falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g‘arb falsafasi

DOCX 16 pages 63.0 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 63.0 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

3-mavzu. mavzu: falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g‘arb falsafasi. 1.qadimgi yunonistonda falsafa ilmining shakllanishi. 2.ilk o‘rta asr g‘arb falsafasi rivojlanishining umumiy belgilari va falsafiy tafakkur rivojida appologetika va patristika, sxolastika, nominalizm va realizm. 3. o‘rta asrlar evropasida uyg‘onish davri va falsafiy tafakkurning rivojlanish xususiyatlari. 4. yangi va eng yangi davr falsafasining ustuvor yo‘nalishlari. 5. xx-xxi asr g‘arb faylasuflari ijodida fan falsafasining rivoji. 1. qadimgi yunonistonda falsafa ilmining shakllanishi. qadimgi grek – ‘‘‘yunon falsafasi eramizdan oldingi 6 asrda gretsiyada ibtidoiy – jamoa tuzumi quldollik jamiyati bilan almashgan davrda vujudga keldi. quldollik vujudga kelishi bilan antogonistik sinflar, davlat paydo buldi, xukuk, san’at va adabiyot shakllandi, savdo-sotik kuchaydi, shuningdek fizika, matematika, astronomiya, geografiya rivojlandi, bular falsafa fanining rivojlanishiga zamin yaratdi. qadimgi ‘‘‘yunonistonda yirik savdo va madaniyat markazi bo‘lib kelgan milet shaxrining vakillari tanikli mutafakkir fales (er.avv. 624-567) xamma narsa suvdan kelib chikkan va suvga aylanadi deb xisoblangan bulsa anaksimandr (er.avv. 610-546) dunyo noanik materiya-apeyrondan …

2 / 16

i, sonlar koinotdagi tartibning ifodasidir. dunyoni bilish – uni boshkaruvchi sonlarni bilishdir. pifagorchilar sonni materiyadan ajratib, uni iloxiylashtirgan bulsalarda matematika fanini rivojlantirish mashxur pifagor teoremasini yaratishi bilan fan tarakkiyotiga katta xissa kushdilar. qadimgi ‘‘‘yunonistonning eng mashxur faylasuflaridan biri demokritdir. (er.avv. 460-370 y). uning nuktai nazaricha, dunyo moddiy bo‘lib, rux, ong materiyaning maxsulidir. u dunyoning asosi atomlar va bushliklardan iborat, narsa va xodisalarning rang-barangligi atomlar birikish usullarining turli-tumanligidan kelib chikadi deb xisoblaydi. sukrot (asli sokrat) (er.avv. 469-399 yillar) qadimgi ‘‘‘yunon faylasufi afinaning ijtimoiy xayotida faol ishtirok etgan, yoshlar tarbiyasi bilan shugullangan, xurfikrli inson. sukrot fikricha, falsafaning markazida etika masalalari turmogi lozim. sukrotning shogirdi aflotun (asli platon) (mil.avv.427-347) jaxon falsafasi tarixida uchmas iz koldirgan. platon demokrit fikrlarini kattik tanqid kiladi. aflotunning falsafiy qarashlari, asosan uning «bazm», «teetet», «fedon» nomli dialoglarida, siyosiy qarashlar esa «davlat», «siyosat» va «konunlar» nomli asarlarida ifoda etilgan. aflotun ta’limoticha olamda «g‘oyalar dunyosi» birlamchi bo‘lib, moddiy dunyo esa ikkilamchi …

3 / 16

istotel – arastu (er.avv. 584-322) tomonidan kat’iy tanqid kilingan. u yirik asarlari «metafizika» yoki «birinchi falsafa», «fizika», «jon tugrisida», «analitika», «kategoriyalar», «etika», «siyosat» va boshkalar. arastu uz asarlarida xamma narsaning asosida materiya yotadi, deb moddiy dunyoning ob’ektiv mavjudligini e’tirof etadi. narsalar materiya va shakldan paydo buladi. xar bir narsa shakllangan materiyadir va shakl borliqning moxiyatidir. materiyaning uzida rivojlanishning fakat imkoniyati bor xolos, u shakllantirishga muxtojdir. shakl tufayligina materiya imkoniyatdan vokelikka aylanadi. xakikiy borliq uning fikricha, materiya va shakllanish birligidir. bular bir-biriga utib turadi. shaklsiz materiya ‘‘yuk. arastu materiya passiv shaklsiz narsa. shakl esa aktiv bo‘lib, narsani narsa kiluvchidir. arastu shaklning aktivligi xakidagi qarashni davom ettirib xamma shakllarning shakli – xudoning, dunyoviy ruxning «dastlabki turtkini» ijodiy rolini ta’kidlaydi. bu masalada u platonga yakin edi. 1. ilk o‘rta asr g‘arb falsafasi rivojlanishining umumiy belgilari va falsafiy tafakkur rivojida appologetika va patristika, sxolastika, nominalizm va realizm. birinchidan, o‘rta asrlar g‘arb falsafasi avvalo feodal …

