siydik va tanosil a’zolari sistemasi

DOC 7 pages 1.3 MB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.3 MB

File type DOC

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

mavzu: ayirish organlar tizimi. buyraklar anatomiyasi, fiziologiyasi va patalogiyasi. reja: 1. ayirish organlar tizimiga kiruvchi organlar; 2. buyraklar anatomiyasi, fiziologiyasi, patologiyasi. 3. siydik yo`li va qovuq anatomiyasi, fiziologiyasi siydik va tanosil a’zolari sistemasi siydik ajratish a'zolari va tanosil (ko'payish) a'zolari tuzilishi va vazifalariga ko'ra xar xil (mustaqil) bo'lsada, ularning rivojlanish joyi va topografiyasida umumiylik mavjuddir. shuning uchun siydik ajratish a'zolari bilan tanosil a'zolari sistemasini birga qo'shib o'rganiladi. siydik a'zolari siydik a'zolari (organa urinaria) bir juft buyrak, ularning siydik yo'llari, qovuq va siydik chiqarish yo'lidan tuzilgan. buyrak buyrak (ren) bir juft (o'ng va chap) loviya shaklida, oldindan orqaga tomon yassilangan, o'rta yoshdagi odamlarda 140—150 g ga teng. buyraklar i, ii bel umurtqalari tanalarining ikki yon tomonida, qorin bo'shlig'ining orqa tomonida muskul va diafragmaga tegib turadi. qorin parda buyraklarni faqat old tomondan berkitadi. qorin parda bo'shlig'i o'ng tomoni-ning yuqori qismida jigar joylashganligi uchun o'ng buyrak ustki qismiga jigarning chap bo'lagining pastki yuzasi …

2 / 7

qondagi suyuqlik (suv va mineral) tuzlar ajraladi. bu suyuqlik (birlamchi siydik) kapsulasidan ketuvchi yukoridagi ilon izi shaklidagi birlamchi buralma naychaga, undan to'g'ri naychaga o'tadi. to'g'ri naycha bukilib, yana yuqoriga ko'tarilib, ikkinchi buralma naychaga, so'ngra qo'shuvchi naycha orqali siydik yig'uvchi, so'ngra to'g'ri naychaga o'tadi. bir qancha (15—20) to`g`ri naychalar qo`shilib, so'rgich yo'li orqali piramida uchiga ochiladi. shumlyanskiy — boumen kapsulasi, birlamchi buralma naycha, to'g'ri naycha, ikkilamchi buralma naycha va qo'shuvchi naycha birgalikda buyrak asosi — nefronni hosil qiladi. suv va mineral tuzlar, boshqa kerakli moddalar (birlamchi siydik) birlamchi va ikkilamchi buralma naychalardan o'ta turib, organizmga qaytadan shimiladi, natijada haqiqiy siydik paydo bo'ladi. siydik piramida so'rg'ichidan uni o'rab turgan kichik kosachalarga o'tadi. kichik kosachalar 8—9 ta bo'lib, 2—3 ta kosacha qo'shilishi natijasida ikkita katta kosacha xosil qiladi. kosachalar qo'shilishidan buyrak jomi hosil bo'ladi. jom buyrak darvozasidan chiqishi bilan siydik yo'li nomi bilan davom etib qovuqqa ochiladi. buyrak topografiyasi. buyraklarning orqa yuzasi qorin …

3 / 7

ar va fastsiyadan tashqari qorin bo'shlig'idagi bosim, buyrak qon-tomirlari va buyrakka tegib turgan a'zolar katta rol o'ynaydi. buyrak qon-tomirlari. qorin aortasidan chiqqan buyrak arteriyasi buyrak darvozasidan ichkariga kirib, uchta (tepa, o'rta va pastki) tarmoqqa bo'linadi. bu tarmoqlar segmentlar oraliq arteriyasini beradi. oxiri shumlyanskiy — boumen kapsulasiga kiruvchi arteriyalarga utadi va shumlyanskiy — boumen kapsulasining uchida kapillyarlar tomir chigalini hosil qiladi. so'ngra qaytib chiquvchi arteriya nomi bilan kapsuladan chiqib, nefron naychalarini o'rab, so'ngra venula va venaga o'tadi. bunga arteriyaning ajoyib turi deyiladi. kapsulaga arteriyaning bunday ko'rinishda bo'linib, so'ngra venaga o'tishini arteriyaning ajoyib turi deyiladi. kapsulaga kiruvchi arteriya devorida muskul qavati borligi tufayli qalinroq va baquvvatroq bo'ladi. undagi qon bosimi o'rtacha 90—100 mm ga teng. aksincha, kapsula ichi-dagi bosim va undan chiquvchi arteriya tomirlari bosimi 25—30 mm dan oshmaydi. nihoyat, siydik chiqaruvchi naydagi bosim 10 mm ni tashkil etadi. shunday qilib, buyrak koptokchasining qon tomirlari o'rtasidagi bosimlar turlicha bo'lishi birlamchi siydik ajralishiga …

