shaxs ijtimoiy ta’sirlar

PDF 13 pages 385.0 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 385.0 KB

File type PDF

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

11-dars.mavzu: shaxs ijtimoiy ta’sirlar mahsuli sifatida. . reja: 1. ijtimoiy normalar, sanktsiyalar va shaxs. 2. ijtimoiy tasirlarning shaxs tomonidan anglanishi. 3. «men» - obrazi va o’z-o’ziga baho. 4. o’spirinlik davrida shaxs ijtimoiylashuvi. shaxs ijtimoiy ta’sirlar mahsuli sifatida «shaxs» tushunchasi psixologiyada eng ko’p qo’llaniladigan tushunchalar sirasiga kiradi. psixologiya o’rganadigan barcha fenomenlar aynan shu tushuncha atrofida qayd etiladi. inson ruhiy olami qonuniyatlari bilan qiziqqan har qanday olim yoki tadqiqotchi ham shaxsning ijtimoiyligi va aynan jamiyat bilan bo’lgan aloqasi masalasini chetlab o’tolmagan. shuni alohida ta’kidlash lozimki, «homo sapiens» - «aqlli zot» tushunchasini o’zida ifoda etuvchi jonzotning paydo bo’lganiga taxminan 40 ming yildan oshibdi. bu davrda olimlarning e’tirof etishlaricha, 16 ming avlod almashgan emish. darvin ta’biri bilan aytganda, tabiiy tanlanish jarayonida yer yuzida saqlanib qolgan minglab millat va elatlarning keyingi davrdagi taraqqiyoti ko’proq biologik omillardan ko’ra, ijtimoiy - sotsial omillar ta’sirida ro’y bermoqda. shuning uchun ham har bir individni yoki shaxsni o’rganish masalasi uning …

2 / 13

shlarga umumiy bo’lgan narsa shu bo’lganki, odamni, uning mohiyatini anglash uchun avvalo uning shu jamiyatda to’tgan o’rni va mavqeini bilish zarur. shaxsni o’rganishning birlamchi mezoni ham shundan kelib chiqqan xolda, uning ijtimoiy mavqei, ijtimoiy munosabatlar tizimidagi o’rni bilan belgilanishi kerak. lekin, shaxs bilan jamiyat o’rtasidagi o’zaro aloqalar masalasi birdaniga, bir xil yechimga kelinmagan. bu o’zaro munosabatlar asosan ikki polyar nuqtai nazardan kelib chiqadi. nativizm yo’nalishining tarafdorlari insonlardagi barcha xususiyatlarni tug’ma xarakterga ega, deb e’tirof etadilar. (lents, gruber va boshqalar). empirizm tarafdorlarining fikricha, yangi tug’ilgan bola go’yoki «top - toza taxta»(tabula rasa), unga hayot va undagi talablar o’zining qonuniyatlarini yozadi va bola ularga so’zsiz bo’ysunishga majbur. bu yo’nalishning asoschilaridan biri dj. lokk bo’lib (1632 - 1704) uning fikricha, tug’ma fikrlar yoki g’oyalar bo’lishi mumkin emas, ular xoxish - tilak va og’riq kabi elementar sezgilarning qayta ishlanishi natijalaridir. hayotda ana shunga o’xshash turli xil sezgilar va g’oyalarning assotsiatsiyasi ro’y beradi. g. leybnits …

3 / 13

atgichi ham yuqori bo’lib (p 0.7), egizak bo’lmaganlardan ancha farq qiladi (p 0.3 – 0.4). galьtondan keyingi tadqiqotlarda musiqaga bo’lgan qobiliyatga ona tilining xususiyati ta’sir qilishi aniqlandi: yumshoq - tonal yoki keskir - tonal bo’lmagan tillar. masalan, keskinroq hisoblangan rus tilida gapiruvchi bolalardagi musiqani idrok qilish yumshok, tonal tillarda so’zlashuvchi vьetnamliklarning idrokidan ancha past chiqqan. lekin yuqoridagi fikrlar va tortishuvlarning kelib chiqish sababi tushunarli bo’lishi kerak: ular insonning asl mohiyatini tushunish va uning xulqini boshqarish ehtiyojlaridan kelib chiqadi. demak, inson jamiyat a’zosi sifatida uning normalariga bo’ysunadi, uning kutishlariga javob berishga harakat qiladi va o’z xulqini uning talablariga monand qilishga intiladi. shu nuqtai nazardan kelib chiqib, shaxs fenomeniga ta’rif berish mumkin. sh a x s - ijtimoiy va shaxslararo munosabatlarning mahsulii, ongli faoliyatning sub’ekti bo’lmish individdir. shaxsga taalukli bo’lgan eng muhim tasnif ham uning jamiyatdagi murakkab ijtimoiy munosabatlarga bevosita aloqadorlik, ijtimoiy faoliyatga nisbatan ham ob’ekt, ham sub’ekt bo’lishlikdir. shaxsga taallukli bo’lgan …

