dinlar kelib chiqishining ijtimoiy tarixiy asoslari

DOCX 11 pages 28.9 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 28.9 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

3-mavzu. dinlar kelib chiqishining ijtimoiy tarixiy asoslari. reja: 1. diniy ong asoslarining shakllanishi. 2. ibtidoiy din shakllari: totemizm, animizm, fetishizm, shamanizm va magiya. 3. ibtidoiy mifologiya. neolit davridagi diniy tasavvurlar. 4. markaziy osiyoning qadimgi aholisi va ularning diniy tasavvurlari. 1. diniy ong asoslarining shakllanishi. ilmiy adabiyotlarda keltirilishicha, “ibtidoiy odamning jismoniy, fiziologik, asab-endokrin, biologik, psixologik va boshqa sohalari o’ziga xos xususiyatlarga ega edi. bu uning hayoti va faoliyati, fe’l-atvorigagina emas, balki, uning fikrlash darajasi, kuchli hayajonlanishi, tasavvur etishi, haqiqiy yoki soxta mantiqiy qonuniyatlarni kashf etishiga ta’sir ko’rsatdi. u ibtidoiy bo’lsa-da aqlli, fikr yurituvchi, ma’lum mushohadaga qobiliyatli, konkret holatda fikr yurita oladigan, doimiy faoliyatida vujudga kelgan amaliy tajribalarga ega bo’lgan odam edi. bunday tahlil nimaga asoslangan? bilim miqdorining nihoyatda ozligi va uni doimiy takomillashib borishi, oldinda turgan hayotdan qo’rquv va uni yengishga bo’lgan intilish, amaliy tajribaning uzluksiz ortib borishi, tabiat kuchlariga mutlaq tobelik va undan qutilishga tirishish, atrof-muhitga injiqliklari va ularni yengish …

2 / 11

dunyo mavjudligi, marhumlar tiriklar hayotiga ta’sir eta olishi to’g’risidagi g’oyalar yuzaga keldi”. diniy adabiyotlar, xususan avesto, tavrot, injil, shuningdek qur’oni karimda ham insonning yaratilishi, uning yer yuzidagi ilk hayoti o’ziga xos tarzda talqin qilinadi. ularning barchasida dunyo va insoniyatning yagona yaratuvchi (avestoda – axura-mazda, tavrotda – yahve, injilda – ota xudo, qur’onda – alloh) tomonidan yaratilgani bir ovozdan ta’kidlanadi. odamzodning diniy tasavvurlari paydo bo’lishiga kelsak, xudo dastlabki inson – odamni yaratgach, unga ma’lum yo’l-yo’riq va ko’rsatmalar beradi va bu ko’rsatmalar o’z navbatida din deb ataldi. diniy ta’limotga ko’ra, inson boshdan mukammal holda yaratilgan, shunga o’xshash din ham unga mukammal holda berilgan. evolyutsionizm ta’limotiga ko’ra, insonning paydo bo’lishi ham, dinning shakllanishi ham bosqichma-bosqich, soddadan murakkabga qarab rivojlanib borgan. umuman olganda, barcha ilmiy adabiyotlarda dinning paydo bo’lishi borasida bildirilgan fikrlar ilmiy farazlardan iborat bo’lib, ushbu masalaning diniy adabiyotlardagi talqini esa har bir insonning diniy e’tiqodiga bog’liq. insoniyat tarixiga nazar tashlaydigan bo’lsak, uning …

3 / 11

omida yer yuzining turli joylaridagi g’orlarda ibtidoiy odam tomonidan chizilgan rasmlar topilgan. g’orlardagi suratlarning ko’pchiligida ov qilish jarayoni, odam va hayvonlarning tasvirlari, hayvon terisini kiygan odamlar, yarim odam va yarim hayvon qiyofasidagi mavjudotlar tasvirlangan. demak, ibtidoiy odam o’zi va hayvonlar o’rtasidagi tabiiy va g’ayritabiiy aloqalar mavjudligi haqida tasavvurga ega bo’lgan va ayni paytda marhum ajdodlarining ruhlari sehrli usullar bilan hayvonlar hulqiga ta’sir etish imkoniyatiga ega deb bilgan. bu tasavvurlar tiriklar bilan marhumlar o’rtasidagi vositachilar: sehrgarlar va shamanlar faoliyatining shakllanishiga turtki bo’lgan bo’ldi. ibtidoiy odam hayoti haqidagi tasavvurlarga ko’ra, uning hayotida kelib chiqqan diniy tasavvurlar quyidagi ibtidoiy din shakllarida namoyon bo’lgan. 2. ibtidoiy din shakllari: totemizm, animizm, fetishizm, shamanizm va magiya. totemizm. “totem” so’zi shimoliy amerikada yashaydigan ojibva qabilasi tilida “uning urug’i” ma’nosini anglatadi va mohiyatan “odamning hayvonot yoki o’simlikning muayyan turlariga qarindoshlik aloqasi bor”, deb e’tiqod qilish. ehtimol, ma’lum bir jamoaning avvalda asosiy ozuqa manbaini tashkil qilgan hayvon yoki o’simlikka …

