o‘lchash vositalari va metrologiya ekspertizasi

PDF 6 pages 311.6 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 311.6 KB

File type PDF

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

15-amaliy mashg‘ulot. o‘lchash vositalarining xatoliklarini ifodalash shakllari va ularni aniqlik sinflarini reglamentlashga qo‘yiladigan talablarni baholash. metrologik ekspertizining amaldagi mavjud o‘lchash vositalari bilan parametrlarni o‘lchash (nazorat qilish) imkoniyatini va hujjatlarda ularning tanlanishining to‘g‘riligini aniqlash kabi asosiy vazifalaridan biri o‘lchash vositalarining xatoliklari to‘g‘risidagi mavjud ma’lumotlar asosida hal qilinadi, ular o‘lchash vositalariga beriladigan me’yoriy-texnik hujjatlarda qiymatlarning yo‘l qo‘yiladigan chegaralari ko‘rinishida reglamentlanadi. o‘lchash vositalariga metrologik xizmat ko‘rsatish qoidalari, talablari va me’yorlariga amal qilish ularning metrologik soz holatini kafolatlaydi, shunda o‘lchash vositasining xatoligi yo‘l qo‘yiladigan qiymatlarning o‘rnatilgan chegaralaridan tashqariga chiqmaydi. shundan kelib chiqqan holda, agar metrologiya xizmati organi tomonidan o‘lchash vositasini qo‘llashga ruxsat berilgan bo‘lsa, ya’ni o‘lchash vositasi belgilangan muddatda davlat sinovlari, attestatsiya va qiyoslashdan o‘tkazilgan bo‘lsa, u holda uning real xatoligi yo‘l qo‘yiladigan eng chekka qiymatlardan oshmaydi. o‘lchash vositalarining yo‘l qo‘yiladigan xatoliklarining chegaralariga bog‘liq ravishda ularning aniqligi bo‘yicha o‘lchash vositalarini ajratishning eng keng tarqalgan shakli ularga ishlab chiqish, ishlab chiqarish yoki qiyoslash (davlat sinovlaridan …

2 / 6

qlarida o‘zgarish xarakteriga, shuningdek konkret o‘lchash vositasining mo‘ljallanishi va qo‘llanilish shart-sharoitlariga bog‘liq ravishda mutlaq (absolyut), nisbiy va keltirilgan xatolik shaklida ifodalanishi mumkin. yo‘l qo‘yiladigan absolyut xatolikning chegaralari – agar absolyut xatolikning chegaralari amalda o‘zgarmaydi deb taxmin qilinsa - ∆= ±𝛼 formula bo‘yicha, agar absolyut xatolikning chegaralari amalda chiziqli tarzda o‘zgarsa - ∆= ±(𝛼 + 𝑏𝑥) formula bo‘yicha aniqlanadi. yo‘l qo‘yiladigan keltirilgan asosiy xatolikning chegaralari (foyizlarda) 𝛾 = ∆/𝑋𝑁 = ±𝑟 formula bo‘yicha aniqlanadi. xatolikni ifodalashning bunday shaklidan absolyut hatoligi o‘lchashlar diapazonida amalda o‘zgarmaydi deb taxmin qilish mumkin bo‘lgan o‘lchash vositalari uchun foydalaniladi. bir tekis, yoki amalda bir tekis, yoki darajali shkalaga ega bo‘lgan o‘lchash vositalari, shuningdek o‘lchaydigan-qayta shakllantiradigan vositalar uchun 𝑋𝑁 ning me’yorlaydigan qiymatini agar kirish (chiqish) signalining nolli qiymati o‘lchashlar diapazonining chekkasida yoki tashqarisida bo‘lsa – o‘lchashlar chegaralarining eng kattasiga teng qilib, agar nolli qiymat o‘lchashlar diapazonining ichida bo‘lsa – o‘lchashlar chegaralarining eng katta moduliga teng qilib o‘rnatish lozim …

3 / 6

kalaning uzunligi kabi uzunlik birliklarida ifodalanadi. yo‘l qo‘yiladigan nisbiy asosiy xatolikning chegaralari (foyizlarda) agar nisbiy xatolikning chegaralari o‘lchashlar diapazoni oraliqlarida amalda o‘zgarmaydi deb taxmin qilinsa - 𝛿 = ∆/𝑋𝑦𝑜‘𝑙 𝑞𝑜‘𝑦 ± 𝛼/𝑋𝑦𝑜‘𝑙 𝑞𝑜‘𝑦 = ±𝑞 formula bo‘yicha, agar absolyut xatoliklarning chegaralari chiziqli tarzda o‘zgarsa - 𝛿 = ± (𝛼+𝑏𝑥) 𝑥 = ± [𝑐 + 𝑑(| 𝑥𝑘 𝑥 | − 1)] formula bo‘yicha aniqlanadi. bunda q, ,p, c, va d ning qiymatlari 1∙ 10𝑛; 1, 5 ∙ 10𝑛; (1,6∙ 10𝑛); 2∙ 10𝑛; 2, 5 ∙ 10𝑛; (3∙ 10𝑛); 4∙ 10𝑛; 5∙ 10𝑛; 6∙ 10𝑛 sonlar qatoridan tanlanadi, bu erda n – 1; 0; -1; -2 va hokazo. masalan gost 19876 “o‘lchaydigan raqamli doimiy tok ko‘priklari. umumiy texnik shartlar” ga muvofiq yo‘l qo‘yiladigan asosiy nisbiy xatolikning chegarasi 𝛿 = ± (𝛼+𝑏𝑥) 𝑥 = ± [𝑐 + 𝑑(| 𝑅𝑘 𝑅𝑥 | − 1)] formula bilan ifodalanadi, bunda 𝑅𝑥 - o‘lchanadigan qarshilikning qiymati, 𝑅𝑘 …

