suyak to’qimasi gistogenezi

DOC 7 pages 56.5 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 56.5 KB

File type DOC

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

ma’ruza №10 suyak to’qimasi gistogenezi reja: 1. suyak to’qimasining mezenximadan rivojlanishi. 2. tog’aydan suyak to’qimasining rivojlanishi. 3. suyak to’qimasi regenerasiyasi. tayanch iboralar: suyak to’qimasi tarkibi, tuzilishi, bajaradigan vazifasi, hujayralari, ostioblast, ostiosit, ostioklast hujayralar, ularning tuzilishi va bir – biridan farqi, suyak to’qimasi hujayralararo moddasi, ularning tuzilishi, suyak to’qimasi xillari. suyak to’qimasi gistogenezi suyak to’qimasi asosan ikki yo’l bilan rivojlanadi. birinchisida u organizmning embrional rivojlanishi davrida embrionning mezenxima to’qimasi hujayralaridan hosil bo’lsa, ikkinchisida suyak to’qimasi tog’ay to’qimasidan hosil bo’ladi. shuni aytib o’tish kerakki, ikkala holda ham suyak to’qimasining rivojlanishida mezenxima hujayralari birlamchi material bo’lib xizmat qiladi. tog’ay to’qimasining o’zi ham aslida boshlang’ich davrda mezenximadan kelib chiqadi. buni yuqorida ko’rib o’tgan edik. suyak to’qimasining asosiy moddasini esa suyak hujayralari ishlab chiqaradi. suyak to’qimasining mezenximadan rivojlanishi suyak to’qimasi organizmning embrional rivojlanishi davrida embrionning kam tabaqalangan mezenxima hujayralaridan paydo bo’ladi. bu hodisa bilan atroflicha tanishamiz. ma’lumki, dastlab plastinkasimon suyaklarga nisbatanoddiy tuzilishga ega bo’lgan dag’a …

2 / 7

kmn asosiy modda tarkibida (assimukoid) paydo bo’lib, to’qima tolachalarini bir-biriga zich yop ishtiradi va nioyat attiq modda (massa) shaklanadi. shakllanmagan suyak to’qimasining periferik qismidagi mezenxima hujayralaridan ostioblast hujaralar paydo bo’lib, ular ham shiddat bilan bo’lina boshlaydi. bo’linish natijasida hosil bo’lgan hujayralar suyak plastinkasining tashqi tomniga joylasha boshlaydi. so’ng bo’linishdan to’xtab asta sekin ostiositlarga aylanadi va yana mezenxima hujayralaridan hosil bo’lgan ostioblastlar ko’payib, boshqa suyak hujayralari qatlamini hosil qiladi. shunday qilib, asia-sekin suyak plastinkalari qavatlari hosil bo’ladi. suyak to’qimasining oraliq moddasi hosil bo’lishida ostioblast hujayralari asosiy rolt o’ynaydi. ostioblast hujayralar, odatda, ikki qismdan tarkib topgan. birinchisi tashqi - periferik qismi bo’lib, uni ektoplazma deyiladi. ikkinchisi ichki qismi, buni endoplazma deyiladi. entoplazma qismi, odatda, asta-sekin hujayralardan ajralib chiqib oraliq modda hosil qiladi, so’ng uning orasida mineral tuzlar va boshqa kamponentlar yig’ilib, qattiq modda hosil qiladi. ntijada suyakning oraliq moddasi hosil bo’ladi. bu jarayon suyak to’qimasining embrional rivojlanishi davrida nioyatda shiddat bilan boradi. …

3 / 7

i bilan uning miqdori kamayib boradi va oxirida tugaydi. rivojlanishning boshlang’ich davrida tog’ay ustki pardasida intensiv ravishda qon tomirlar rivojlanib, suyakning kam tabaqlangan ostioblast hujayralari paydo bo’la boshlaydi. ostioblast hujayralar asta-sekin suyak atrofini o’rab olib, dastlabki dag’al suyak to’qimasini vujudga keltiradi. suyak to’qimasi rivojlanishining bu davriga tog’a to’qimasining suyak to’qimasiga aylanishining dastlabki davri deyiladi. keyinchalik ostioblast hujayralridan ostiosit hujayralar va hujayralararo modda hosil bo’la boshlaydi. bunday yo’l bilan tog’ayning suyakka aylanish jarayoni suyakning diafiz qismidan boshlanib, asta-sekin epifiz qismiga o’tadi. tog’ay ustki pardasi ham asta-sekin suyak ustki pardasiga aylanadi. suyak to’qimasi rivojlana borgan sari murakkablashib boradi. uning orasiga ostiositlar bilan birga ostioblast hujayralar ham kirib boradi. ostioblast hujayralar tog’ay hujayralarining suyak hujayralariga aylanish jarayoni tezlashtiradi. shunday qilib, diafizdan boshalb epifiz tomon kechayotgan suyak to’qimasi hosil bo’lishi jarayoni natijasida suyakning to’qima qavati qalinlashib boradi. suyak plastinkalari va ostionlar, ya’ni gaversev sistemalariga yuzaga keladi. postembrional davrda ham 23-25 yoshgacha diafiz va epifiz …

