tashqi ta’sirlar va bozor samarasizligi

DOCX 16 pages 244.1 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 244.1 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

14-mavzu. tashqi ta`sirlar va unga oid davlat siyosati reja: 14.1. tashqi ta’sirlar va bozor samarasizligi. 14.2. salbiy tashqi ta’sirlar. 14.3. tashqi ta’sirlarga qaratilgan davlat siyosati. tаyanch so‘z va iboralar: tashqi ta’sir, tashqi ta’sirni o‘zlashtirish, tuzatuvchi soliq, kouz teoremasi operatsion xarajatlar, ijobiy tashqi ta’sirlar, operatsion xarajatlar. 14.1.tashqi ta’sirlar va bozor samarasizligi ushbu bo‘limda biz tashqi ta’sirlar iqtisodiy farovonlikka qanday ta’sir ko‘rsatishini o‘rganish uchun 7-bobdagi farovonlik iqtisodiyoti usullaridan foydalanamiz. bu tahlil nima uchun tashqi ta’sirlar bozorlarning resurslarni samarasiz taqsimlashiga olib kelishini aniq ko‘rsatadi. bobning oxirida, biz bu turdagi bozor muvaffaqiyatsizliklarini shaxslar va jamiyat siyosatchilari bartaraf qiladigan turli yo‘llarni ko‘rib chiqamiz. farovonlik iqtisodiyoti: eslatma biz 7-bobni farovonlik iqtisodiyoti asosiy darslarini eslashdan boshlaymiz. tahlilimizni aniq qilish uchun biz ma’lum bozor – alyuminiy bozorini ko‘rib chiqamiz. 1-rasm alyuminiy bozori talab va taklif chizig`ini ko‘rsatadi. agar 7-bobdan eslasangiz, talab va taklif chizig`i harajatlar va daromadlar haqida muhim ma'lumotlarni o‘z ichiga oladi. alyuminiy uchun talab chizig`i iste'molchilar …

2 / 16

gan alyuminiyning bozordagi miqdori 1-rasmdagi qbozor sifatida ko‘rsatilgan bozor muvozanatida u ishlab chiqaruvchi va iste'molchilarning umumiy ortiqchaligini maksimallashtirishi ma’nosida samaralidir. bu shuni anglatadiki, bozor resurslarni shunday taqsimlaydi, alyuminiyning iste'molchilar ushun umumiy qiymatidan ishlab chiqaruvchilar sotadigan alyuminiyning umumiy harajatlari ayrilgani (qiymat – harajat) maksimal darajaga yetadi. 14.2. salbiy tashqi ta’sirlar. endi alyuminiy zavodlari chiqindilar chiqaradi deb faraz qilaylik: har bir ishlab chiqarilgan alyuminiy birligi uchun atmosferaga ma’lum miqdorda tutun chiqadi. bu tutun shu havodan nafas oladiganlar sog`lig`i uchun zarar qilishi sabab, bu salbiy tashqi ta’sir. bu tashqi ta’sir bozor natijasi samarasiga qanday ta’sir ko‘rsatadi? alyuminiy bozori talab chizig‘i xaridorlar uchun qiymat va taklif chizig‘i sotuvchilar uchun xarajatni aks ettiradi. muvozanat miqdor, ya’ni qbozor, xaridorlar uchun to’liq qiymat ayrilgan sotuvchilar to’liq xarajatini oshiradi. tashqi ta’sirlar bo’lmaganda, shuning uchun, bozor muvozanati samaralidir. alyuminiy bahosi muvozanat rasm talab (xususiy qiymat) bozor alyuminiy miqdori taklif (xususiy xarajat) tashqi ta’sir tufayli alyuminiy ishlab chiqarishning jamiyat uchun …

3 / 16

reja tuzuvchi (planner) nima qilishini ko‘rib chiqamiz. reja tuzuvchi bozordan keladigan umumiy ortiqchalikni ya’ni iste’molchilar uchun alyuminiy qiymatidan alyuminiy ishlab chiqarish harajati ayrilganini oshirishni xohlaydi. shu bilan birga, reja tuzuvchi alyuminiy ishlab chiqarish harajati ifloslanish tashqi harajatlarini ham o‘z ichiga olishini tushunadi. reja tuzuvchi talab chizig`i bilan ijtimoiy harajat chizig`i kesishgan darajadagi alyuminiy ishlab chiqarilishini tanlaydi. bu oraliq jamiyat umumiy vaziyatdan kelib chiqib maqbul alyuminiy miqdorini belgilaydi. ushbu ishlab chiqarish darajasidan pastda iste’molchilar uchun alyuminiy qiymati (talab chizig`i balandligi bilan o‘lchangan holda) uni ishlab chiqarish ijtimoiy harajatidan (ijtimoiy harajat chizig`i balandligi bilan o‘lchangan holda) oshib ketadi. reja tuzuvchi bu miqdordan ortiq ishlab chiqarmaydi, chunki qo‘shimcha alyuminiy ishlab chiqarish ijtimoiy harajati iste’molchilar uchun qiymatni oshirib yuboradi. e’tibor bering, alyuminiyning muvozanatli miqdori – qbozor ijtimoiy maqbul miqdor – qmaqbul dan yuqori. bozor muvozanati faqat ishlab chiqarish xususiy harajatini aks ettirgani sabab samarasizlik kelib chiqadi. bozor muvozanatida chekli iste’molchi alyuminiyga uni ishlab chiqarish …