4 / 13

- ijtimoiy intizom va tartibning, madaniyatning mufassal ko’rinishidir. shaxs ijtimoiy xulqiga turli tashqi kuchlar ta’sir qiladi: siyosiy, mafkuraviy, iqtisodiy, ma’naviy, axloqiy va boshqalar. bu ta’sirotlar mohiyatan aslida jamiyat a’zolari bo’lmish shaxslar o’rtasidagi o’zaro munosabatlarning ayrim alohida yo’nalishlarini belgilab beradi. shunday qilib, shaxs turli ijtimoiy munosabatlar tizimi ta’sirida bo’ladi va ko’plab ijtimoiy institutlar (oila, mahalla, o’quv maskanlari, mehnat kollektivlari, norasmiy tashkilotlar, din, san’at, madaniyat va boshk.) bilan bog’liq bo’ladi. masalan, shaxsdagi turli g’oyalar, fikrlar va mafkura mafkuraviy munosabatlar tizimi ta’sirida shakllanib, ular bevosita oila, bog’cha, maktab, boshqa o’quv va tarbiya muassasalari orqali ongga singdiriladi. agar bu ta’sir uning e’tiqodi darajasida ko’tarilsa, va unda yana yangidan - yangi fikrlar va g’oyalarning paydo bo’lishi, o’sishiga olib kelsa, shaxs taraqqiyoti jarayonida shunday faoliyat sohasini tanlaydiki, o’z qobiliyatlari, malaka va ko’nikmalarini rivojlantira borib, ziyoli sifatida yo o’qituvchi, yoki vrach, yoki olim, kashfiyotchi, muhandis bo’lib, elu - yurtiga xizmat qiladi. iqtisodiy munosabatlar ham shaxs ongi va …

5 / 13

- norma; o’quvchining o’qituvchi bergan topshiriqlarni bajarishi lozimligi - norma; xotinning er hurmatini o’rniga qo’yishi, qaynonaga gap qaytarmaslik - norma; avtobusda yoki boshqa jamoat transportida kichikning kattalarga, nogironlarga o’rin bo’shatishi – norma, va hakozo. bu normalarni ayrim - alohida odam ishlab chiqmaydi, ular bir kun yoki bir vaziyatda ham ishlab chiqilmaydi. ularning paydo bo’lishi ijtimoiy tajriba, hayotiy vaziyatlarda ko’pchilik tomonidan e’tirof etilganligi fakti bilan xarakterlanadi, har bir jamiyat, davr, millat va ijtimoiy guruh psixologiyada muhrlanadi. ijtimoiy normalarning u yoki bu davrda, u yoki bu toifa vakili bo’lmish shaxs tomonidan qay darajada bajarilishi yoki unga amal qilinayotganligi ijtimoiy sanktsiyalar orqali nazorat qilinadi. ijtimoiy sanktsiyalar - normalarning shaxs xulqida namoyon bo’lishini nazorat qiluvchi jazo va rag’batlantirish mexanizmlari bo’lib, ularning borligi tufayli biz har bir alohida vaziyatlarda ijtimoiy xulq normalarini buzmaslikka, jamoatchilikning salbiy fikri ob’ektiga aylanib qolmaslikka harakat qilamiz. masalan, yuqoridagi misolda, agar jamoat transportida katta muysafid kishiga o’rin bo’shatishni norma deb qabul …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "shaxs ijtimoiy ta’sirlar"

11-dars.mavzu: shaxs ijtimoiy ta’sirlar mahsuli sifatida. . reja: 1. ijtimoiy normalar, sanktsiyalar va shaxs. 2. ijtimoiy tasirlarning shaxs tomonidan anglanishi. 3. «men» - obrazi va o’z-o’ziga baho. 4. o’spirinlik davrida shaxs ijtimoiylashuvi. shaxs ijtimoiy ta’sirlar mahsuli sifatida «shaxs» tushunchasi psixologiyada eng ko’p qo’llaniladigan tushunchalar sirasiga kiradi. psixologiya o’rganadigan barcha fenomenlar aynan shu tushuncha atrofida qayd etiladi. inson ruhiy olami qonuniyatlari bilan qiziqqan har qanday olim yoki tadqiqotchi ham shaxsning ijtimoiyligi va aynan jamiyat bilan bo’lgan aloqasi masalasini chetlab o’tolmagan. shuni alohida ta’kidlash lozimki, «homo sapiens» - «aqlli zot» tushunchasini o’zida ifoda etuvchi jonzotning paydo bo’lganiga taxminan 40 ming yildan oshibdi....

This file contains 13 pages in PDF format (385.0 KB). To download "shaxs ijtimoiy ta’sirlar", click the Telegram button on the left.

Tags: shaxs ijtimoiy ta’sirlar PDF 13 pages Free download Telegram