4 / 7

ada kollagen yaxshi shakllanmaydi, ostioblast hujayralarning vazifasi ham shu bilan buziladi. suyak to’qimasining rivojlanishi engdokrin bezlar maxsuloti, ya’ni gormonlar ham katta ta’sir ko’rsatadi. masalan, organizmda qalqonsimon bez yoni bezining gormoni ta’sirida suyak to’qimasining rivojlanishi boshqariladi. agar qon bu bezning gormoni ko’payib ketguday bo’lsa, ostioklasb hujayralar ko’payib ketib to’qima rezorbsiya jarayoni tezlashadi. qalqonsimon bezning gormoni yetishmasligi sababli suyak to’qimasining rivojlanishi susayib qoladi yoki suyak to’qimasining rivojlanishida gipofiz bezining samatotrop gormoni ham katta ta’sir ko’rsatadi. u suyaklarda oqsil modda sintezlan ishini tezlashtiradi. shu bilan suyak rivojlanishiham tezlashadi. bu esa akromegaliya kasalligiga olib kelishi mumkin. yosh organizmda jinsiy faoliyat barvaqt boshlansa ham naysimon uzun suyaklardagi to’qimaning rivojlanishi tezlash ishi aniqlangan. suyak to’qimasi uzoq vaqt faoliyat ko’rsatmay qolgan hollarda esa uning tarkibida ostioklast hujayralar ko’payib ketib, to’qimani yemirib yuboradi. suyak regenerasich odatda, suyak singanida ositoblastlar bilan xondrioblastlarga aylana oladigan ko’mik hujayralari bilan suyak ustki pardasi hujayralari faoliyatidan yuzaga chiqadi, ya’ni shikastlangan joyda mazkur hujayralardan …

5 / 7

a bo’lmaydi. masalan, kalla suyagining gumbazi shikastlanganda u qayta tiklanmaydi. shikastlangan joyda faqat fibroz biriktiruvchi to’qima hosil bo’ladi, holos. fikrimizni yakunlar ekanmiz, yuqorida ko’rib chiqilgan to’qimalarning morfologiyasi, vazifalari, hosil bo’lishi va evoluyusiyasi gistologiya fanida o’ziga xos muhim o’rin egallaydi, deya olamiz. bunda a.a. maksimov, n.g. xrushchyov, a.a. zavarzin, a.ya. fridenshteyn, a.n. studitskiy, l.v. polejayev va boshqa gistolog hamda morfolog olimlarning xismati benioyat katta. umurtqasiz hayvonlarning tayanch-biriktiruvchi to’qimasi umurtqasiz hayvonlarning tayanch-biriktiruvchi to’qmasi asosan ichki organlar to’qimalari bog’rida tanani baquvvat tutadi. umurtqasiz hayvonlarning tayanch to’qimalari tuzilishiga ko’ra ikki xil bo’ladi: minerallashgan kelet sistemasi va tog’aylashgan to’qimalar sistemasi. minerallashgan skelet sistemasi o’ziga xos morfologik tuzilma bo’lib, kovakichlilar, bulutlar (suv jonivorlari) va ninatanlilarning ichki muhitida rivojlangan bo’ladi. shulardan, masalan, kovakichlilar bilan bulutlarda tayanch to’qimalar spikul skelet tarzida, ya’ni ninasimon suyaklar ko’rinishida uchraydi, ninatanlilarda esa plastinkalar yoki shularga o’xshash tuzilmalardan tarkib topgan subepitlediy skelet hosil bo’ladi. qanday bo’lganda ham bu xildagi tayanch to’qimalar ximiyaviy tarkibiga …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "suyak to’qimasi gistogenezi"

ma’ruza №10 suyak to’qimasi gistogenezi reja: 1. suyak to’qimasining mezenximadan rivojlanishi. 2. tog’aydan suyak to’qimasining rivojlanishi. 3. suyak to’qimasi regenerasiyasi. tayanch iboralar: suyak to’qimasi tarkibi, tuzilishi, bajaradigan vazifasi, hujayralari, ostioblast, ostiosit, ostioklast hujayralar, ularning tuzilishi va bir – biridan farqi, suyak to’qimasi hujayralararo moddasi, ularning tuzilishi, suyak to’qimasi xillari. suyak to’qimasi gistogenezi suyak to’qimasi asosan ikki yo’l bilan rivojlanadi. birinchisida u organizmning embrional rivojlanishi davrida embrionning mezenxima to’qimasi hujayralaridan hosil bo’lsa, ikkinchisida suyak to’qimasi tog’ay to’qimasidan hosil bo’ladi. shuni aytib o’tish kerakki, ikkala holda ham suyak to’qimasining rivojlanishida mezenxima hujayra...

This file contains 7 pages in DOC format (56.5 KB). To download "suyak to’qimasi gistogenezi", click the Telegram button on the left.

Tags: suyak to’qimasi gistogenezi DOC 7 pages Free download Telegram