rivojlanishning institutsional nazariyasi va tashkiliy innovatsiyalar subjektalari

DOCX 29 pages 60.9 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 60.9 KB

File type DOCX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

xv - боб. ривожланишнинг институционал назарияси ва ташкилий инновациялар субъекталари 15.1. ривожланишнинг институционал назарияси ташкилотнинг учта асосий тури – фирма, давлат ва уй хўжалигининг юқоридаги таҳлили (ix, xii, xiv – боблар) бизни узоқ муддатли ривожланишнинг институционал назариясини ифодалашга имконият беради. биринчи ўринда эслатиб ўтиш зарурки битимлар бўйича кафил сифатида давлатнинг унга аралашуви иккита иқтисодий ўзгаришга замин яратди. иккинчи томондан, демократик давлат ўз фуқароларининг ишлаб чиқариш фаолиятига бўлган қизиқишини доимо қўллаб – қувватлаши ва иқтисодий ўсишни рағбатлантирган ҳолда мулк ҳуқуқларининг самарали тақсимланишини мустаҳкамлаши лозим. фирма ва уй хўжалиги ҳақида гапирганда улар фаолиятдаги тез ўзгарувчанлик жиҳатларини таъкидлаш лозим. шу нуқтаи назардан ривожланишни назариясини институционал талқин этишда давлат, фирма, уй-хўжалигини ана шу ва бошқа унсурларини тизимга солиш зарур. шуларни ҳисобга олиб биринчи галда ривожланиш назариясининг асосий вариантлари ва уларда институционал омиллар тутган ўрин ҳақида тўхталиб ўтамиз. биринчидан, ривожланиш назариясининг неоклассик вариантида (р.солоу, р.барро, р.лукас) капитални тўплаш, омонотлар нормасининг ўзгариши, аҳолининг ўсиши, инсон капиталини …

2 / 29

ътибор қаратади. ривожланишнинг неокейнсиан назарияси вакиллари кўрсатган омиллардан ҳар бирини институционал нуқтаи назардан талқин этиш мумкин бўлса-да (масалан, омонатга бўлган ўта мойилликка – уй хўжалиги мутаассиблиги орқали), капиталнинг энг юқори самарадорлиги талқини катта қизиқиш уйғотади. бундай қизиқишнинг сабаби капиталнинг энг юқори самарадорлиги билан иқтисодий агентлар кутишларининг шаклланиши жараёни ўртасидаги боғлиқликда ҳисобланади. [2: харрод р. к теории экономической динамики. в кн.: харрод р., хансен э. классики кейнсианства. м.: экономика, т. 1, с. 58. ] «айнан ушбу капитал фонди энг юқори самарадорлигининг кутишлардаги ўзгаришларга боғлиқлиги капитал энг юқори самарадорлигининг кескин ўзгаришларга мойиллигини белгилаб беради»[footnoteref:3]. кутишлар эса иқтисодий агент томонидан фонд бозоридаги битимларнинг бошқа иштирокчиларини кузатиш асосида шаклланади. бундан кўплаб мувазанатли якуний ҳолатлар эҳтимоли пайдо бўлади ва уларнинг ҳар бирига эришиш учун ушбу якуннинг ҳақиқийлигига бозор иштирокчилари етарлича сонининг ишониши кифоя қилади. «кутилаётган воқеа бир вақтнинг ўзида кутишларнинг натижаси ҳисобланади» (self-fulfilling prophecies, etats autorealisateurs)[footnoteref:4]. [3: кейнс дж. избранные произведения. м.: экономика, 1993, с. …

3 / 29

ри натижавийлигини таъминлайди. [5: “ўзбекистон республикасини янада ривожлантириш бўйича ҳаракатлар стратегияси тўғрисида”. ўзбекистон республикаси президентининг фармони. 07.02.2017 й., пф-4947. ] учинчидан, й.шумпетернинг иқтисодий ривожланиш назарияси, унинг марказида ишлаб чиқариш омиллари, янги маҳсулотлар, янги бозорлар ва янги технологияларнинг янги комбинациялари муаллифи сифатида инноватортадбиркор сиймоси туради[footnoteref:6]. бу ерда санаб ўтилган омиллар иқтисодий тизимни вақтинча мувазанатдан чиқаради («шумпетер шоки ҳолати») ва шумпетер шоки ҳолатга мослашиш сифатида иқтисодий ўсишни рағбатлантиради. институционал нуқтаи назардан тадбиркор сиймосининг ўзи эмас, балки ташқи муҳит, у ҳаракат қилаётган бозорнинг институционал тузилмаси қизиқиш уйғотади. янги неъматлар бозорда таклиф этилаётган неъматларга нисбатан тўлиқ субинститутлар ҳисобланмайди, бу эса инноваторга монопол мавқени ва нархларни белгилашда эркинликни таъминлайди. такомиллашмаган рақобат шароитида нархни шакллантириш билан бирга янги неъматлар ишлаб чиқаручилари ва уларнинг истеъмолчиларига ахборот билан алмашиш ҳамда манфаатларни мувофиқлаштириш имконини берувчи алоҳида институционал доиралардагина янги даражада мувазанатга эришиш мумкин. «агар иқтисодий тизим мувазанатдан чиқарилган бўлиб чиқса, у ҳолда биринчи галда трансакциялар ва бозорнинг институционал тузилмасига …

