o‘lchash xatoliklari va noaniqlik

PDF 12 pages 748.0 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 748.0 KB

File type PDF

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

4-ma’ruza. o‘lchash xatoliklari va noaniqlik reja: 1. o‘lchash xatoliklari, ularning tabaqalanishi 2. muntazam xatoliklar va ularni kamaytirish usullari. 3. tasodifiy xatolik va ularning taqsimlanishi 4. tasodifiy xatolikning normal qonun bo‘yicha taqsimlanishi va uni ehtimoliy baholanishi 5. o‘lchashlar noaniqligi. 6. o‘lchash vositalarining aniqlik klasslari. 7. o‘lchash vositalarining metrologik xarakteristikalarini me`yorlash usullari. 8. standart namuna haqida tushuncha. standart namunalarning saqlanishi. modda va materiallarning tarkibi va xossalarini standart namunalar bilan taqqoslash. tayanch iboralar: chinakam qiymat, haqiqiy qiymat, o‘lchash noaniqligi, aniqlik klassi, aniqlik klassini belgilash, standart namuna. 1. o‘lchash xatoliklari, ularning tabaqalanishi o‘lchash xatoliklari turli sabablarga ko‘ra turlicha ko‘rinishda namoyon bo‘lishi mumkin. bu sabablar qatoriga quyidagilarni kiritishimiz mumkin: o‘lchash vositasidan foydalanishda uni sozlashdan yoki sozlash darajasini siljishidan kelib chiquvchi sabablar; o‘lchash ob`yektini o‘lchash joyiga (pozitsiyasiga) o‘rnatishdan kelib chiquvchi sabablar; o‘lchash vositalarining zanjirida o‘lchash ma’lumotini olish, saqlash, o‘zgartirish va tavsiya etish bilan bog‘liq sabablar; o‘lchash vositasi va ob`yektiga nisbatan tashqi ta’sirlar (temperatura yoki bosimning o‘zgarishi, …

2 / 12

likda tavsiflanadi. masalan, 0,2 v; 1,5 m va h.k. mutlaq xatolik quyidagicha aniqlanadi:  = ах– ач ах– ао; bunda, ах– o‘lchash natijasi; ач – kattalikning chinakam qiymati; ао– kattalikning haqiqiy qiymati. absolyut xatolikni teskari ishora bilan olingani -= δ tuzatma (- popravka) deb ataladi. odatda, o‘lchash vositalarining xatoligi keltirilgan xatolik bilan belgilanadi. absolyut xatolikni vosita ko‘rsatishining eng maksimal qiymatiga nisbatini protsentlarda olinganiga keltirilgan xatolik deb ataladi. %100 a maxx k    ; 2. nisbiy xatolik – absolyut xatolikni haqiqiy qiymatga nisbatini bildiradi va foiz (%) larda ifodalanadi:  = [(ах– ао )/ао]∙100 = ( /ао)∙100%. ii. o‘lchash sharoiti tartiblariga ko‘ra o‘lchash xatoliklari quyidagilarga bo‘linadi: 1. statik xatoliklar – vaqt mobaynida kattalikning o‘zgarishiga bog‘liq bo‘lmagan xatoliklar. o‘lchash vositalarining statik xatoligi shu vosita bilan o‘zgarmas kattalikni o‘lchashda hosil bo‘ladi. agar o‘lchash vositasining pasportida statik sharoitlardagi o‘lchashning chegaraviy xatoliklari ko‘rsatilgan bo‘lsa, u holda bu ma’lumotlar dinamik sharoitlardagi aniqlikni tavsiflashga nisbatan …

3 / 12

ar vosita shu sharoitdan farqli bo‘lgan tashqi sharoitda ishlatilsa, hosil bo‘ladigan xatolik qo‘shimcha xatolik deyiladi. 1. iv. mohiyati, tavsiflari, o‘zgarish xarakteriga qarab va bartaraf etish imkoniyatlariga ko‘ra o‘lchash xatoliklari quyidagi turlarga bo‘linadi: 2. muntazam xatoliklar; 3. tasodifiy xatoliklar; 4. qo‘pol xatoliklar yoki yanglishuv xatoliklarga bo‘linadi. muntazam xatolik umumiy xatolikning takroriy o‘lchashlar mobaynida muayyan qonuniyat asosida hosil bo‘ladigan, saqlanadigan yoki o‘zgaradigan tashkil etuvchisidir. muntazam xatoliklarning kelib chiqish sabablari turli tuman bo‘lib, tahlil va tekshiruv asosida ularni aniqlash va qisman yoki butkul bartaraf etish mumkin bo‘ladi. muntazam xatoliklarning asosiy guruhlari quyidagilar hisoblanadi:  uslubiy xatoliklar;  vositaviy (qurilmaviy) xatoliklar;  sub`yektiv xatoliklar. o‘lchash usulining nazariy jihatdan aniq asoslanmaganligi natijasida uslubiy xatolik kelib chiqadi. o‘lchash vositalarining konstruktiv kamchiliklari tufayli kelib chiqadigan xatolik vositaviy xatolik deb ataladi. masalan: vosita shkalasining noto‘g‘ri graduirovkalanishi (darajalanishi), qo‘zg‘aluvchan qismning noto‘g‘ri mahkamlanishi va hokazolar. sub`yektiv xatolik – kuzatuvchining aybi bilan kelib chiqadigan xatolikdir. 2. muntazam xatoliklar va ularni kamaytirish …