4 / 11

davomida qat’iy ravishda qo’llanildi. ayni totemga xos bo’lmagan begonalar bu jamoa urf-odati va me’yorlaridan chetda hisoblangan. totemizmning bunday ijtimoiy roli tabiiyki, totemistik ko’rinishlarning evolyutsion xarakteriga ham ta’sir kuchini o’tkazmay qolmadi. vaqt o’tishi bilan qarindoshlik tizimining mustahkamlanib borishi jarayonida birinchi darajali totem tartibi haqida tasavvur ilgari surildi. zooantropomorf ko’rinishi bilan aralashgan holda odam bilan uning totemi qarindoshligi orasida oilaviy munosabatlar, ya’ni odam vafot etgach uning o’z totemiga aylanishi yoki, aksincha, qayta inson shakliga kelishi haqidagi tasavvurlar paydo bo’ldi. bular hammasi o’tgan ota bobolar ruhlariga sig’inishning, umuman, kuchayishiga va ilohiy kuchlarga bir tomondan ishonchning oshishiga olib kelgan bo’lsa, ikkinchi tomondan totemga bo’lgan munosabatlarning o’zgarishi, misol uchun totemni ozuqa sifatida iste’mol qilishni taqiqlanishiga olib keldi. tabu (ta’qiqlash) tizimi paydo bo’ldi. bunda eng muhimi totemni ovqat sifatida is’temol qilishni taqiqlash edi. faqat ba’zi diniy marosimlarda ruhoniylar yoxud qabila boshliqlarigagina totemni yeyishga ruxsat etilardi. shunday qilib, totemizm urug’chilik jamoasida diniy ko’rinishlarning tarixiy asosi bo’lib qoldi. …

5 / 11

vvurlar qadim o’tmishda, ehtimol, totemistik qarashlar paydo bo’lgunicha, oilaviy jamoalarning shakllangunicha vujudga kelgandir. animizm totemizmdan farqli jihatlari bor. albatta, totemizm ma’lum bir oilaviy guruhning ichki iste’moliga, uni boshqalardan farqlash maqsadiga yo’naltirilgan bo’lsa, animistik tasavvurlar keng va umumiy xarakterga ega. ular hammaga tushunarli va ma’qul bo’lgan. shu bilan birga u tabiatning qudratli kuchlarini – osmon va yer, quyosh va oy, yomg’ir va shamol, momoqaldiroq va chaqmoq kabilarni ilohiylashtirib, ularda ruh mavjud deb bilar edi. tabiiyki, ibtidoiy odamlar nafaqat tabiatning buyuk mavjudliklarini, balki relefning ayrim alohida qismlari – tog’lar va daryolar, adir va o’rmonlar kabi odam e’tiborini tortuvchi narsa va jismlarga ham ilohiy munosabatda bo’lar edilar. hattoki, ko’p yillik daraxt, kattaroq harsang tosh, jarliklarga o’xshash narsalar ham ibtidoiy odamlar tasavvurida jonli, tafakkurli, sezuvchan va harakat qiluvchi, shuningdek, yaxshilik yoki yomonlik keltirishi mumkin deb tushunilgan. shunday bo’lgach, har qanday voqea-hodisalarga e’tibor bilan munosabatda bo’lish taqazo etilgan, qurbonliklar qilingan, ruhlar haqiga duo qilib, marosimlar …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dinlar kelib chiqishining ijtimoiy tarixiy asoslari"

3-mavzu. dinlar kelib chiqishining ijtimoiy tarixiy asoslari. reja: 1. diniy ong asoslarining shakllanishi. 2. ibtidoiy din shakllari: totemizm, animizm, fetishizm, shamanizm va magiya. 3. ibtidoiy mifologiya. neolit davridagi diniy tasavvurlar. 4. markaziy osiyoning qadimgi aholisi va ularning diniy tasavvurlari. 1. diniy ong asoslarining shakllanishi. ilmiy adabiyotlarda keltirilishicha, “ibtidoiy odamning jismoniy, fiziologik, asab-endokrin, biologik, psixologik va boshqa sohalari o’ziga xos xususiyatlarga ega edi. bu uning hayoti va faoliyati, fe’l-atvorigagina emas, balki, uning fikrlash darajasi, kuchli hayajonlanishi, tasavvur etishi, haqiqiy yoki soxta mantiqiy qonuniyatlarni kashf etishiga ta’sir ko’rsatdi. u ibtidoiy bo’lsa-da aqlli, fikr yurituvchi, ma’lum mushohadaga qobiliyatl...

This file contains 11 pages in DOCX format (28.9 KB). To download "dinlar kelib chiqishining ijtimoiy tarixiy asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: dinlar kelib chiqishining ijtim… DOCX 11 pages Free download Telegram