o‘zbek davlatchiligining shakllanishi va taraqqiyot bosqichlari

DOCX 155 pages 206.1 KB Free download

155 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 206.1 KB

File type DOCX

Pages 155

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 155

o‘zbek davlatchiligining shakllanishi va taraqqiyot bosqichlari. 1 - mashg’ulot (2 soat) reja: 1.markaziy osiyo – jahon sivilizatsiyasining ajralmas qismi. davlatchilik tushunchasi. markaziy osiyo hududidagi ilk davlat uyushmalari. 2.o‘zbek davlatchiligi va uning tarixiy bosqichlari. qadimgi xorazm, qadimgi baqtriya. 3.eramizning ix asriga qadar davlatchilik rivoji. tayanch iboralar: antropogenez, zinjantrop, pitekantrop, sinantroplar, fergantrop,qo‘tirbuloq makoni, markaziy osiyo-jahon sivilizatsiyasining ajralmas qismi. insoniyatning kelib chiqishi va rivojlanishi bir necha asrlar davomida tadqiqotchilar tomonidan o‘rganilib turli nazariyalar yuzaga kelgan. chunki «antropogenez» eng qadimgi davr tarixini o‘rganishdagi muhim va dolzarb muammolardan hisoblanadi. turli mamlakatlarda turli davrlarda yashagan mutafakkirlar insoniyatning paydo bo‘lishi haqida ilmiy ta'rifga yaqin fikrlarni bayon etganlar. xitoy, yunon faylasuflari mil.avv.vi-v asrlardayoq odamning kelib chiqishi tamomila tabiiy hodisa deb ta'riflashga uringanlar. ko‘pchilik tadqiqotchilar insonni mehnat va aqliy jihatdan kamol topishi natijasida hozirgi darajasiga yetib kelgan, degan fikrni ilgari surishlariga qaramay odamni xudo yaratganligi yoki boshqa koinotdan kelib yerga tarqalganligi haqidagi nazariyalar ham bor. tadqiqotchilarning fikrlariga qaraganda zinjantrop, …

2 / 155

ningdek, miya hajmi ham o‘zgarib borgan. o‘rta tosh asridagi turli sabablarga ko‘ra, birinchi navbatda tinimsiz mehnat jarayonida inson tafakkurining rivojlanishi natijasida neandertal qiyofasidagi odamlar hozirgi qiyofali odamlarga aylana bordilar. ular jismoniy va aqliy jihatdan kamol topib, hozirgi qiyofadagi kishilar vujudga keldi va shu bilan antropogenez jarayoni nihoyasiga yetdi. odamning paydo bo‘lishi yerdagi eng buyuk hodisalardan biri bo‘lib, u dastlab toshdan oddiy to’qmoq yasagan bo‘lsa, uzluksiz mehnat, tinimsiz intilish natijasida yuksak madaniyat yaratish darajasiga yetib keldi. antropogenez jarayonida mehnatning o‘zgartiruvchanlik mohiyatini arxeologiyaga oid turli-tuman manbalar tasdiqlaydi. turli davrlarga oid moddiy madaniyatning almashishi hamda yangi asoslarda rivojlanishi moddiy manbalarning tashqi ko‘rinishidan ham aniqlanadi. ko‘p ming yillar davomida rivojlangan tarixiy jarayonlar-odam va jamiyat taraqqiyotida asosiy, bosh mezon mehnat ekanligidan dalolat beradi. yaqin yillarga qadar o‘zbekiston hududlari eng qadimgi odamlar tomonidan 100 ming yillar ilgari o‘zlashtirilgan deb hisoblanib kelinar edi. ko‘pchilik tadqiqotchilar o‘rta osiyo paleoliti haqidagi baxslarda bu jarayonni asosan yevropa paleoliti bilan boglab …

3 / 155

tishlari va yelka suyaklaridir. fanda «farg‘ona odami»-«fergantrop» deb nomlangan bu qazilma odam qoldiqlari eng qadimgi odam haqidagi tasavvurlarimizni yanada kengaytirish bilan birga o‘rta osiyo, xususan o‘zbekistonning insoniyat paydo bo‘lib rivojlangan o‘choqlardan biri ekanligini uzil-kesil isbotlaydi. undan tashqari ko’lbuloq makonidan (shimoli-sharqiy o‘zbekiston, toshkent vil.) ham ko‘p qatlamli yodg’orlik ochilgan bo‘lib, uning eng pastki qatlamlari ilk paleolit davriga oiddir. shuningdek, qizilolmasoy va toshsoy (ohangaron) makonlaridan ham ilk paleolit qatlamlari ochilgan hamda bu yerdan 100 dan ziyod chopper, nukleus, qirg’ich va tarashlagich tosh qurollar topilgan. surxon vohasidagi (boysuntog‘) teshiktosh g’or-makoni topilmalari nafaqat o‘zbekiston, balki butun dunyo arxeologiya fanida mashhurdir. o‘rta paleolit davriga mansub bu g’or-makon shimoliy sharqqa qaragan bo‘lib, kengligi 20 m, balandligi 9 m, chuqurligi 21 m. tadqiqotlar natijasida g’or-makondan beshta madaniy qatlam aniqlanib, bu qatlamlardan 3000 ga yaqin tosh qurollar topilgan. undan tashqari turli hayvonlar: qoplon, yovvoyi ot, eshak quyon va turli qo‘shlarning suyak qoldiqlari aniqlangan. tosh qurollar orasida qirgich-tarashlagichlar alohida …

