suyak to’qimasi

DOC 7 pages 68.0 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 68.0 KB

File type DOC

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

ma’ruza №9 suyak to’qimasi reja: 1. suyak to’qimasining tuzilishi va organizmdagi roli. 2. suyak to’qimasi hujayralari. 3. suyak to’qimasining hujayralararo moddasi. 4. naysimon suyaklarning gistologik tuzilishi. tayanch iboralar: suyak to’qimasi tarkibi, tuzilishi, bajaradigan vazifasi, hujayralari, ostioblast, ostiosit, ostioklast hujayralar, ularning tuzilishi va bir – biridan farqi, suyak to’qimasi hujayralararo moddasi, ularning tuzilishi, suyak to’qimasi xillari. suyak to’qimasi tarkibida ohaklangan hjayralararo moddalar tutadigan biriktiruvchi to’qima bo’lib, suyak skeletining asosiy struktura komponenti hisoblanadi. u mexanik vazxifalariga ko’ra boshqa biriktiruvchi to’qimalardan farq qiladi, ya’ni umurtqali hayvonlar (odam) skeletinin tashkil etad, gavda tuzilishini tashkil etadi, harakat funksiyalarini yuzaga chiqaradi (chunki ularga ko’ndalang yo’lli muskullar birikkan bo’ladi). ximiyaviy-biologik jihatdan esa suyak to’qimasi organizmda mineral moddalar almaщinuvi balansini ta’minlab turadi va hokazo. uning hujayralararo moddalari tarkibida ko’p miqdorda kalsiy tuzlari va ftor elementi bor. organizmdagi kalsiy tuzining 97% suyak to’qimada uchraydi. tirik organizmning suyak to’qimasida mineral elementlarning mirodi doim o’zgarib turadi. bunday o’zgarishlarga, odatda, birinchidan, organizm …

2 / 7

z qilib beradi. ostioblast hajayralar tabaqalangan suyak to’qimasida, uning singan yoki tiklanayotgan joylarida ko’p uchraydi. barcha skelet suyaklari ustini qoplab turuvchi suyak ustki pardasi tarkibida doimo bo’ladi. shakli kubsimon yoki burchaksimon. sitoplazmasining periferik qismida yumaloqyoki ovalsimon yadrosi bo’ladi. har bir hujayra yadrosi bitta yoki bir nechta yadrocha bo’ladi. elektron mikroskopda ko’rilganda tarkibidagi organoidlardan tioxondriy, enoplazmatik to’r va goljikompleksi yaxshi ko’rinib turadi. bundan tashqari, sitoplazma qismida ko’plab rnk va yuqori aktivlikka ega bo’lgan ishqoriy fofataza uchraydi. bular to’qimada mineral tuzlar almashinuvida ishtirok etadi. organizmning embrional rivojlanishi davrida ostioblast hujayralar mezinxema hujayralaridan hosil bo’lib, so’ng embrion skeletining rivojlanishida aktiv ishtrok etadi. shu bilan birga to’qimada sodir bo’ladigan fiziologtk va reforativ regenerasiya jarayonlarini ham ta’minlaydi. ostioblast hujayralar asta-sekin ostiositlarga aylanishi ham mumkin. 2. ostеositlar yetilgan, yuqorida darajada tabaqalangan, suyak to’qimasining asosini tashkil etuvchi hujayralar jumlasidandir. atrofi hujayralararo moddasi bilan o’ralgan. har bir hujayra hujayralararo moddada hosil bo’lgan bo’shliqlarda joylashgan. ostiositlar yassilashgan yumaloqyoki ovalsimon …

3 / 7

ishgan. lekin elektron mikroskop yordamida olib borilgan tadqiqod ishlari shuni ko’rsatdiki, haqiqatdan ham kapsulada mineral tuzlaryig’indisi bo’lmas ekan, kapsula devoridagi modda, to’qimaning boshqa qismidagi tuzlarga boy moddalarga nisbatan, aksincha, yumshoq tuzilishga ega ekan. shuning uchun kapsula mikroskopda yaltirab ko’rinar ekan. ostiositning ochroq bo’yalgan sitoplazmasi markazida, odatda, bitta to’q bo’yalgan yadro bo’ladi. organoidlardan mitoxondriy ko’p uchraydi. golji komplesi ham uncha rivodlanmagan. ostiositlar to’qima faoliyatida deyarli ativ ishtirok etmaydigan, to’qimada stabil holatda joylashgan hujayralardir. ayrim yosh ostiositlar ko’payish xususiyatiga ega. to’qimaning hujayralararo moddasi tarkibidagi mineral tuzlar almashinuvida ishtrok etadi. 3. ostioklast hujayralar tog’ay va suyak hujayralarini buzish xususiyatiga ega. boshqa suyak hujayralaridan ancha yirik (50-90 nm), noto’g’ri shaklda bo’lib, ko’p yadroli hujayralar qatoriga kiradi. tarkibida 3-10 tagacha yadrosibo’lishi mumkin. hujayralararo moddaga tegib turgan tashqi membranasida sitoplazmatik o’simtalarga o’xshash, ingichka ichak epiteliysi mikrovorsinalarini eslatuvchi ko’p miqdordagio’simtalarga ega. o’simtalar ichida ko’p miqdorda lizosomalarga o’xshash vakuolalar uchraydi. ular hujayra membranasi orqali tashqariga, ya’ni hujayralararo moddaga …