4 / 12

‘lchash natijalari bo‘yicha baholash. bunda o‘lchash natijalari har xil tamoyildagi usul va o‘lchash apparaturasidan (vositalaridan) olinadi. o‘lchash natijalari orasidagi farq – muntazam xatolikni harakterlaydi. bu uslub yuqori aniqlikdagi o‘lchashlarda ishlatiladi. 3. har xil xarakteristikaga ega bo‘lgan, lekin bir xil fizikaviy tamoyilda ishlaydigan apparatura yordamida o‘lchash usuli. bunda o‘lchash ko‘p marotaba takrorlanib, o‘lchash natijalari muntazam statistika usuli yordamida ham ishlanadi. 4. o‘lchash apparaturasini ishlatishdan oldin sinovdan o‘tkazish. bu usul ham aniq o‘lchashlarda ishlatiladi. 5. muntazam xatoliklarni keltirib chiqaruvchi sabablarni yo‘qotish yo‘li. masalan: tashqi muhit temperaturasi o‘zgarmas qilib saqlansa, o‘lchash vositasini tashqi maydon ta’siridan himoyalash maqsadida ekranlashtirilsa, manba kuchlanishi turg‘unlashtirilsa (stabillashtirilsa) va h.k. 6. muntazam xatolikni yo‘qotishning maxsus usulini qo‘llash: o‘rin almashlash (o‘rindoshlik), differensial usuli, simmetrik kuzatishlardagi xatoliklarni kompensatsiyalash usuli. o‘lchash vositalarining absolyut xatoligi o‘lchanadigan kattalikning o‘zgarishiga bog‘liq, shuning uchun ham absolyut xatolik ifodasi ikki tashkil etuvchidan iborat deb qaraladi. masalan: absolyut xatolikning maksimal qiymati quyidagicha ifodalanadi: ||max=|а|+|bх| xatolikning birinchi tashkil etuvchisi …

5 / 12

ifiy xatolikni mavjudligi takror o‘lchashlar natijasida ko‘rinadi va uni hisobga olish, o‘lchash natijasiga uni ta’siri (yoki o‘lchash aniqligini baholash) matematik statistika usuli yordamida amalga oshiriladi. bevosita o‘lchashlar natijasining xatoliklarini baholashda quyidagi funksiyadan foydalaniladi: y=f(x1,x2,...xn), bu yerda f – aniq funksiyadir, x1,x2,...xn– bevosita o‘lchash natijasi. xatolikni baholash uchun esa xatolikning taxminiy formulasidan foydalaniladi. absolyut (mutlaq) xatolikning maksimal qiymati quyidagi formula bo‘yicha hisoblanadi.  y y x x i x x i i m i       0 1 xatolikning nisbiy qiymati esa quyidagi formuladan topiladi:     m 1i x i xxi y i mi y x x y y y     tasodifiy xatolik esa (uning dispersiyasi) quyidagicha hisoblanadi:    y i x x i i m y x i m 2 2 2 1           o‘lchash vositalarini aniqligini, qanchalik aniq …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘lchash xatoliklari va noaniqlik"

4-ma’ruza. o‘lchash xatoliklari va noaniqlik reja: 1. o‘lchash xatoliklari, ularning tabaqalanishi 2. muntazam xatoliklar va ularni kamaytirish usullari. 3. tasodifiy xatolik va ularning taqsimlanishi 4. tasodifiy xatolikning normal qonun bo‘yicha taqsimlanishi va uni ehtimoliy baholanishi 5. o‘lchashlar noaniqligi. 6. o‘lchash vositalarining aniqlik klasslari. 7. o‘lchash vositalarining metrologik xarakteristikalarini me`yorlash usullari. 8. standart namuna haqida tushuncha. standart namunalarning saqlanishi. modda va materiallarning tarkibi va xossalarini standart namunalar bilan taqqoslash. tayanch iboralar: chinakam qiymat, haqiqiy qiymat, o‘lchash noaniqligi, aniqlik klassi, aniqlik klassini belgilash, standart namuna. 1. o‘lchash xatoliklari, ularning tabaqalanishi o‘lchash xatolikla...

This file contains 12 pages in PDF format (748.0 KB). To download "o‘lchash xatoliklari va noaniqlik", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘lchash xatoliklari va noaniql… PDF 12 pages Free download Telegram