rivojlanishning institutsional nazariyasi va tashkiliy innovatsiyalar sub'ektalari

DOCX 15 pages 96.0 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 96.0 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

16- mavzu. rivojlanishning institutsional nazariyasi va tashkiliy innovatsiyalar sub’ektalari 15.1. rivojlanishning institutsional nazariyasi tashkilotning uchta asosiy turi – firma, davlat va uy xo‘jaligining yuqoridagi tahlili (ix, xii, xiv – boblar) bizni uzoq muddatli rivojlanishning institutsional nazariyasini ifodalashga imkoniyat beradi. birinchi o‘rinda eslatib o‘tish zarurki bitimlar bo‘yicha kafil sifatida davlatning unga aralashuvi ikkita iqtisodiy o‘zgarishga zamin yaratdi. ikkinchi tomondan, demokratik davlat o‘z fuqarolarining ishlab chiqarish faoliyatiga bo‘lgan qiziqishini doimo qo‘llab – quvvatlashi va iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirgan holda mulk huquqlarining samarali taqsimlanishini mustahkamlashi lozim. firma va uy xo‘jaligi haqida gapirganda ular faoliyatdagi tez o‘zgaruvchanlik jihatlarini ta’kidlash lozim. shu nuqtai nazardan rivojlanishni nazariyasini institutsional talqin etishda davlat, firma, uy-xo‘jaligini ana shu va boshqa unsurlarini tizimga solish zarur. shularni hisobga olib birinchi galda rivojlanish nazariyasining asosiy variantlari va ularda institutsional omillar tutgan o‘rin haqida to‘xtalib o‘tamiz. birinchidan, rivojlanish nazariyasining neoklassik variantida (r.solou, r.barro, r.lukas) kapitalni to‘plash, omonotlar normasining o‘zgarishi, aholining o‘sishi, inson kapitalini to‘plash …

2 / 15

rivojlanishning neokeynsian nazariyasi vakillari ko‘rsatgan omillardan har birini institutsional nuqtai nazardan talqin etish mumkin bo‘lsa-da (masalan, omonatga bo‘lgan o‘ta moyillikka – uy xo‘jaligi mutaassibligi orqali), kapitalning eng yuqori samaradorligi talqini katta qiziqish uyg‘otadi. bunday qiziqishning sababi kapitalning eng yuqori samaradorligi bilan iqtisodiy agentlar kutishlarining shakllanishi jarayoni o‘rtasidagi bog‘liqlikda hisoblanadi. «aynan ushbu kapital fondi eng yuqori samaradorligining kutishlardagi o‘zgarishlarga bog‘liqligi kapital eng yuqori samaradorligining keskin o‘zgarishlarga moyilligini belgilab beradi»59. kutishlar esa 57 дорибуш р., фишер с. макроэкономика. м.: издательство мгу/иифра-м, 1997, с. 708-718. 58 харрод р. к теории экономической динамики. в кн.: харрод р., хансен э. классики кейнсианства. м.: экономика, т. 1, с. 58. 59 кейнс дж. избранные произведения. м.: экономика, 1993, с. 335. 202 iqtisodiy agent tomonidan fond bozoridagi bitimlarning boshqa ishtirokchilarini kuzatish asosida shakllanadi. bundan ko‘plab muvazanatli yakuniy holatlar ehtimoli paydo bo‘ladi va ularning har biriga erishish uchun ushbu yakunning haqiqiyligiga bozor ishtirokchilari yetarlicha sonining ishonishi kifoya qiladi. «kutilayotgan …

3 / 15

’minlaydi. uchinchidan, y.shumpeterning iqtisodiy rivojlanish nazariyasi, uning markazida ishlab chiqarish omillari, yangi mahsulotlar, yangi bozorlar va yangi texnologiyalarning yangi kombinatsiyalari muallifi sifatida innovator-tadbirkor siymosi turadi62. bu yerda sanab o‘tilgan omillar iqtisodiy tizimni vaqtincha muvazanatdan chiqaradi («shumpeter shoki holati») va shumpeter shoki holatga moslashish sifatida iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantiradi. institutsional nuqtai nazardan tadbirkor siymosining o‘zi emas, balki tashqi muhit, u harakat qilayotgan bozorning institutsional tuzilmasi qiziqish uyg‘otadi. yangi ne’matlar bozorda taklif etilayotgan ne’matlarga nisbatan to‘liq subinstitutlar hisoblanmaydi, bu esa innovatorga monopol mavqeni va narxlarni belgilashda erkinlikni ta’minlaydi. takomillashmagan raqobat sharoitida narxni shakllantirish bilan birga yangi ne’matlar ishlab chiqaruchilari va ularning iste’molchilariga axborot bilan almashish hamda manfaatlarni muvofiqlashtirish imkonini beruvchi alohida institutsional doiralardagina yangi darajada muvazanatga erishish mumkin. «agar iqtisodiy tizim muvazanatdan chiqarilgan bo‘lib chiqsa, u holda birinchi galda transaksiyalar va bozorning institutsional tuzilmasiga e’tibor qaratish zarur»63. o‘sishning institutsional nazariyalarida institutlar va tashkilotlarga beriladigan rolni ko‘rib chiqib, biz rivojlanishning institutsional nazariyasi javob berishi …

