o`rinli foydalanishdir. hozirgi adabiy til me`yorlariga rioya qilib tuzilgan nutq aniq, to`g’ri va ta`sirchan holda tinglovchiga yetib boradi. me`yor-so`zning mavjud bo`lgan ma`nosi, fonetik tuzilishi. s.i.ojegov fikricha, “me`yor-bu ijtimoiy jarayonda birga mavjud bo`lgan, bor bo`lgan, yangi paydo bo`lgan yoki o`tmishning kam ishlatiladigan til unsurlarini (lug’aviy, talaffuz, morfologik, sintaktik) tanlashning natijasi sifatida shakllangan, jamiyatga xizmat qiladigan foydali til vositalari yig’indisidir, keng ma`noda bu unsurlarni baholashdir”. adabiy me`yor o`z holicha shakllanadi. uning shakllanish va taraqqiyotiga tilning tarkibiga kiruvchi lahja, shevalar turlicha hissa qo`shadilar. qaysi hududda savdo, …

3 / 16

vchi yoki tinglovchi gapirganda yoki eshitganda ma`lum odob, axloq me`yorlariga rioya qiladi, chiroyli va ta`sirchan gapirishga intiladi, tilga hurmat bilan munosabatda bo`ladi, o`z gapi va o`zgalar gapiga e`tiborli bo`ladi, o`rinli so`zlash va tinglash madaniyati, suhbat va munozara madaniyatiga amal qiladi. bular umum-me`yor darajasidagi talablardir. nutq madaniyatida ham adabiy til me`yori-o`lchovi zarur. “til me`yori-bu til birliklari va uning qurilishini o`zaro yaxshi tushunish zaruryati tufayli paydo bo`lgan, undan foydalanuvchi xalq tomonidan yaratilgan amaldagi qoidalar yig’indisidir” -deb ta`kidlaydi olim b.n.golovin. til unsurlarining xalq o`rtasida ko`pchilikka ma`qul bo`lgan variantini tanlash-adabiy til me`yori hisoblanadi. o`zbek adabiy tilining me`yorlari: fonetik me`yorlar. leksik-semantik me`yor (so`z qo`llash)lar. talaffuz me`yorlari (orfoepik). aksentologik (urg’uning to`g’riligi) me`yorlar. grammatik me`yor: so`z yasalish me`yorlari: imloviy me`yorlar (orfografik). grafik (yozuv) me`yorlari: punktuatsion me`yorlar: uslubiy me`yor: nutq madaniyati uch xil hodisaning nomidir: madaniy nutqning, ya’ni nutqiy hodisaning nomi; madaniy nutq tushunchasi bilan bog‘liq va nutq madaniyati deb yuritiluvchi (muammosini o‘rganish) ilmiy muammoning nomi; nutq madaniyati …

4 / 16

lik hamdir; (g.o.vinokur). nutq madaniyati til vositalaridan o‘rinli foydalangan holda maqsadga muvofiq so‘zlash va yoza olish san’atidir; (a.n.efimov). nutq madaniyati bu avvalo fikrlash madaniyatidir; (d.e.rozental). milliy, o‘ziga xosligi bilan ajralib turuvchi nutq madaniy nutqdir. (m.agofanova). xususiy me’yorlar quyidagicha ko‘rsatilgan: dialektik me’yor. so‘zlashuv nutqi me’yori. argolar, jargonlar me’yori. adabiy til me’yori (adabiy me’yor). adabiy til me’yorlari talaffuz me’yorlari (orfoepik). til birliklarining og‘zaki nutq jarayonida adabiy til me’yorlariga muvofiq kelishi. ruscha so‘zlarni yozma shakliga taqlid qilib aytish-(moskva to‘g‘ri aytilishi maskva) so‘zlarni o‘zbekcha aksent bilan talaffuz etish (angiliya) shevaga xos talaffuz (yo‘l-jo‘l) talaffuz me’yorlarini egallashda orfoepik lug‘atlarning ahamiyati katta. aksentologik (urg‘uning to‘g‘riligi) me’yorlar. bunda so‘z va gaplarda urg‘uni to‘g‘ri qo‘llash me’yori tushuniladi. urg‘uni to‘g‘ri ishlatmaslik so‘z ma’nosiga ta’sir qiladi: olma-meva, olma-buyruq fe’li. grammatik me’yor: turlovchi va tuslovchi shakllarning eng maqbul variantlari hozirgi tilimizda tanlab olingan va ular nutqda barqaror shaklda ishlatiladi. ammo kelishik qo‘shimchalarini noto‘g‘ri qo‘llash uchraydi. ba’zan –ning o‘rnida –ni, -lar o‘rnida …

5 / 16

a ham yangi orfografik qoidalar yaratildi. bo‘g‘in ko‘chirish qoidalariga o‘zgartirishlar kiritildi. demak, imloviy me’yor so‘zlarning to‘g‘ri, xatosiz yozilishiga asoslanadi. grafik (yozuv) me’yorlari: hozirgi yozuvimiz lotin alifbosiga asoslangan bo‘lib, 26 ta harf va 3 ta harf birikmasidan iborat. punktuatsion me’yorlar: bu me’yor 10 ta tinish belgisi asosida ish yuritadi (nuqta, vergul, ikki nuqta, nuqtali vergul, tire, undov belgisi, so‘roq belgisi, ko‘p nuqta, qo‘shtirnoq, qavs) uslubiy me’yor: nutq sharoitiga qarab til birliklarining eng ma’qulini qo‘llash adabiy tilning uslubiy me’yori hisoblanadi. sinonimlardan noto‘g‘ri foydalanish, so‘z takror ayrim eskirgan so‘zlarni qo‘llash nutqni uslubiy jihatdan buzadi. e’tiboringiz uchun rahmat! image2.jpeg image1.jpeg /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "adabiy til me’yorlari"

презентация powerpoint adabiy til me’yorlari mavzu: reja: o‘zbek adabiy tilining talaffuz va so‘z yasalish me’yorlari. o‘zbek adabiy tilining leksik me’yorlari o‘zbek adabiy tilining morfologik va sintaktik me’yorlari o‘zbek adabiy tilining uslubiy me’yorlari. “...matnshunoslik, adabiy manbashunoslik, tilshunoslik, falsafa, madaniyat tarixi, sohalarida, milliy madaniy merosimizning hali o’rganilmagan ko’pgina qatlamlarini ochib berishga yo’naltirilgan ilmiy-tadqiqotlarga alohida e’tibor qaratish...” o’zbekiston respublikasi prezidenti sh.mirziyoyevning 2017-yil 25-maydagi “qadimiy yozma manbalarni saqlash, tadqiq va targ’ib qilish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to’g’risida”gi pq-2995 qarori mashg‘ulotning maqsadi: me’yor ko‘rinishlari: fonetik, leksik, orfoepik, orfogra...

This file contains 16 pages in PPTX format (137.8 KB). To download "adabiy til me’yorlari", click the Telegram button on the left.

Tags: adabiy til me’yorlari PPTX 16 pages Free download Telegram