4 / 7

normal fiziologik holatda atrofdagi hujayralararo moddalarga karbonat angidrid chiqaradi, u yerda karbonat angidrid suv bilan birikib karonat kislota hosil qiladi: so2 +n2o=n2so3 natijada kalsiy tuzlari erib, oraliq moddaning organik strukturasi buziladi. ko’rinib turibdiki, ostioklast hujayra suyak to’qimasining embrional va postembrional rivojlanishi davrida va regenerasiya jarayonlarida o’ziga xos muhim vazifalarni bajarar ekan. suyak to’qimasining hujayralararo moddasi hujayralararo modda struktura tuzilishiga ega va tarkibiy kompanentlariga ko’ra tog’ay to’qimasining oraliq moddasiga deyarli o’xshaydi, ya’ni hujayralararo moddaning tarkibi suyakning asosiy moddasi bo’lgan ossiomukoid tolachalar va har xil anorganik tuzlardan iborat. ossein yoki ossiokollagen nomi bilan ataluvchi tolachalar siyrak biriktiruvchi to’qima tarkibidagi kollagen tolachalarga o’xshagan va suyak to’qimasining 20-40% ni tashkil etadi. osseomukoid ham tog’ayning asosiy moddasi-xondromukoidga o’xshaydi. asosan, glyukoproteidlardan, ya’ni oqsillarning uglevodlar bilan birik ishidan hosil bo’lgan hamda gidradlangan nordon sulfatlangan mukopolisaxaridlardan tashkil topgan. suyak to’qimasinioyatda qattiq bo’lishiga qaramasdan tarkibida nisbatan ko’p miqdorda suv bo’ladi. aniqroq qilib aytganda, mazkur to’qimaning 50% ni suv, 15,7% …

5 / 7

24 soat mobaynida solib qo’yilsa, yuqorida ta’riflangan hodisa ro’y beradi. suyak to’qimasini kuydir yo’li bilan tarkibidagi organik moddalar ajratib olinsa, u holda suyak o’z shaklinisaqlab qoladi, lekin mo’rt bo’lib qolib, oson maydalanib ketadi. tajribalardan ham ko’rinib turibdiki, suyak to’qimasining qattiqligi faqat organik va anorganik moddlarning o’zaro birik ishidan yuzaga kelar ekan. suyak to’qimasida kollagenlashgan protofibrillalar (ya’ni fibrillalarning asosini tashkil etuvchi elementlar) har xil yo’nalishda joylashgan bo’ladi. masalan, ular hujayralarning atrofida tartibsiz holada joylashgan bo’lsa, atrofidagi kalsiy tuzlari ko’p joylarda esa bir-biriga nisbatan zich bo’lib parallel bog’lamchalar hosil qilib joylashadi. tolachalarning qalinligi yosh organizmlarda 100 a0 dan 600 a0 gacha keladi. katta odamda ularning qalinligi 1600 a ga teng. suyak to’qimasi mineral moddasining qalinligi 15-75 a0, uzunligi 1500 a0. shakli nina uchiga yoki plastinkasimon zarrachalarga o’xshash gidroksiapatit kristallaridan tashkil topgan. organizm rivojlanishi davrida suyak to’qimasida kalsiy tuzlarining yig’il ishidan oldin to’qima fibrillalari hosil bo’ladi, ular orasiga tuzlar yig’iladi va bir-biri bilan …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "suyak to’qimasi"

ma’ruza №9 suyak to’qimasi reja: 1. suyak to’qimasining tuzilishi va organizmdagi roli. 2. suyak to’qimasi hujayralari. 3. suyak to’qimasining hujayralararo moddasi. 4. naysimon suyaklarning gistologik tuzilishi. tayanch iboralar: suyak to’qimasi tarkibi, tuzilishi, bajaradigan vazifasi, hujayralari, ostioblast, ostiosit, ostioklast hujayralar, ularning tuzilishi va bir – biridan farqi, suyak to’qimasi hujayralararo moddasi, ularning tuzilishi, suyak to’qimasi xillari. suyak to’qimasi tarkibida ohaklangan hjayralararo moddalar tutadigan biriktiruvchi to’qima bo’lib, suyak skeletining asosiy struktura komponenti hisoblanadi. u mexanik vazxifalariga ko’ra boshqa biriktiruvchi to’qimalardan farq qiladi, ya’ni umurtqali hayvonlar (odam) skeletinin tashkil etad, gavda tuzilishini tashkil etadi,...

This file contains 7 pages in DOC format (68.0 KB). To download "suyak to’qimasi", click the Telegram button on the left.

Tags: suyak to’qimasi DOC 7 pages Free download Telegram