siydik va tanosil a’zolar tizimi

DOC 12 pages 5.8 MB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 5.8 MB

File type DOC

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

ma’ruza № 9 mavzu: «siydik va tanosil a’zolar tizimi. endokrin bezlari.» ma’ruza rejasi: 1. siydik ajratish va jinsiy tizimining takomili. 2. buyrakning joylashishi, tuzilishi, funksiyasi. 3. nefron-buyrakning morfo-funksional birligi siydik hosil bo’lish mexanizmi. 4. siydik chiqaruv yo’llari. qovuq. 5. endokrin bezlari. 6. gipofizning joylashishi, tuzilishi va funksiyasi. 7. epifizning joylashishi, tuzilishi va funksiyasi. 8. qalqonsimon va qalqonsimon oldi bezlari, ularning joylashishi, tuzilishi va funksiyasi. 9. oshqozon osti bezi, uning joylashishi, tuzilishi va funksiyasi. 10. buyrak usti bezi, uning joylashishi, tuzilishi va funksiyasi. 11. jinsiy bezlar. tayanch iboralar: buyraklar, nefron, filtratsiya jarayoni, reabsorbsiya jarayoni, siydik nayi, qovuq, tashqi chiqaruv yo‘llari, jinsiy bezlar ichki sekretsiya bezlari, tashqi chiqaruv bezlari, aralash bezlar, gipofiz, epifiz, qalqonsimon bez, qalqonsimon oldi bezi, ayrisimon bez, buyrak usti bezi, me’da osti bezi, jinsiy bezlar siydik-tanosil apparati ikkita tizim a’zolaridan tashkil topgan: siydik ajratish a’zolari tizimidan va tanosil a’zolari tizimidan. bu ikkala tizim anatomik va fiziologik nuqtai nazardan farqlanadigan, …

2 / 12

xirgi toksik ta’sirotga ega bo’lgan keraksiz moddalarni chiqarish uchun xizmat qiladigan asosiy a’zodir. buyrakning ajoyib tuzilishi shundan iboratki, uning biologik membranalari orqali siydik chiqaruv yo’llariga faqat keraksiz moddalar chiqarib yuboriladi. buyraklar qorin bo’shlig’i orqa devorining ichki yuzasida, umurtqa pog’onasining xii ko’krak va i-ii bel umurtqalarining ikki yonida joylashgan. o’ng va chap buyrak bir tekislikda turmaydi, chap buyrak o’ng buyrakka nisbatan 1-1,5 sm yuqoriroq turadi. katta kishilarda buyrak uzunligi 10-12 sm, kengligi 5-6 sm, og’irligi 120-200 gr. embrional taraqqiyot davrida homilada buyraklar bo’lakchalarga ajralgan bo’ladi, ammo bola tug’ilgandan so’ng bo’lakchalar orasidagi chegaralari yo’qolib ketadi. yangi tug’ilgan bolalarda buyrak qopqasi hali shakllanmagan bo’ladi va joylashuvi ham katta kishilarga nisbatan pastroqda, ya’ni ikkinchi bel qarshisida turadi. qopqa 15 yoshda shakllanib, o’z joyini egallaydi. buyraklar juft a’zolar bo’lib, shakli loviyaga o’xshaydi. uning tashqi qirg’og’i qavariq, ichki qirg’og’i botiq bo’ladi. ichki botiq qirg’og’ida chuqurcha bo’lib, ana shu yerda buyrak darvozasi shakllanadi. buyrak darvozasiga buyrak arteriya …

3 / 12

olgan ikki qismdan iborat ekanligi ko’rinadi. po’st modda to’q qizil rangli bo’lib, donador holatda ko’rinadi va kapsula ostida qalin qavat holida yotadi. mag’iz moddasi sarg’ishroq bo’lib, bo’lakchalarga – piramidalarga bo’linadi. buyrakdagi piramidalar soni 8-12 ta bo’ladi. piramidalarning keng asosi po’st moddaga, uchi esa buyrak kavagiga qaratilgan bo’ladi. 2-3 piramidalarni uchi qo’shilishidan so’rg’ich shakllanadi. har bitta so’rg’ichning uchida 10-20 gacha so’rg’ich teshiklari ochiladi. 1-3 so’rg’ichlar uchi kichik buyrak kosachasini bo’shlig’iga qaratilgan. kichik kosachalarni soni 7-8 ta bo’ladi. bir nechta kichik kosachalar 3-5 katta kosachalar ichiga ochiladi. katta kosachalar bir-biri bilan qo’shilib, bitta umumiy bo’shliqni – buyrak jomini hosil etadi. buyrak jomi asta-sekin torayib, siydik yo’liga o’tadi. siydik so’rg’ichlar teshiklaridan avval kichik kosachalarga, keyin katta kosachalarga, buyrak jomiga va u yerdan siydik yo’liga tushadi. po’st va mag’iz moddalar orasida keskin chegarasi bo’lmaydi. mag’iz moddaning piramidalari oralig’iga po’st moddaning bir qismi ustunchalar holida kiradi. po’st moddaning ana shu qismi buyrak ustunchalari – bertini …