4 / 6

siyalanish (o‘zgarish) chegarasi yo‘l qo‘yiladigan asosiy xatolik chegarasining ulushli (karrali) qiymati yoki shkalaning bo‘linish qiymati ko‘rinishida ko‘rsatiladi. yo‘l qo‘yiladigan xatoliklarning sonli qiymatlari ikkitadan oshiq bo‘lmagan son bilan ifodalangan bo‘lishi lozim, bunda chegaralarni hisoblashda yaxlitlash xatoligi 5% dan oshmasligi lozim. xuddi o‘sha bitta ko‘rsatkichning o‘zi uchun konkret turdagi o‘lchash vositasi uchun yo‘l qo‘yiladigan asosiy xatolikning beshtadan oshiq bo‘lmagan turlicha chegaralari o‘rnatilishiga yo‘l qo‘yiladi. ularning yo‘l qo‘yiladigan xatoliklarining chegaralarini absolyut xatoliklar ko‘rinishida ifodalash qabul qilingan o‘lchash vositalari uchun aniqlik klasslar i tartib raqamlari yoki lotin alfavitining harflari bilan belgilanishi lozim. ularning yo‘l qo‘yiladigan asosiy xatoligining chegaralari keltirilgan xatolik (±𝛾) yoki nisbiy xatolik (±𝛿) ko‘rinishida ifodalangan o‘lchash vositalari uchun aniqlik klassi foyizlarda ifodalangan ushbu chegaralarga teng bo‘lgan sonlar bilan belgilanishi lozim. ularning yo‘l qo‘yiladigan asosiy xatoligining chegaralarini nisbiy xatolik (𝛿 = ± [𝑐 + 𝑑(| 𝑥𝑘 𝑥 | − 1)]) ko‘rinishida ifodalash qabul qilingan o‘lchash vositalar i uchun aniqlik sinflarini ularni qiyshiq chiziq …

5 / 6

infi 0,2 0,2 𝛿 = ± [𝑐 + 𝑑(| 𝑥𝑘 𝑥 | − 1)] c va d qatordan sonlar aniqlik sinfi 0,02/0,01 0,02/0,01 ∆= ±𝛼 aniqlik sinfi s s ∆= ±(𝛼 + 𝑏𝑥) aniqlik sinfi ii ii o‘lchash vositalarining yo‘l qo‘yiladigan xatoliklarining chegaralarini o‘rnatish usullari va ular bo‘yicha aniqlik sinflarini reglamentlashni ko‘rib chiqishda shuni hisobga olish zarurki, 𝛿 = ±(𝛼 + 𝑏𝑥)/𝑥 nisbiy xatolik bo‘yicha o‘rnatilgan aniqlik sinfi o‘lchashlar diapazonining oxirida o‘lchash vositasining me’yorlanadigan nisbiy xatoligining minimal qiymatini va o‘lchashlar diapazonining boshida uning maksimal qiymatini kafolatlaydi, ya’ni me’yorlangan nisbiy xatolik o‘lchanadigan kattalikning qiymatiga teskari proporsional ravishda o‘zgaradi, nolli qiymatlarning yaqinida esa u cheksizlikka qarab intiladi. 𝛿 = ±∆/𝑥 = 𝑎/𝑥 nisbiy xatolik bo‘yicha o‘rnatilgan aniqlik sinfini reglamentlashda o‘lchash vositasining absolyut xatoligi o‘lchanadigan kattalikning o‘zgarishiga to‘g‘ri proporsional ravishda o‘zgaradi. keltirilgan xatolik bo‘yicha o‘lchash vositasining aniqlik klassini reglamentlashda va 𝑋𝑁 = 𝑋𝑘 bo‘lgan holatlar uchun nisbiy xatolik faqatgina x=x da keltirilgan xatolikka …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘lchash vositalari va metrologiya ekspertizasi"

15-amaliy mashg‘ulot. o‘lchash vositalarining xatoliklarini ifodalash shakllari va ularni aniqlik sinflarini reglamentlashga qo‘yiladigan talablarni baholash. metrologik ekspertizining amaldagi mavjud o‘lchash vositalari bilan parametrlarni o‘lchash (nazorat qilish) imkoniyatini va hujjatlarda ularning tanlanishining to‘g‘riligini aniqlash kabi asosiy vazifalaridan biri o‘lchash vositalarining xatoliklari to‘g‘risidagi mavjud ma’lumotlar asosida hal qilinadi, ular o‘lchash vositalariga beriladigan me’yoriy-texnik hujjatlarda qiymatlarning yo‘l qo‘yiladigan chegaralari ko‘rinishida reglamentlanadi. o‘lchash vositalariga metrologik xizmat ko‘rsatish qoidalari, talablari va me’yorlariga amal qilish ularning metrologik soz holatini kafolatlaydi, shunda o‘lchash vositasining xatoligi yo‘l qo‘yi...

This file contains 6 pages in PDF format (311.6 KB). To download "o‘lchash vositalari va metrologiya ekspertizasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘lchash vositalari va metrolog… PDF 6 pages Free download Telegram