siydik va tanosil a'zolari sistema

DOC 9 pages 81.5 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 81.5 KB

File type DOC

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

5-ma’ruza mavzu: siydik va tanosil a’zolari sistemasi reja: 1. siydik organlari sistemasining umumiy tavsifi. 2. tanosil organlarning tuzilishi. tayanch iboralar: og’iz bushlig’i a’zolari, halqum qizilo’ngach, me’da, o’rta va orqa ichaklar, jigar, oshqozon osti bezi, xiqildoq, kekirdak, bronxolar, alveolalar, buyrak, qovoq erkak va ayollar tashqi va ichki jinsiy a’zolari. siydik va tanosil a’zolari sistemasi siydik a’zolari siydik a’zolari (organa urinaria) buyrak, siydik yo’llari, qovuq va siydik chiqarish yo’llaridan iborat. buyrak. buyrak - ren oxirgi ko’krak umurtqasi va i, ii bel umurtqalari tanalarining ikki yon tomonida qorin bo’shlig’ining orqa devoriga tegib turadi. qorin pardasi buyrakni faqat oldi tomondan berkitib turganidan u qorin pardasidan tashqaridagi a’zolar guruhiga kiradi. tuzilishi jihatidan buyrak bezsimon a’zo hisoblanadi. o’ng buyrak chap buyrakka nisbatan birmuncha (1-1,5 sm) pastroqda joylashgan. buyraklar joylanishi skelet suyaklariga nisbatan olinadigan chap buyrakning yuqori uchi xi va xii ko’krak umurtqalari oralig’i sohasidagi ko’ndalang chiziqda, quyi uchi esa ii-iii bel umurtqalari o’rtasidan ko’ndalang chiziqda turadi. …

2 / 9

tloq tomonga) so’rg’ich shaklida toraygan, yumaloqlangan papillae renales tomonlari esa buyrak bo’shlig’iga qaragan bo’ladi. so’rg’ichlarga nisbatan piramidalar ko’proq bo’lib, ba’zan ikkita piramida bitta so’rg’ichni hosil qiladi. agar buyrakning har ikki moddasi ham mikroskopda tekshirilsa, uning juda mayda naychalardan tuzilganligini ko’rish mumkin. buyrak yoki siydik naychalari deb ataluvchi bu kanalchalar (tubuli renalis) ning po’stloq qismidagi oxirgi uchlari qovuzloq shaklida halqalangan, halqaning oxirgi qismi ichkariga botib kirgan bo’ladi. natijada har bir naychaning oxirida voronka singari, qo’sh deovrli (bir tomoni ochiq) kapsula hosil bo’ladi. bu kapsula shumlyanskiy - boumen kapsulasi yoki koptok kapsulasi - capsula glomeriulli deb ataladi. demak, kapsulaning ikki devori o’rtasida bo’shliq bo’lib, bu bo’shliq naychaning umumiy bo’shlig’i bilan tutashgan. qon tomirlarning kapillyarlari ana shu kapsulaning ochiq tomonidan ichiga kirib (vas afferens) o’ralgan koptok - glomerulus ni hosil qiladi. ana shu kapillyarlarning kapsulaga tegib turgan yupqa devorlari orqali qondagi ortiqcha suyuqlik (suv va mineral tuzlar) kapsula bo’shlig’iga so’rilib o’tadi va suyuqlikdan …

3 / 9

ldidagi va atrofidagi boshqa a’zolarga jips tegib turgani uchun ba’zan a’zolarga uning izi ham tushib qoladi (masalan, jigarda). har ikki buyrakning yuqori uchida buyrak usti bezi - glandula suprarenalis joylashgan. bu bez vazifasiga ko’ra buyrakka aloqador bo’lmasa ham, yangi tug’ilgan bolalarda birikitiruvchi to’qima vositasida u bilan qo’shilib turadi, katta kishilarda esa bu qo’shilish yo’qolib ketadi. o’ng buyrakning oldingi yuzasidan anchagina qismi jigarga, pastki 1/3 qismi esa chambar ichakning o’ng tomondagi qayrilishiga (flexura coli dextra) yondoshgan. ichki qirg’og’ining oldingi yuzasi bo’ylab o’n ikki barmoq ichakning pastga tushuvchi qismi buyrakka tegib turadi. yangi tug’ilgan bolalarda bu munosabat boshqacha. ularda ko’richak ancha yuqorida turadi, shu sababli, o’ng buyrak oldindan jigar, ko’richak va chuvalchangsimon o’siq bilan chegaralanadi. ko’ndalang chambar ichak tutqichi buyrakning oldingi yuzasini ustki va lateral (tashqi) tomondan kesib o’tadi. keyinchalik ko’tariluvchi chambar ichak, ko’richak va uning chuvalchangsimon o’sig’i pastga tusha boshlaydi. 10 yoshdan oshgandan keyin (ko’pincha 13 yoshda) ko’tariluvchi chambar ichakning faqat …