4 / 155

viloyati kattaqo‘rg‘on hududlaridan topilgan. tadqiqotlar natijasida makondan 5 ta madaniy qatlam aniqlangan. qatlamlarning qalinligi har xil bo‘lib, ulardagi topilmalar ham bir xilda tarqalmagan. bu qatlamlarda o’tkir uchli paykonlar, qirgichlar, teshgichlar, ikki tomoniga ishlov berilgan bargsimon qurollar va boshqa turli-tuman tosh qurollar topilgan. shuningdek, ko‘plab yovvoyi hayvonlar-fil, bug’u, yovvoyi ot, quyon kabilarning suyaklari aniqlangan. qo‘tirbuloqda yashagan qadimgi odamlar mevalar va o‘simlik ildizlari hamda yovvoyi hayvonlarni ovlab turmush tarzi yuritganlar. o‘rta paleolit davriga kelib qadimgi odamlar o‘rta osiyoning keng hududlariga tarqala boshlaydilar. bu davrda, ayniqsa uning so‘nggi bosqichida qadimgi odamlarning turmush tarzida va mehnat qurollarida yangi unsurlar paydo bo‘ladi. qurollarning turlari ko‘payadi. ayniqsa, ovchilik bilan bog‘liq bo‘lgan nayzasimon utkir paykonlar, turli pichoklar, kirgichlar, kechgichlar shular jumlasidandir. bu davrning ijtimoiy hayotdagi eng muhim xususiyati shundaki, bu davrda ibtidoiy tudadan urug‘chilik jamoasiga o‘tila boshlandi. hozirgi zamon odamlariga o‘xshash odamlar (kromanyon) paydo bo‘lishi uchun zamin hozirlandi. undan tashqari sovuk iqlim tufayli o‘rta paleolit davri odamlari …

5 / 155

qorakamar (tojikiston), achisay (qozog‘iston) yodg’orliklari shular jumlasidandir. urug‘chilik (matriarxat) qadimgi jamiyat tarixining alohida bosqichini tashkil etib, bu jarayon ijtimoiy hayotdagi qator o‘zgarishlarning paydo bo‘lishiga zamin yaratdi. lekin, dastlabki urug‘chilik tuzumi nisbatan rivojlanishning yuqori bosqichiga ko‘tarilgan bo‘lishiga qaramay, bu davr odamlari ovchilik termachilik va balikchilik bilan kun kechirar edilar. paleolit davriga xulosa yasab shuni aytish mumkinki, bu davrda odamning paydo bo‘lishi jarayoni (antropogenez) asosan tugadi. qadimgi odamlar xo‘jalik yuritishning eng oddiy yo‘llaridan (terib-termachlab) murakkabroq ko‘rinishlariga (ovchilik baliqchilik)ga o‘tdilar. olov kashf etildi. insoniyat to’da davridan urug‘chilik tuzumiga o‘tdi. mehnat qurollari takomillashib, ularning turlari ko‘paydi va sifati yaxshilanib bordi. bu davrda qadimgi odamlar orasida dastlabki diniy qarashlar paydo bo‘ldi. teshiktoshda murdani maxsus qabr qazib ko’milishi, uning yoniga tog‘ echkisining shoxlari va tosh qurollar qo‘yilishi mutlaqo tasodifiy hol emas edi. bu jarayon paleolit davri neandertal odamlari garchi sodda bo‘lsada, ko’mish marosimlariga rioya qilganliklaridan dalolat beradi. mezolit davriga kelib yer yuzidagi ulkan muzlikning yana shimolga …

Want to read more?

Download all 155 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek davlatchiligining shakllanishi va taraqqiyot bosqichlari"

o‘zbek davlatchiligining shakllanishi va taraqqiyot bosqichlari. 1 - mashg’ulot (2 soat) reja: 1.markaziy osiyo – jahon sivilizatsiyasining ajralmas qismi. davlatchilik tushunchasi. markaziy osiyo hududidagi ilk davlat uyushmalari. 2.o‘zbek davlatchiligi va uning tarixiy bosqichlari. qadimgi xorazm, qadimgi baqtriya. 3.eramizning ix asriga qadar davlatchilik rivoji. tayanch iboralar: antropogenez, zinjantrop, pitekantrop, sinantroplar, fergantrop,qo‘tirbuloq makoni, markaziy osiyo-jahon sivilizatsiyasining ajralmas qismi. insoniyatning kelib chiqishi va rivojlanishi bir necha asrlar davomida tadqiqotchilar tomonidan o‘rganilib turli nazariyalar yuzaga kelgan. chunki «antropogenez» eng qadimgi davr tarixini o‘rganishdagi muhim va dolzarb muammolardan hisoblanadi. turli mamlakatlarda turli d...

This file contains 155 pages in DOCX format (206.1 KB). To download "o‘zbek davlatchiligining shakllanishi va taraqqiyot bosqichlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek davlatchiligining shakll… DOCX 155 pages Free download Telegram