4 / 15

el it:г (ed.). paris, presses univcrsitaires dc france, 1991, p. 46. 203 · harakatlari uzoq muddatli o‘sishga olib kelishi mumkin bo‘lgan barcha sub’ektlarni hisobga olish. tadbirkor siymosi – davlat, firma va uy xo‘jaligi kabi bir qator rivojlanish sub’ektlari ichida yagona; · uzoq muddatli rivojlanish sub’ektlari harakat qiladigan institutsional sharoitlarni hisobga olish. institutsional sharoitlar novatorlarning faoliyatini cheklamaydigan, balki, aksincha, rag‘batlantiradigan holatlarni tahlil qilish. masalan, qanaqa institutsional sharoitlarda investitsiyalar bozorida optimistik holatlar hukumronlik qiladi. boshqacha aytganda, uzoq muddatli iqtisodiy o‘sish iqtisodiy sub’ektlarning innovatsion faoliyati uchun rag‘batlantiruvchi omillarini yaratuvchi alohida institutsional va tashkiliy sharoitlardan, zaruriy funksiyaga aylanadi. rivojlanishning institutsional nazariyasining yakuniy variantini tuzishga da’vogarlik qilmagan holda, uning istiqbolini belgilash yo‘lidagi dastlabki qadamni qo‘yishga urinib ko‘rish mumkin. buning uchun biz innovatsiyalarning turli xillarini va ularni amalga oshirishi mumkin bo‘lgan sub’ektlarni tavsiflashimiz kerak bo‘ladi. 15.2. innovatsiyalar tasnifi innovatsiyalarni amalga oshirishga rag‘batlantiruvchi omillarni bilish muhim ahamiyatga ega. bunday omillarni ijtimoiy tanlov nazariyasi yordamida, ya’ni xususiy va …

5 / 15

hi tomondan, tashkilotlar darajasidagi o‘zgarishlar klub ne’matlari xususiyatiga ega. ulardan foydalanuvchilar soni tashkilot a’zolari, yoki «insayderlar» bilan cheklangan. bunday innovatsiyalar tashkilot doiralari bilan cheklangan. chunki taqlid (immitatsiya) qilish va innovatsiyalarni tashkiliy doiralar tashqarisiga tarqatishga uni alohida tilda va mutaassiblikda «kodlash» fakti to‘sqinlik qiladi. biroq, «insayderlar» tomonidan innovatsiyalardan foydalanilishini nazorat qilish ham qiyin. shuning uchun tashkiliy innovatsiyalarni klub ne’matlari sifatida belgilash mumkin. va nihoyat, yangi mahsulotni yaratish, o‘z mohiyatiga ko‘ra, ayniqsa ixtiro huquqlarini himoya qiluvchi patentlar mavjud bo‘lgan hollarda, shaxsiy 64 north d. structure and change in economic history, new york. norton, 1981, p.58. 204 неъматни ишлаб чиқаришга яқин. бироқ, ҳатто агар патентлар бўлмаган тақдирда ҳам, бозорда пайдо бўлганидан сўнг дастлабки даврда янги маҳсулот монопол ҳолатда бўлади. янги маҳсулотга тақлид қилиш бошлангунга қадар унинг ихтирочиси «инноватор рентасини» - монопол қўшимча фойдани олади, айнан ушбу ҳолат янги маҳсулотларни ишлаб чиқишга ундайди. демак, инновациялар ижтимоий, клуб ва шахсий неъматлар хусусиятига эга бўлиши мумкин …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "rivojlanishning institutsional nazariyasi va tashkiliy innovatsiyalar sub'ektalari"

16- mavzu. rivojlanishning institutsional nazariyasi va tashkiliy innovatsiyalar sub’ektalari 15.1. rivojlanishning institutsional nazariyasi tashkilotning uchta asosiy turi – firma, davlat va uy xo‘jaligining yuqoridagi tahlili (ix, xii, xiv – boblar) bizni uzoq muddatli rivojlanishning institutsional nazariyasini ifodalashga imkoniyat beradi. birinchi o‘rinda eslatib o‘tish zarurki bitimlar bo‘yicha kafil sifatida davlatning unga aralashuvi ikkita iqtisodiy o‘zgarishga zamin yaratdi. ikkinchi tomondan, demokratik davlat o‘z fuqarolarining ishlab chiqarish faoliyatiga bo‘lgan qiziqishini doimo qo‘llab – quvvatlashi va iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirgan holda mulk huquqlarining samarali taqsimlanishini mustahkamlashi lozim. firma va uy xo‘jaligi haqida gapirganda ular faoliyatdagi tez o‘z...

This file contains 15 pages in DOCX format (96.0 KB). To download "rivojlanishning institutsional nazariyasi va tashkiliy innovatsiyalar sub'ektalari", click the Telegram button on the left.

Tags: rivojlanishning institutsional … DOCX 15 pages Free download Telegram