rivojlanishning institutsional nazariyasi va tasxiyiqqa dastur

PDF 10 pages 499.6 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 499.6 KB

File type PDF

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

264 xv - bob. rivojlanishning institutsional nazariyasi va tashkiliy innovasiyalar subyektalari 15.1. rivojlanishning institutsional nazariyasi tashkilotning uchta asosiy turi – firma, davlat va uy xo‘jaligining yuqoridagi tahlili (ix, xii, xiv – boblar) bizni uzoq muddatli rivojlanishning institutsional nazariyasini ifodalashga imkoniyat beradi. birinchi o‘rinda eslatib o‘tish zarurki bitimlar bo‘yicha kafil sifatida davlatning unga aralashuvi ikkita iqtisodiy o‘zgarishga zamin yaratdi. ikkinchi tomondan, demokratik davlat o‘z fuqarolarining ishlab chiqarish faoliyatiga bo‘lgan qiziqishini doimo qo‘llab – quvvatlashi va iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirgan holda mulk huquqlarining samarali taqsimlanishini mustahkamlashi lozim. firma va uy xo‘jaligi haqida gapirganda ular faoliyatdagi tez o‘zgaruvchanlik jihatlarini ta'kidlash lozim. shu nuqtai nazardan rivojlanishni nazariyasini institutsional talqin etishda davlat, firma, uy-xo‘jaligini ana shu va boshqa unsurlarini tizimga solish zarur. shularni hisobga olib birinchi galda rivojlanish nazariyasining asosiy variantlari va ularda institutsional omillar tutgan o‘rin haqida to‘xtalib o‘tamiz. birinchidan, rivojlanish nazariyasining neoklassik variantida (r.solou, r.barro, r.lukas) kapitalni to‘plash, omonotlar normasining o‘zgarishi, aholining o‘sishi, inson …

2 / 10

rivojlanishning neokeynsian nazariyasi vakillari ko‘rsatgan omillardan har birini institutsional nuqtai nazardan 265 talqin etish mumkin bo‘lsa-da (masalan, omonatga bo‘lgan o‘ta moyillikka – uy xo‘jaligi mutaassibligi orqali), kapitalning eng yuqori samaradorligi talqini katta qiziqish uyg‘otadi. bunday qiziqishning sababi kapitalning eng yuqori samaradorligi bilan iqtisodiy agentlar kutishlarining shakllanishi jarayoni o‘rtasidagi bog‘liqlikda hisoblanadi. «aynan ushbu kapital fondi eng yuqori samaradorligining kutishlardagi o‘zgarishlarga bog‘liqligi kapital eng yuqori samaradorligining keskin o‘zgarishlarga moyilligini belgilab beradi» . kutishlar esa iqtisodiy agent tomonidan fond bozoridagi bitimlarning boshqa ishtirokchilarini kuzatish asosida shakllanadi. bundan ko‘plab muvazanatli yakuniy holatlar ehtimoli paydo bo‘ladi va ularning har biriga erishish uchun ushbu yakunning haqiqiyligiga bozor ishtirokchilari yetarlicha sonining ishonishi kifoya qiladi. «kutilayotgan voqea bir vaqtning o‘zida kutishlarning natijasi hisoblanadi» (self-fulfilling prophecies, etats autorealisateurs) . boshqacha aytganda, iqtisodiy o‘sish sur'atlari bozorda optimistik holatlarning hukumronligini aks ettiradi. o‘sish istiqbollari davlatning yuqori optimistik ruhga ishonch hissini uyg‘otishga qodirligi bilan belgilanadi. shuningdek, agar davlatga ishonch bo‘lmasa, uning kutishlarni …

3 / 10

llar iqtisodiy tizimni vaqtincha muvazanatdan chiqaradi («shumpeter shoki holati») va shumpeter shoki holatga moslashish sifatida iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantiradi. institutsional nuqtai nazardan tadbirkor siymosining o‘zi emas, balki tashqi muhit, u harakat qilayotgan bozorning institutsional tuzilmasi qiziqish uyg‘otadi. yangi ne'matlar bozorda taklif etilayotgan ne'matlarga nisbatan to‘liq subinstitutlar hisoblanmaydi, bu esa innovatorga monopol mavqeni va narxlarni belgilashda erkinlikni 266 ta'minlaydi. takomillashmagan raqobat sharoitida narxni shakllantirish bilan birga yangi ne'matlar ishlab chiqaruchilari va ularning iste'molchilariga axborot bilan almashish hamda manfaatlarni muvofiqlashtirish imkonini beruvchi alohida institutsional doiralardagina yangi darajada muvazanatga erishish mumkin. «agar iqtisodiy tizim muvazanatdan chiqarilgan bo‘lib chiqsa, u holda birinchi galda transaksiyalar va bozorning institutsional tuzilmasiga e'tibor qaratish zarur» . o‘sishning institutsional nazariyalarida institutlar va tashkilotlarga beriladigan rolni ko‘rib chiqib, biz rivojlanishning institutsional nazariyasi javob berishi lozim bo‘lgan talablarni quyidagicha ifodalashimiz mumkin: • harakatlari uzoq muddatli o‘sishga olib kelishi mumkin bo‘lgan barcha subyektlarni hisobga olish. tadbirkor siymosi – davlat, firma va uy xo‘jaligi …