4 / 7

120—150 l birlamchi siydikdan o'rtacha 1,5 l haqiqiy siydik hosil bo'ladi. modda almashinuvi davrida hosil bo'lgan organizmga keraksiz moddalar (kreatinin, sulfatlar) naychalarda so'rilmasdan siydik bilan tashqariga chiqib ketadi. shuning uchun ularning siydikdagi miqdori qonga nisbatan bir qancha ortiq bo'ladi. haqiqiy siydik tiniq, och sariq rangli bo'lib, solishtirma og'irligi 1,010—1,020 ga teng. kuchsiz kislotali yoki neytral ishqoriy bo'ladi. tarkibida ko'rsatkichda ko'rsatilganidek, 95% suvdan tashqari turli moddalar ham bo'ladi. odam ko'proq go'sht iste'mol qilganda siydik kislotali yoki neytral sharoitda bo'ladi. turli o'simliklar iste'mol qilganda esa siydik ishqoriy bo'ladi. miyaning pastki ortig'i bezi garmonining ta'siri bilan buyrak naychalari orkali suv shimiladi. shu bilan organizmdagi suv miqdorini bir me'yorda saqlanishga qatnashadi. odam ko'prok suv iste'mol qilgan vaqtda gormonning ta'siri tufayli siydik yo'li funksiyasining faollashishi orqali ortiqcha suv organizmdan chiqarib tashlanadi. organizmdagi tuzlar (natriy, kaliy) miqdori esa buyrak usti bezining gormoni orqali organizmda bir xilda saqlanadi. buyrak patologiyasi. buyraklar faoliyati o'zgarib siydik ajralishi kamayishi (oliguriya) …

5 / 7

buyraklar faoliyatining (distrofik o'zgarishlari) susayishida qonda albumin miqdori kamayadi, mochevina miqdori esa keskin ko'payadi. buyrak shishlari -ko'prok nefrozda, glomerulonefritlarda uchraydi. buyrak shishlarida siydik ajralishi kamayib, ko'z qovoqlari, yuz, qorin va boshqa joylarda shishlar paydo bo'ladi. buyrak shishida koptokcha g'ovaklari kattalashib, oqsillarni ko'plab o'tkazadi. qon plazmasida esa oqsil miqdori kamayadi. natijada qon tomirlardagi suyuqlik tukimalarga o'tib, shish paydo bo'ladi. glomerulonefritda buyrak koptokchalari filtrasiyasi susayishi organizmda natriy tuzlari va suvlarning ushlanib qolishiga va shu tariqa shishlar paydo bo'lishiga sababchi bo'ladi. buyrak gipertoniyasi. buyrak kasalliklarida (skleroz glomerulonefrit) kuzatiladi. bunda buyrak o'zidan renin modda ajratib, qonga kuyadi. natijada renin qon tomirlar devorini spazm qilib, gipertoniya chaqiradi. renin aslida buyraklarda qon bosimini boshqarib turadi. buyraklarda qon bosimi pasayib, qon aylanishi buzilganda undan renin ajralish ko'payadi, qon tomir devorlarini spazm qilib, qon bosimini oshi-radi. bulardan tashqari, nervlar faoliyatining buzilishida ham gipertoniya kuzatiladi. nefrozlar-buyraklardagi turli distrofik o'zgarishlarda ko'plab siydik va oqsillar ajraladi, xloridlar esa, aksincha, ushlanib qoladi. …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "siydik va tanosil a’zolari sistemasi"

mavzu: ayirish organlar tizimi. buyraklar anatomiyasi, fiziologiyasi va patalogiyasi. reja: 1. ayirish organlar tizimiga kiruvchi organlar; 2. buyraklar anatomiyasi, fiziologiyasi, patologiyasi. 3. siydik yo`li va qovuq anatomiyasi, fiziologiyasi siydik va tanosil a’zolari sistemasi siydik ajratish a'zolari va tanosil (ko'payish) a'zolari tuzilishi va vazifalariga ko'ra xar xil (mustaqil) bo'lsada, ularning rivojlanish joyi va topografiyasida umumiylik mavjuddir. shuning uchun siydik ajratish a'zolari bilan tanosil a'zolari sistemasini birga qo'shib o'rganiladi. siydik a'zolari siydik a'zolari (organa urinaria) bir juft buyrak, ularning siydik yo'llari, qovuq va siydik chiqarish yo'lidan tuzilgan. buyrak buyrak (ren) bir juft (o'ng va chap) loviya shaklida, oldindan orqaga tomon yassilanga...

This file contains 7 pages in DOC format (1.3 MB). To download "siydik va tanosil a’zolari sistemasi", click the Telegram button on the left.

Tags: siydik va tanosil a’zolari sist… DOC 7 pages Free download Telegram