4 / 9

ca muscularis deb ataladi. fibroz pardaning sirtida yog’ qatlami bo’lib, u yog’li parda - capsula adiposa deyiladi. yog’ to’qimalari buyrak darvozasi va orqa yuza sohalarida ayniqsa yaxshi rivojlangan. buyrakning bu pardasida yog’ning ko’p yoki oz bo’lishi odamning semiz-oriqligiga ham bog’liq. buyrakning old va orqa tomonida yog’li kapsula ustidan biriktiruvchi to’qimadan tuzilgan fassiyalar (parda) - fascia renalis tortilgan, uning oldingi varag’iga - lamina prerenalis (buyrak oldi varag’i) orqadagisiga - lamina retrorenalis (buyrak orqasidagi varag’i) deyiladi. varaqlarning oldingisi medial tomonga yo’nalib, o’z yo’lidagi qon tomirlarni (buyrak arteriyasi, aorta, pastki kovak vena) oldindan qoplab, qarama-qarshi tomondan kelayotgan oldingi varaq bilan tutashadi. orqadagi varaq esa umurtqa tanalarining oldingi yuzalariga yopishadi. bu ikki varaqlar buyrakning tashqi qirg’og’i sohasida va ustki uchida o’zaro qo’shilib ketadi. yangi tug’ilgan chaqaloq buyragining moy qobig’i (xaltasi) deyarli rivojlanmagan bo’ladi (u 8 yoshdan keyin yaxshi rivojlana boshlaydi). buyrakning o’z joyida qimirlamasdan turishini ta’minlovchi omillarning biri ana shu yuqorida aytib o’tilgan fascia …

5 / 9

igining sababi, po’stloq moddaning yaxshi taraqqiy etmaganligidir. 2-3 yoshda buyrak yuzalari tekislanadi. chaqaloq buyragining uzunligi 4,2 sm, og’irligi 12 g keladi. 1 yashar bolaning buyragi nisbatan tez kattalashadi va 30-35 g og’irlikka ega bo’ladi. 3-5 yoshda buyrakning o’sishi sekinlashadi. so’ngra 5-9 yoshli bolalar buyragi yana o’sishda davom etadi va 15 yoshga yetganda 225-250 g ni tashkil etadi. buyraklar 16-19 yoshda ayniqsa yaxshi o’sadi. keyinchalik 40 yoshgacha asta-sekin kattalashib boradi va og’irligi 275-310 g ga yetadi. yangi tug’ilgan chaqaloqning buyragi kattalarga nisbatan pastroqda joylashgan bo’ladi. buyraklarning 50% pastki qutbi bir yildan keyin yonbosh suyagining qirrasiga yaqinlashadi, shu sababli ham buyrakni ushlab ko’rish mumkin. bolalar buyragining darvozasi kattalarnikiga o’xshash bo’lib, ko’pncha 2-bel umurtqasiga to’g’ri keladi. chap buyrak (ko’pincha 2/3 qismi) o’ng buyrakka nisbatan yuqorida joylashgan bo’ladi. buyrakning fibroz kapsulasi 5 yoshda yaxshi ko’rinadi. 10-14 yoshda esa tuzilishi jihatidan katta yoshdagi odamlar buyragiga o’xshaydi. yoshga qarab buyrakning patsga tushishi natijasida uning joylashishi ham …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "siydik va tanosil a'zolari sistema"

5-ma’ruza mavzu: siydik va tanosil a’zolari sistemasi reja: 1. siydik organlari sistemasining umumiy tavsifi. 2. tanosil organlarning tuzilishi. tayanch iboralar: og’iz bushlig’i a’zolari, halqum qizilo’ngach, me’da, o’rta va orqa ichaklar, jigar, oshqozon osti bezi, xiqildoq, kekirdak, bronxolar, alveolalar, buyrak, qovoq erkak va ayollar tashqi va ichki jinsiy a’zolari. siydik va tanosil a’zolari sistemasi siydik a’zolari siydik a’zolari (organa urinaria) buyrak, siydik yo’llari, qovuq va siydik chiqarish yo’llaridan iborat. buyrak. buyrak - ren oxirgi ko’krak umurtqasi va i, ii bel umurtqalari tanalarining ikki yon tomonida qorin bo’shlig’ining orqa devoriga tegib turadi. qorin pardasi buyrakni faqat oldi tomondan berkitib turganidan u qorin pardasidan tashqaridagi a’zolar guruhiga kira...

This file contains 9 pages in DOC format (81.5 KB). To download "siydik va tanosil a'zolari sistema", click the Telegram button on the left.

Tags: siydik va tanosil a'zolari sist… DOC 9 pages Free download Telegram