4 / 10

nal nazariyasining yakuniy variantini tuzishga da'vogarlik qilmagan holda, uning istiqbolini belgilash yo‘lidagi dastlabki qadamni qo‘yishga urinib ko‘rish mumkin. buning uchun biz innovasiyalarning turli xillarini va ularni amalga oshirishi mumkin bo‘lgan subyektlarni tavsiflashimiz kerak bo‘ladi. 15.2. innovasiyalar tasnifi innovasiyalarni amalga oshirishga rag‘batlantiruvchi omillarni bilish muhim ahamiyatga ega. bunday omillarni ijtimoiy tanlov nazariyasi yordamida, ya'ni xususiy va ijtimoiy ne'matlarni bir – biriga taqqoslash orqali tasniflash mantiqan to‘g‘ri bo‘ladi. masalan, faoliyatning 267 institutsional doiralarini o‘zgartirish, uning barcha ishtirokchilarga nisbatan ijtimoiy ne'mat hisoblanadi va, o‘z navbatida, barcha ijtimoiy ne'matlarning ishlab chiqarilishida kuzatiladigan boshqa shaxslar hisobiga tekinga yurish muammosi bilan bog‘liq. ««yakka, oqilona maqsadli xatti- harakatning neoklassik modeli doirasidan chetga chiqmaydigan institutsional o‘zgarishlarning dinamik nazariyasi hech qachon jamiyatda sodir bo‘layotgan o‘zgarishlarning aksariyatini tushuntirish imkonini bermagan bo‘lar edi» . ikkinchi tomondan, tashkilotlar darajasidagi o‘zgarishlar klub ne'matlari xususiyatiga ega. ulardan foydalanuvchilar soni tashkilot a'zolari, yoki «insayderlar» bilan cheklangan. bunday innovasiyalar tashkilot doiralari bilan cheklangan. chunki taqlid (immitasiya) …

5 / 10

t monopol holatda bo‘ladi. yangi mahsulotga taqlid qilish boshlangunga qadar uning ixtirochisi «innovator rentasini» - monopol qo‘shimcha foydani oladi, aynan ushbu holat yangi mahsulotlarni ishlab chiqishga undaydi. demak, innovasiyalar ijtimoiy, klub va shaxsiy ne'matlar xususiyatiga ega bo‘lishi mumkin 15.3. innovasiya subyektlarning tasnifi bundan avval o‘tkazilgan tahlil bizga innovasiyaning to‘rtta ehtimol kutilgan subyekti, ya'ni yakka tadbirkor, firma, davlat va uy xo‘jaligining xatti-harakatini ko‘rib chiqish imkonini berdi. ushbu ro‘yxatni innovasiyalarning yana ikkita subyekti – guruhlar (networks) va ijtimoiy harakat bilan kengaytirishdan avval, dastlabki uchta subyekt haqida batafsilroq to‘xtalib o‘tamiz. agar ularning har biriga motivasiyani 268 ta'riflashga urinib ko‘radigan bo‘lsak, u holda ushbu maqsadda kelishuvlar nazariyasidan foydalangan ma'qul. innovasiya subyektlarining har biri turli kelishuvlar tomonidan berilgan alohida qoidalarga muvofiq amal qiladi. shuning uchun innovasiyalarga undovchi turli omillarni nazarda tutish maqsadga muvofiq hisoblanadi. yakka tadbirkor foydani ko‘paytirishni ko‘zlaydi va uning maqsadli funksiyasi quyidagi formula bilan ifodalanishi mumkin : max v= -c0 + (r1,-crl)/(l+r) + …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "rivojlanishning institutsional nazariyasi va tasxiyiqqa dastur"

264 xv - bob. rivojlanishning institutsional nazariyasi va tashkiliy innovasiyalar subyektalari 15.1. rivojlanishning institutsional nazariyasi tashkilotning uchta asosiy turi – firma, davlat va uy xo‘jaligining yuqoridagi tahlili (ix, xii, xiv – boblar) bizni uzoq muddatli rivojlanishning institutsional nazariyasini ifodalashga imkoniyat beradi. birinchi o‘rinda eslatib o‘tish zarurki bitimlar bo‘yicha kafil sifatida davlatning unga aralashuvi ikkita iqtisodiy o‘zgarishga zamin yaratdi. ikkinchi tomondan, demokratik davlat o‘z fuqarolarining ishlab chiqarish faoliyatiga bo‘lgan qiziqishini doimo qo‘llab – quvvatlashi va iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirgan holda mulk huquqlarining samarali taqsimlanishini mustahkamlashi lozim. firma va uy xo‘jaligi haqida gapirganda ular faoliyatdagi tez o...

This file contains 10 pages in PDF format (499.6 KB). To download "rivojlanishning institutsional nazariyasi va tasxiyiqqa dastur", click the Telegram button on the left.

Tags: rivojlanishning institutsional … PDF 10 pages Free download Telegram