4 / 29

ш. тадбиркор сиймоси – давлат, фирма ва уй хўжалиги каби бир қатор ривожланиш субъектлари ичида ягона; · узоқ муддатли ривожланиш субъектлари ҳаракат қиладиган институционал шароитларни ҳисобга олиш. институционал шароитлар новаторларнинг фаолиятини чекламайдиган, балки, аксинча, рағбатлантирадиган ҳолатларни таҳлил қилиш. масалан, қанақа институционал шароитларда инвестициялар бозорида оптимистик ҳолатлар ҳукумронлик қилади. бошқача айтганда, узоқ муддатли иқтисодий ўсиш иқтисодий субъектларнинг инновацион фаолияти учун рағбатлантирувчи омилларини яратувчи алоҳида институционал ва ташкилий шароитлардан, зарурий функцияга айланади. ривожланишнинг институционал назариясининг якуний вариантини тузишга даъвогарлик қилмаган ҳолда, унинг истиқболини белгилаш йўлидаги дастлабки қадамни қўйишга уриниб кўриш мумкин. бунинг учун биз инновацияларнинг турли хилларини ва уларни амалга ошириши мумкин бўлган субъектларни тавсифлашимиз керак бўлади. 15.2. инновациялар таснифи инновацияларни амалга оширишга рағбатлантирувчи омилларни билиш муҳим аҳамиятга эга. бундай омилларни ижтимоий танлов назарияси ёрдамида, яъни хусусий ва ижтимоий неъматларни бир – бирига таққослаш орқали таснифлаш мантиқан тўғри бўлади. масалан, фаолиятнинг институционал доираларини ўзгартириш, унинг барча иштирокчиларга нисбатан ижтимоий неъмат ҳисобланади ва, …

5 / 29

ациялар ташкилот доиралари билан чекланган. чунки тақлид (иммитация) қилиш ва инновацияларни ташкилий доиралар ташқарисига тарқатишга уни алоҳида тилда ва мутаассибликда «кодлаш» факти тўсқинлик қилади. бироқ, «инсайдерлар» томонидан инновациялардан фойдаланилишини назорат қилиш ҳам қийин. шунинг учун ташкилий инновацияларни клуб неъматлари сифатида белгилаш мумкин. ва ниҳоят, янги маҳсулотни яратиш, ўз моҳиятига кўра, айниқса ихтиро ҳуқуқларини ҳимоя қилувчи патентлар мавжуд бўлган ҳолларда, шахсий неъматни ишлаб чиқаришга яқин. бироқ, ҳатто агар патентлар бўлмаган тақдирда ҳам, бозорда пайдо бўлганидан сўнг дастлабки даврда янги маҳсулот монопол ҳолатда бўлади. янги маҳсулотга тақлид қилиш бошлангунга қадар унинг ихтирочиси «инноватор рентасини» - монопол қўшимча фойдани олади, айнан ушбу ҳолат янги маҳсулотларни ишлаб чиқишга ундайди. демак, инновациялар ижтимоий, клуб ва шахсий неъматлар хусусиятига эга бўлиши мумкин 15.3. инновация субъектларнинг таснифи бундан аввал ўтказилган таҳлил бизга инновациянинг тўртта эҳтимол кутилган субъекти, яъни якка тадбиркор, фирма, давлат ва уй хўжалигининг хатти-ҳаракатини кўриб чиқиш имконини берди. ушбу рўйхатни инновацияларнинг яна иккита субъекти – …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "rivojlanishning institutsional nazariyasi va tashkiliy innovatsiyalar subjektalari"

xv - боб. ривожланишнинг институционал назарияси ва ташкилий инновациялар субъекталари 15.1. ривожланишнинг институционал назарияси ташкилотнинг учта асосий тури – фирма, давлат ва уй хўжалигининг юқоридаги таҳлили (ix, xii, xiv – боблар) бизни узоқ муддатли ривожланишнинг институционал назариясини ифодалашга имконият беради. биринчи ўринда эслатиб ўтиш зарурки битимлар бўйича кафил сифатида давлатнинг унга аралашуви иккита иқтисодий ўзгаришга замин яратди. иккинчи томондан, демократик давлат ўз фуқароларининг ишлаб чиқариш фаолиятига бўлган қизиқишини доимо қўллаб – қувватлаши ва иқтисодий ўсишни рағбатлантирган ҳолда мулк ҳуқуқларининг самарали тақсимланишини мустаҳкамлаши лозим. фирма ва уй хўжалиги ҳақида гапирганда улар фаолиятдаги тез ўзгарувчанлик жиҳатларини таъкидлаш лозим. шу нуқ...

This file contains 29 pages in DOCX format (60.9 KB). To download "rivojlanishning institutsional nazariyasi va tashkiliy innovatsiyalar subjektalari", click the Telegram button on the left.

Tags: rivojlanishning institutsional … DOCX 29 pages Free download Telegram