4 / 12

rni asoslarida yoysimon arteriyalar bilan tugallanadi. yoysimon arteriyalar po’st va mag’iz modda chegarasida joylashib, o’zidan ikki xil tomirlarni hosil qiladi: birinchi xili po’st moddasiga bo’lakchalararo arteriyalar bo’lib kiradi, ikkinchisi esa mag’iz moddasiga o’tib qon kapillyarlariga tarmoqlanib ketadi. bo’lakchalararo arteriyalar qon olib keluvchi arteriyalarga tarmoqlanib ketadi. qon olib keluvchi arteriyalar esa o’z navbatida tomirlar koptokchasining kapillyarlariga tarmoqlanadi. tomirli koptokcha o’ziga xos xususiyatlarga ega: a) koptokcha kapillyarlari modda alma-shinuvida ishtirok etmasdan, chiqindi moddalarni filtrlashda ishtirok etadilar. b) koptokchadagi kapillyarlar tizimi ikkita arterial tomirlar orasida hosil bo’ladi. koptokcha kapillyarlari qayta yig’ilib, qon olib ketuvchi arteriolani hosil qiladi. qon olib ketuvchi arteriolani diametri qon olib keluvchi arteriolaga qaraganda kichik bo’ladi. ikkita arteriola diametrlari orasidagi farq koptokcha kapillyarlarida 70 mm rt.st. ga teng qon bosimini saqlanib turishini ta’minlaydi va shu bosim tufayli siydik hosil bo’lish jarayoni ro’y beradi. qon olib ketuvchi arteriola nefronning kanalchali qismida ikkilamchi qon kapillyarlariga tarmoqlanib ketadi. qon kapillyarlar turini bir joyda …

5 / 12

i o’z navbatida tomirli koptokcha kapillyarlaridan va baumen-shumlyanskiy kapsulasidan iborat. tomirli koptokcha 50 taga yaqin kapillyarlar qovuzlog’idan iborat. shumlyanskiy kapsulasi kosachaga o’xshash bo’lib, tashqi va ichki varaqlardan iborat, orasida esa yoriqsimon bo’shliq joylashgan. tomirli koptokchani shumlyanskiy kapsulasi o’rab turadi. bu yerda siydik hosil bo’lishining birinchi bosqichi – filtratsiya jarayoni ro’y beradi. natijada qondan birlamchi siydik hosil bo’ladi. 1 sutka davomida birlamchi siydikning umumiy miqdori 60-80 litrni tashkil etadi. bunday siydikning tarkibida zararli moddalardan tashqari, organizmga zarur bo’lgan moddalar ko’p miqdorda bo’ladi. bularga oqsillar, glyukoza, albuminlar, tuzlar va suv kiradi. nefronnning ikkinchi qismi – kanalchali qism bo’lib, quyidagi bo’limlardan iborat: proksimal bo’lim, genle qovuzlog’i (pastga tushuvchi va yuqoriga ko’tariluvchi qismlardan iborat), distal bo’lim va yig’uvchi naycha. nefronning proksimal va distal bo’limlari i va ii tartibli egri-bugri kanalchalar deb ataladi. genle qovuzlog’ining naychalari va yig’iluvchi naycha to’g’ri kanalchalardan tashkil topgan. kanalchalarni devori bir qavatli epiteliydan tuzilgan. kanalchali qismida siydik hosil bo’lishining ikkinchi …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "siydik va tanosil a’zolar tizimi"

ma’ruza № 9 mavzu: «siydik va tanosil a’zolar tizimi. endokrin bezlari.» ma’ruza rejasi: 1. siydik ajratish va jinsiy tizimining takomili. 2. buyrakning joylashishi, tuzilishi, funksiyasi. 3. nefron-buyrakning morfo-funksional birligi siydik hosil bo’lish mexanizmi. 4. siydik chiqaruv yo’llari. qovuq. 5. endokrin bezlari. 6. gipofizning joylashishi, tuzilishi va funksiyasi. 7. epifizning joylashishi, tuzilishi va funksiyasi. 8. qalqonsimon va qalqonsimon oldi bezlari, ularning joylashishi, tuzilishi va funksiyasi. 9. oshqozon osti bezi, uning joylashishi, tuzilishi va funksiyasi. 10. buyrak usti bezi, uning joylashishi, tuzilishi va funksiyasi. 11. jinsiy bezlar. tayanch iboralar: buyraklar, nefron, filtratsiya jarayoni, reabsorbsiya jarayoni, siydik nayi, qovuq, tashqi chiqaruv yo‘llari, ...

This file contains 12 pages in DOC format (5.8 MB). To download "siydik va tanosil a’zolar tizimi", click the Telegram button on the left.

Tags: siydik va tanosil a’zolar tizimi DOC 12 pages Free download Telegram