4 / 16

alda birdan-bir o‘qimishli odamlar bo‘lgan. huquqshunoslik, tabiatshunoslik va falsafaning mazmuni cherkov ta’limoti bilan muvofiq holatga keltirilgan. muqaddas kitob aqidalari falsafiy mulohazalarning tayanch nuqtasiga aylangan. bu davrda bilim emas, balki e’tiqod, fan emas, balki din afzal ko‘rilgan. teotsentrizm, ya’ni xudoga, uning mohiyatiga dunyoning birinchi sababi va birinchi asosi sifatida yondashish o‘rta asrlar falsafasiga xos xususiyatdir. g‘arb evropa feodalizmi sharoitida ham xristian dini hukmronlik qilgan. u o‘zining odamlar aqli va qalbini nazorat qilish markazlashtirilgan tizimini ko‘p sonli tarqoq feodal davlatlarga qarshi qo‘ygan. bu nazoratni avvalo rim papasi boshchiligidagi katolik cherkovi amalga oshirgan. ayni vaqtda cherkov qadimgi dunyoning «majusiycha» falsafasiga, ayniqsa materialistik ta’limotlarga yot ko‘z bilan qaragan. shu sababli antik davrning falsafiy merosini o‘zlashtirishga nisbatan xolisona yondashilmagan, bu meros qismlarga bo‘lib o‘zlashtirilgan, asosan diniy aqidalarni mustahkamlovchi idealistik g‘oyalarni tarqatishga yo‘l qo‘yilgan. o‘rta asrlar evropasida falsafiy tafakkurning rivojlanish xususiyatlari. evropada qadimgi ‘‘‘yunon va rimdan xvi asrgacha g‘arb va sharq falsafiy tafakkuri har biri o‘z …

5 / 16

y va falsafiy oqimlar bilan qattiq kurash jarayonida ‘‘yuz bergan. bunda xristianlikka qarshi neoplatonizm falsafasidan keng foydalanilgan. ayni shu davrda apologetika xristianlikni asoslash va himoya qilish falsafasi sifatida vujudga kelgan. bu davr falsafasida ikki xil jarayonni ko‘rish mumkin: 1. xiristianlikning shakllanib davlat dini va mafkurasiga aylanishi; 2. o‘rta asrlarga kelib inkvizitsiyaning ustivor yo‘nalishga aylanishi. gnostika, apologetika, patristika, realizm, nominalizm va boshqa oqimlar o‘sha davr falsafasining qiyofasini belgilaydi. ilk antik faylasuflar uchun falsafaning asosiy muammosi: «dunyo nimadan yaratilgan?», degan savol bilan bog‘langan. o‘sha davrda bu savol eng muhim, asosiy, birinchi darajali hisoblangan. apologetlar xristianlik tarixida 1 va iii asrlarda vujudga keldi. apologetika so‘zining lug‘aviy ma’nosi «ximoya qilish», — demakdir. apologetlar xukumatning xristianlikka bo‘lgan dushmanligini bartaraf qilishga, rim davlatining xristianlikni ta’qib qilishi xech qanday oqlashga loyiq emasligini isbotlashga xarakat qilganlar, o‘z asarlarida mushriqlik (ko‘p xudolik) adabiyotlaridan olingan baxslashish (dialog) shaklidan, yoki apologetikaning mumtoz shaklidan foydalanganlar. «patristika»- so‘zi «ota» («padre») so‘zidan kelib chiqqan. …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g‘arb falsafasi"

3-mavzu. mavzu: falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g‘arb falsafasi. 1.qadimgi yunonistonda falsafa ilmining shakllanishi. 2.ilk o‘rta asr g‘arb falsafasi rivojlanishining umumiy belgilari va falsafiy tafakkur rivojida appologetika va patristika, sxolastika, nominalizm va realizm. 3. o‘rta asrlar evropasida uyg‘onish davri va falsafiy tafakkurning rivojlanish xususiyatlari. 4. yangi va eng yangi davr falsafasining ustuvor yo‘nalishlari. 5. xx-xxi asr g‘arb faylasuflari ijodida fan falsafasining rivoji. 1. qadimgi yunonistonda falsafa ilmining shakllanishi. qadimgi grek – ‘‘‘yunon falsafasi eramizdan oldingi 6 asrda gretsiyada ibtidoiy – jamoa tuzumi quldollik jamiyati bilan almashgan davrda vujudga keldi. quldollik vujudga kelishi bilan antogonistik sinflar, davlat paydo buldi, xuku...

This file contains 16 pages in DOCX format (63.0 KB). To download "falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g‘arb falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafiy tafakkur taraqqiyoti b… DOCX 16 pages Free download Telegram