4 / 16

ruvchilar alyuminiyni ijtimoiy maqbul miqdorda ishlab chiqaradi. ijtimoiy xarajat (xususiy xarajat va tashqi xarajat) muvozanat talab (xususiy qiymat) ifloslanish va ijtimoiy maqbul holat salbiy tashqi ta’sir, masalan ifloslanish, bo’lganda, tovarlar ijtmoiy xarajati xususiy xarajatdan oshib ketadi. shuning uchun, optimal miqdor qmaqbul, muvozanat miqdor qbozor dan past. maqbul holat taklif (xususiy xarajat) tashqi xarajat alyuminiy miqdori rasm alyuminiy bahosi bozor maqbul bunday soliqni joriy etish tashqi ta’sirni o‘zlashtirish deb nomlanadi, chunki u bozorda sotuvchi va xaridorlarni o‘z ishlari tashqi ta’sirlarini hisobga olishga undaydi. alyuminiy ishlab chiqaruvchilar odatda qancha alyuminiy taklif qilishi haqida qaror qabul qilishda ifloslantirish harajatlarini ham hisobga oladi, chunki soliq ularni tashqi harajatlarini ham to‘lashga majbur qiladi va bozor narxi ishlab chiqaruvchilarga qo‘yilgan soliqni ham aks ettirgani uchun alyuminiy iste’molchilari kamroq miqdorda foydalanishga harakat qilishadi. bu siyosat iqtisodiyotning o‘nta tamoyillarining biriga asoslangan: odamlar ta’sirlarga javob qilishadi. mazkur bobning oxirida, siyosatchilar tashqi ta’sirlarni qanday hal qilishini chuqurroq ko‘rib chiqamiz. ijobiy …

5 / 16

k va yuqori maoshga olib keladi. ushbu uchta ijobiy ta’shqi ta’sir sabab, odamlar ko‘proq ta’lim olgan qo‘shnilari bor bo‘lishini xohlaydi. ijobiy ta’shqi ta’sirlar tahlili salbiy ta’shqi ta’sirlar tahliliga o‘xshaydi. 3-rasmda ko‘ringanidek, talab chizig`i jamiyat uchun tovar qiymatini aks ettirmaydi. ijtimoiy qiymat xususiy qiymatdan yuqori bo‘gani sababli, ijtimoiy qiymat chizig`i talab chizig`idan yuqori bo‘ladi. maqbul miqdor ijtimoiy qiymat va taklif chizig`i (harajat) kesishgan nuqtada bo‘ladi. shunday ekan, ijtimoiy maqbul qiymat xususiy bozor aniqlagan miqdordan yuqori bo‘ladi. yana bir marta, hukumat bozor ishtirokchilarini tashqi ta’sirni o‘zlashtirishiga undab bozor muvaffaqiyatsizligini to‘g`rilashi mumkin. ijobiy tashqi ta’sirlar holatidagi to‘g`ri javob, xuddi salbiy tashqi ta’sirlar holatining teskarisi bo‘ladi. bozor muvozanatini ijtimoiy maqbul darajaga yaqinlashtirish uchun, ijobiy tashqi ta’sir subsidiya kiritishni talab qiladi. aslida ham, bu hukumatning amaldagi siyosatining o‘zginasi: ta’lim davlat maktablari va hukumat grantlari asosida subsidiya bilan ta’minlanadi. xulosa qilish uchun: salbiy tashqi ta’sirlar bozorlarni ijtimoiy zaruriyatdan ko‘proq, ijobiy tashqi ta’sirlar bozorlarni esa kamroq miqdorda …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tashqi ta’sirlar va bozor samarasizligi"

14-mavzu. tashqi ta`sirlar va unga oid davlat siyosati reja: 14.1. tashqi ta’sirlar va bozor samarasizligi. 14.2. salbiy tashqi ta’sirlar. 14.3. tashqi ta’sirlarga qaratilgan davlat siyosati. tаyanch so‘z va iboralar: tashqi ta’sir, tashqi ta’sirni o‘zlashtirish, tuzatuvchi soliq, kouz teoremasi operatsion xarajatlar, ijobiy tashqi ta’sirlar, operatsion xarajatlar. 14.1.tashqi ta’sirlar va bozor samarasizligi ushbu bo‘limda biz tashqi ta’sirlar iqtisodiy farovonlikka qanday ta’sir ko‘rsatishini o‘rganish uchun 7-bobdagi farovonlik iqtisodiyoti usullaridan foydalanamiz. bu tahlil nima uchun tashqi ta’sirlar bozorlarning resurslarni samarasiz taqsimlashiga olib kelishini aniq ko‘rsatadi. bobning oxirida, biz bu turdagi bozor muvaffaqiyatsizliklarini shaxslar va jamiyat siyosatchilari bartara...

This file contains 16 pages in DOCX format (244.1 KB). To download "tashqi ta’sirlar va bozor samarasizligi", click the Telegram button on the left.

Tags: tashqi ta’sirlar va bozor samar… DOCX 16 pages Free download Telegram