tog’ay to’qimasi

DOC 9 стр. 65,5 КБ Бесплатная загрузка

9 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 65,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 9

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 9

ma’ruza №8 tog’ay to’qimasi reja: 1.tog’ay to’qimasining morfologik tuzilishi va ximiyaviy tarkibi. 2.tog’ay to’qimasi hujayralari va hujayraoraliq moddalari. 3.tog’ay to’qimasi rivojlanishi va regenerasiyasi. tayanch iboralari: tog’ay to’qimasining morfologik tuzilishi, organizsm qismlarida uchrashi, ximiyaviy tarkibi, hujayralari va ularning xillari, hujayralararo moddalari, tog’ay xillari, ularning tuzilishi va farqi, tog’ay ustki pardasi, uning vazifasi, tog’ay to`qimasining rivojlanishi va regenerasiyasi. tog’ay to’qimasi morfologik tuzilishiga, rivojlanishi va vazifasiga ko’ra boshqa to’qimalardan tubdan farq qiladi. ular biriktiuvchi to’qimalar qatoriga kiradi va ular bilan birgalikda qo’rganiladi. bunga sabab, tog’ay organizmning embrional rivojlanishi davrida biriktiruvchi to’qimalar hosil bo’ladigan embrinal to’qimadan, ya’ni mezenxima hujayralaridan tarqaladi, ya’ni organizmning dastlabki ontogenez rivojlanishi davrida skelet suyaklarining aksariyati o’rnida oldin tog’ay to’qimasi paydo bo’lib, so’ng ular suyak to’qimaga aylanadi. tog’ay organizmda tayanch, mexanik va biriktiruvchi vazifani bajaradi. odamda va sutemizuvchi hayvonlarda yetuk va yuksak darajada tabaqalangan bo’ladi. tuzilishi jihatidan qattiq to’qimalar qatoriga kiradi. qattiqligi jihatidan esa skelet suyaklaridan keyin ikkinchi o’rinda turadi. shuning …

2 / 9

oqsillar-xondroitinsulfatlar, keratosulfat va sialit kislota tashkil etadi. xondromukoprotein va xondromukoid tog’ay to’qimaning asosiy moddasi sifatidako’plab uchraydi. tog’ay to’qimasi ham boshqa biriktiruvchi to’qimalarga o’xshab, to’qima hujayralari va oraliq moddadan tashkil topgan. hujayralar tarkibiga shakli yumaloq yoki ovalsimon tog’ay hujayralari (xondrositlar) va to’qimaning rivojlanishi hamda regenerasiyasini ta’minlovchi xondrioblast hujayralar kiradi. hujyra oraliqlarini esa oraliq modda to’ldirib turadi. oraliq modda boshqa boshqa to’qimalardagiga nisbatan bu yerda ko’proq bo’ladi va tayanch hamda mexanik vazifalarni bajaradi. vazifasi va morfologik tuzilishiga ko’ra uch xil tog’ay to’qimasi uchraydi; gialin, elastik va tolador tog’ay to’qimalar. hujayra va oraliq moddalarni quyidagicha klassifikachiya qilish mumkin. tog’ay to’qimasi hujayralari. trog’ay to’qimsi hujayralari tuzilishi va vazifasiga ko’ra xondrosit va xondroblastlarga bo’linadi. xondosit tog’ay to’qimasining asosiy qismini tashkil etadi. odatda, yumaloq yoki ovalsimon shaklda bo’lib, tashqi yuzasi noteks, hujayra yuzasida mikrovorsinalarga o’xshash o’simtalar bor. har bir tog’ay hujayrasi yoki bir nechta hujayradan tashkil topgan bir guruh hujayralar to’qimaning oraliq moddasida hosil bo’lgan bo’shliqlarda …

3 / 9

hujayralarda sodir bo’ladigan bunday jarayon regressiv o’zgarish deyiladi. buning oqibatida hujayraning fiziologik vazifasi ham ancha pasayadi. tog’ay hujayralarining ximiyaviy tuzilishini tadqiq qilish uning tarkibida glikogenlar, lipidlar, fermentlar, ya’ni ishqoriy fosfataza, lipaza va oksidaza fermentlari borligini ko’rsatadi. xondroblast kam tabaqalangan yosh hujayra bo’lib, shakli yassi, o’rtasida bitta yadrosi bor. tog’ayning ustki pardasiga yaqin joylarida ko’p uchraydi. xondroblast doim ko’payib turish xususiyatiga ega. ko’payishi natijasida yangi tog’ay hujayralari-xondrositlar hosil bo’ladi. natijada tog’ay periferik qismiga qarab o’sadi. tog’ayning bunday o’sishigaperiferik (oppozision) o’sish deyiladi. xondroblastlarning ikkinchi xususiyati hujayralararo modda-kollagen hosil bo’lishida aktiv ishtirok etishdir. kollagen hujaylralararo modda bo’lib, uning tarkibida tropokollagen, elastik va tog’ayning asrsiy moddasi uchraydi. xondroblast sitoplazmasida rnk ko’p, hujayra orgaoidlari ham yaxshi rivojlangan. tog’ay to’qimaning hujayralararo moddasi. tog’ay to’qimaning hujayralararo moddasi kollagen (xondrin) va kamroq uchraydigan elastik tolalardan hamda asosiy amorf moddadan tashkil topgan. xondrin tolachalari ximiyaviy tuzilishiga ko’ra biriktiruvchi to’qima tarkibida uchraydigan kollagen tolachalarga o’xshaydi. mikroskopda oddiy nur yordamida ko’rinmaydi …

