sezgi va idrok

DOCX 14 pages 194.5 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 194.5 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

4-mavzu. sezgi. idrok reja: 4.1. sezgilar haqida umumiy tushuncha. 4.2. sezgilarning nerv-fiziologik asoslari. 4.3. sezgilarning tasnifi, sezgilarning turlari. 4.4. sezgi sohasidagi qonuniyatlar. 4.5. idrok haqida tushuncha. 4.6. idrokning nerv-fiziologik asoslari, xususiyatlari va qonuniyatlari. 4.7. idrokda ob’ekt va fon, appersepsiya, idrokning konstantligi. 4.8. idrokda illyuziya va gallyutsinatsiya. 4.9. vaqt, harakat va fazoni idrok qilish. tayanch so`z va iboralar: bilish jarayaoni: sezgi, analizator, retseptor, nerv tola, sezgi turi: ko`rish, eshitish, hid bilish, tam bilish, teri-taktil, muskul-harakat, statik, organik; sezgi qonuniyati: sezgirlik, sinezteziya, sensibilizatsiya, adaptatsiya. bilish jarayaoni: idrok, teri-taktil, muskul-harakat, statik, organik; sezgi qonuniyati: sezgirlik, sinezteziya, sensibilizatsiya, adaptatsiya, persepsiya, anglash, ong faoliyati, umumlashtirish, yaxlitlik, predmetlilik, ob`ekt, fon, apperspsiya, konstantlik, illyuziya, gallyutsinatsiya, idrok turi: vaqt, harakat, fazni idrok qilish. 4.1. sezgilar haqida umumiy tushuncha. ma`lumki bizni o`rab turgan tashqi olamdagi narsa va hodisalarning juda ko`p belgi va xususiyatlari mavjud. masalan, narsalarning rangi, ta`mi, hidi, qattiq yoki yumshoqligi, g`adir-budur yoki tekisligi, harorat va boshqalar. ana …

2 / 14

tiqiy bilishga o`tadi. sezgi ham oddiy psixologik jarayon bo`lgani bilan uning yuzaga kelishi o`z-o`zidan hosil bo`lmaydi. ular jumlasiga quyidagilar kiradi: · sezgi a`zolariga ta`sir etadigan narsa va hodisaning bo`lishi. · sezuvchi apparat, ya`ni analizatorning mavjud bo`lishi. masalan, havoning sovuqligini, temirning qattiqligini, qorning yumshoqligi va boshqalarni sezamiz. sezgi idrok bilan bog`liq bo`ladi, lekin narsa va hodisani idrok qilishdan oldin uni sezish lozim, shu bois sezgilar materiyaning sezgi a`zolarimizga ta`siri natijasidir. sezgi axborotlarini qabul qilib, tanlab, to`plab, har bir sekundda axborotlar oqimini qabul qilib va qayta ishlab miyaga yetkazib beradi. natijada tevarak - atrofdagi tashqi olamni va organizm o`z ichki holatini adekvat "mos" aks ettirishi hosil bo`ladi. sezgi a`zolari tashqi olamning inson ongiga olib kiradigan yo`llaridan biridir. 4.2. sezgilarning nerv-fiziologik asoslari. ma'lumki, sezgilar faqatgina tashqi ta'sirlar natijasida hosil bo’lmay, balki organizmning ichki holatida ham amalga oshiriladi. sezgi nerv tizimining u yoki bu qo’zg’atuvchidan ta'sirlanuvchi reaksiyalari tarzida hosil bo’ladi va har qanday psixik …

3 / 14

markazga intiluvchi) va efferent (markazdan qochuvchi) nervlar; · analizatorning periferik bo’limlaridan keladigan nerv signallarining qayta ishlanishi sodir bo’ladigan qobiq osti va qobiq bo’limlari. analizatorning qobiq bo’limida reseptor hujayralarining asosiy qismi jamlangan o’zak, ya'ni markaziy qism va qobiqning turli joylarida ma'lum miqdorda mavjud tarqoq hujayra qismlaridan tarkib topgan tashqi qism bo’ladi. analizatorning o’zak qismida reseptordan markazga intiluvchi nervlar joylashgan bo’lib, ko’plab hujayralardan iborat. mazkur analizatorning periferik, ya'ni tarqalib ketgan qismlari boshqa analizatorlarning o’zaklari bilan yondosh sohalariga kiradi va alohida narsalarni izlash jarayonida butun bosh miya qobiqining katta qismi ishtirok etishiga erishiladi. analizatorning o’zagi analiz va sintez qilish funksiyasini bajaradi, masalan, tovushlarning balandligi. tarqoq qismlar dag’al analiz funksiyalarni, masalan musiqiy ohang va tovushlarni farqlash bilan bog’liq bo’ladi. analizator nerv jarayonlarining yoxud reflektor yoyining butun yo’li manbasi va eng muhim qismini tashkil etadi. reflektor yoyi reseptordan ta'sirotni miyaga olib boruvchi nerv yo’llari va effektordan tarkib topgandir. reflektor yoyi elementlarning o’zaro munosabati murakkab organizmning …