4 / 9

modda notekis joylashganligi uchun bo’yal ishi ham turlicha bo’ladi. tog’ay hujayralari va izogen guruhlarining atrofida xondromukoid ko’p bo’lib, to’qimaning boshqa joylariga nisbatan bo’yoqlarga bazofil, ya’ni to’q bo’ladi. xondromukoid moddalarning to’qimada notekis joylashishi yoshi o’tgan organizmda ro’y rost ko’zga tashlanib turadi. bunday jarayon natijasida to’qima p ishiqligini yo’qotadi. keyinchalik uning ichki qismlarida, ya’ni oziq modda yetib borishi qiyin joylarda kalsiy tuzlari yig’ilib, to’qimani yanada mo’rt, sinuvchan qilib qo’yadi. bu to’qima elastikligini yo’qotdi, degan so’zdir. yuqorida aytilganlaridan ko’rinib turibdiki, tog’ay to’qimalari tarkibiy tuzilishi bilan ajralib turadi. xuddi shuning uchun ham tog’ay to’qimasi gialin tog’ay to’qima, elastik tog’ay to’qima, tolali tog’ay to’qimalarga bo’linadi. ularning uchalasi ham mikroskopik va ultramikroskopik tuzilishiga ko’ra bir tipdagi hujayralardir. biroq hujayralararo moddalari bir-biridan farq qiluvchi o’ziga xos xossalarga ega. ularning ana shu xusasiyati tog’aylarni bo’lib o’rganishni taqozo etadi. gialin (yaltiroq) tog’ay to’qima. gialin tog’ay organizmda uchraydigan tog’aylarning asosiy qismini tashkil etadi. gialin tog’ay nafas olish sistemasining havo o’tadigan …

5 / 9

uchraydigan tog’ay hujayralari-xondroblastlar, odatda, bittadan bo’lib, ular ustidan hujayra oraliq moddasi kapsulasiga o’xshab o’ralib turadi. xondroblastlarning bo’lin ishi natijasida hosil bo’lgan yosh xondrositlar asta-sekin ajralib chiqib, tog’ay to’qima hujayrasiga-xondrositga aylanadi. tog’ay pardasining ostida esa saosan duksiomn yosh xondrositlar bo’ladi. to’qimaning ichki qavatlarida xondrositlar ovalsimon yoki g’ovak bo’ladi. ayrim xondroblastlarining bo’lin ishi natijasida hosil bo’lgan hujayralar bir-biridan uzoqlashib ketmay bitta kapsula ichida qolib, hujayra guruhini hosil qiladi. bunday guruhga izogen guruhi deyiladi. buni yuqoirida eslatib o’tgan edik. to’qima ichidgi ayoim xondrositlar ham ko’payiщ xususiyatiga ega. ana shunday ko’payish xususiyatiga ega bo’lgan hujayra i tip xondrositlar deyiladi. demak, ma’lum bo’lishicha, tog’ay to’qimada ikki xil o’sish jarayoni kechadi. birinchi tog’ay ustki pardasidagi xonroblastlarning ko’payishi natijasida (oppozision) o’sish sodir bo’lsa, ikkinchi to’qima ichidagi i tip xondrositlarning o’sishidir. bunga interstisional o’sish deyiladi. hujayra oraliq moddasi yetarli darajada qattiq bo’lgani uchun bo’lingan hujayralar bir-biridan uzoqlashib keta olmaydi. shu sababli ham tog’ay to’qimada izogen guruhlar ko’p uchraydi. …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 9 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tog’ay to’qimasi"

ma’ruza №8 tog’ay to’qimasi reja: 1.tog’ay to’qimasining morfologik tuzilishi va ximiyaviy tarkibi. 2.tog’ay to’qimasi hujayralari va hujayraoraliq moddalari. 3.tog’ay to’qimasi rivojlanishi va regenerasiyasi. tayanch iboralari: tog’ay to’qimasining morfologik tuzilishi, organizsm qismlarida uchrashi, ximiyaviy tarkibi, hujayralari va ularning xillari, hujayralararo moddalari, tog’ay xillari, ularning tuzilishi va farqi, tog’ay ustki pardasi, uning vazifasi, tog’ay to`qimasining rivojlanishi va regenerasiyasi. tog’ay to’qimasi morfologik tuzilishiga, rivojlanishi va vazifasiga ko’ra boshqa to’qimalardan tubdan farq qiladi. ular biriktiuvchi to’qimalar qatoriga kiradi va ular bilan birgalikda qo’rganiladi. bunga sabab, tog’ay organizmning embrional rivojlanishi davrida biriktiruvchi to’qima...

Этот файл содержит 9 стр. в формате DOC (65,5 КБ). Чтобы скачать "tog’ay to’qimasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tog’ay to’qimasi DOC 9 стр. Бесплатная загрузка Telegram