4 / 14

tashqi muhitdagi narsa va hodisalarning xususiyatlarini aks ettirishgamoslashgan hamda reseptorlari tananing sirtqi qismida joylashgan sezgilar, ya`ni ekstroreseptiv sezgilar; · ichki tana a`zolari holatlarini aks ettiruvchi hamda reseptorlari ichki tana a`zolarida, to`qimalarda joylashgan sezgilar, ya`ni interoreseptiv sezgilar. · tanamiz va gavdamizning holati hamda harakatlari haqida ma`lumot (axborot, xabar) beruvchi muskullarda, bog`lovchi paylarda, mushaklarda joylashgan sezgilar, ya`ni proprioreseptiv sezgilar. sezgilarning tasnifi va bu boradagi tadqiqotlarni tahlil qilamiz. dastlabki mulohazalar interoreseptiv sezgilar u borasida rus psixologi a.r.luriya tadqiqot ishini olib borgan. uning fikricha, interoreseptiv sezgilar asl, tub, ma`nodagi sezgilar emas, balki emosiyalar bilan sezgilar o`rtasidagi oraliq sezgilar sifatida namoyon bo`ladi. psixologiya fanida mazkur sezgilar to`la o`rganilmaganligi sababli uni "noma`lum hislar" deb atalgan. bu asosan ichki organlarning xastaliklarida vujudga keluvchi holatlarni diagnostika qilishda alohida ahamiyat kasb etadi. interoreseptiv sezgilarning fiziologik mexanizmlari interosepsiya bilan birgalikda k.m.bikov, v.n. chernigovkiylar tomonidan atroflicha o`rganilgan. ularning fikriga ko`ra, bu narsalarning barchasi shartli reflektor faoliyati mexanizmlaridan kelib chiqadi proprioseptiv sezgilar …

5 / 14

zaro bir-biriga perpendikulyar bo`shliqda tutash holatda yotadi. masalan, bosh holatining o`zgarishi quyidagi sxemada ko`rish mumkin: a) endolimfa suyuqligiga bog`liq qo`zg`alish; b) eshitish nervi; v) vestibulyar nervi; g) bosh miya po`stining chakka bo`lmasi; d) miya apparatiga o`tadi; vestibulyator sezgi apparati ko`rish bilan bevosita aloqada bo`lib, fazoni mo`ljalga olish (orientirlash) jarayonida ishtirok etadi. masalan, avtomobil yo`lidan o`tish va hokazo. bu jarayon patologik holatda ham uchrashi mumkin. ekstroreseptiv sezgilar intermodal, nospesifik sezgi turkumlariga ham ajratiladi. masalan, eshitish organi orqali 10-15 sekundga tebranishni sezish mumkin, lekin quloq bilan emas, balki suyaklar yordamida (miya qopg`og`i, tirsak, tizza uchlari) payqash - vibrasiya sezgilari deyiladi. masalan, karlarni tovushlarni idrok qilishi. odatda vibrasion sezgirlik intermodal sezgi deb ham nomlanadi. uning quyidagi ko`rinishlari qam mavjud: a) hid, ta`m va maza sezgilarida; b) o`ta kuchli tovushda, o`ta yorqin yorug`likda; v) uch xil ta`sirning uyg`unlashgan integrativ holatida; sezgining nospesifik shakliga terining foto sezgirligi kirib, u ranglarni, nozik jumlalarni ajratish, qo`l uchlari …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sezgi va idrok"

4-mavzu. sezgi. idrok reja: 4.1. sezgilar haqida umumiy tushuncha. 4.2. sezgilarning nerv-fiziologik asoslari. 4.3. sezgilarning tasnifi, sezgilarning turlari. 4.4. sezgi sohasidagi qonuniyatlar. 4.5. idrok haqida tushuncha. 4.6. idrokning nerv-fiziologik asoslari, xususiyatlari va qonuniyatlari. 4.7. idrokda ob’ekt va fon, appersepsiya, idrokning konstantligi. 4.8. idrokda illyuziya va gallyutsinatsiya. 4.9. vaqt, harakat va fazoni idrok qilish. tayanch so`z va iboralar: bilish jarayaoni: sezgi, analizator, retseptor, nerv tola, sezgi turi: ko`rish, eshitish, hid bilish, tam bilish, teri-taktil, muskul-harakat, statik, organik; sezgi qonuniyati: sezgirlik, sinezteziya, sensibilizatsiya, adaptatsiya. bilish jarayaoni: idrok, teri-taktil, muskul-harakat, statik, organik; sezgi qonuniyati: s...

This file contains 14 pages in DOCX format (194.5 KB). To download "sezgi va idrok", click the Telegram button on the left.

Tags: sezgi va idrok DOCX 14 pages Free download Telegram