diniy madaniy an’analarning ahamiyati

PDF 5 pages 171.3 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 171.3 KB

File type PDF

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

12-diniy madaniy an’analarning ahamiyati reja 1. sharq va g`arb mamlakatlarining o`rta asrlar madaniyatida dinning ustuvorligi. 2. sharq va g`arb diniy madaniyatining o`ziga xosligi. 3. diniy madaniyatlardagi yutuqlar va ularning jahon madaniyatidagi o`rni. tayanch tushunchalar: diniy madaniyat, aqliy-mantiqiy tafakkur, ibodatxona, ierarxiya, vassal, ilohiyot, aqida, taxayyul, madrasa, texnogen madaniyat, antroposentrizm, ratsionalizm, utilitar, emperik, texnosentrik, texnodeterministik, ommaviy madaniyat, mafkuraviy immunitet. vi-xvi asrlar davri tarix fanida o’rta asrlar deyilib, qadimgi va an`anaviy madaniyatlar o’rtasidagi davrni bildiradi. bu davr madaniyatida mifologik tafakkur va an`analarning kuchli ta`siri hamda yangi davrning texnogen madaniyatidagi aqliy-mantiqiy tafakkur, ilmning amaliy xususiyatlari seziladi. arab xalifaligi va evropa mamlakatlari o’rta asrlar madaniyatidagi xususiyatni islom va xristianlik belgilaydi. o’rta asrlar madaniyatining shakllanish qiyofasini islom va xristianlik belgilashi bilan birga, ularning o’zi ham mifologik tushunchalar asosida shakllanib, an`anaviy madaniyatning ko’plab jihatlarini o’zlashtirdi, o’z navbatida o’rta asrlar madaniyati negizida keyingi davrlar madaniyatining shakllanishi uchun yangi madaniyat kurtaklari va yangicha tafakkur tarzi vujudga keldi. yana shuni …

2 / 5

tli kechdi (xi-xiii asrlar). diniy madaniyatning ko’p qirraligi uning tarkibida ko’plab submadaniyatlarning mavjudligidir: xalqona (qishloq madaniyati), shahar, dunyoviy, monastir va so’fiylik madaniyatlari. shuningdek, din o’sha davrdagi madaniyat va submadaniyatning barcha sohalarini birlashtirib o’z ichiga qamrab oldi. o`rta asrlar davrida yakka xudolikka asoslangan jahon dinlari-xristianlik va islom yevropa, osiyo va afrikaning ko’p joylarida ko’plab kishilar uchun dunyoqarashning ustivor shakli bo’lib, inson va butun jamiyatning tafakkurini, butun turmush tarzini belgiladi. diniy aqidalar asosida o’sha davrning qiyofasi kishilar ongida shakllanib madaniyatning o’ziga xos xususiyatini belgiladi. koinot va osmon jismlarini dastlabki va boshlang’ich o’rnini xudo (olloh) belgilab, dunyo va insonni yaratuvchisi hamda barcha mavjudot xudoning (olloh irodasining) ijodiy yaratuvchanlik natijasidir. insoniyat tarixi davrlarning izchillik bilan takrorlanib turishi kabi namoyon bo’ladi, natijada davrlarning o’rin almashishi navbatdagi payg’ambarning kelishi bilan sodir bo’ladi. payg’ambar jamiyatda buzg’unchilik va gunohlarni tuzatishda «ilohiy aralashuvchi» ning timsoli hisoblangan. bu «xudoning elchilari» bo’lgan payg’ambarlar tarixidir. xristianlikka ko’ra «elchilarning» so’nggisi «xudoning o’g’li» iisus …

3 / 5

ilishi, bu ulkan olamning o’ziga xos markazida sezilarli kuch harakatda bo’lishi, idrok qilib xudoning (ollohning) e`tiborida ekanligiga iqror bo’ladi. din har xil milliy an`analarga ega bo’lgan turli xalqlarga arablar sharqi va evropada kuchli bir sivilizatsiya yaratishi uchun birlashtiruvchi ibtido bo’ldi. din madaniyatning siyosiy, ijtimoiy, ilmiy, badiiy- barcha sohalariga o’z ta`sirini ko’rsatdi. xristianlik rim imperiyasida eramizni iv asrlarida uning g’arbiy qismi gullagan paytga kelib (er. 476 y.) to’la shakllangan cherkov tizimi va qattiq intizomga asoslangan davlat dini tarzda qaror topdi. cherkovning tayanchi bu paytda butun yevropada keng tarqalgan va xristianlikni o’z dini sifatida qabullagan «yovvoyi» xalqlar (jumladan: gotlar, gallar, irlandlar va b.) tashkil etdi. yevropa bo’ylab tarqalgan german, slavyan, turk qabilalari antik sivilizatsiyasini xarob etib yangi hayot tarzini qabul qildilar. musulmon sharqida islom ta`limoti paydo bo’lishi bilan barobar teokratik boshqaruv shakli qaror topadi, bunda diniy va dunyoviy hokimiyat payg’ambar, keyin uning «o’rinbosarlari-xalifalar» qo’lida birlashgan. v-vi asrlarda arabistonda yangi dunyo qaror topaboshladi. …

4 / 5

musulmon davlatchiligining qaror topish tomirini belgiladi. din hayotni muqaddas shaklda tasvirlovchi g’oyalarni yaratdi: falsafada- teologiya, adabiyotda-ilohiy, didaktik janrlar, yevropa musiqasida cherkov gimnlari-liturgiya va messa, tasviriy san`atda xristianlik syujetlari asosiy o’rin tutdi. asosiy fanlar ilohiyot va sxolastika (o’rta asr falsafasida yunoncha shunday atalgan va bu atama fikr so’qish, dogmatizm, mazmunsiz, formal bilimni anglatgan). ilohiyot olam va inson haqidagi o’z «ilmiy» manzarasini yaratdi. koinot xususidagi ilmda yer olamning, ierusalim dunyoning markazi degan qarash hukmronlik qildi. inson majoziy tarzda mikrokosmos- tana-er, qon-suv, nafas-havo, harorat-olov, ya`ni u boshlang’ich ibtidodan iborat deb qaraldi. islomda san`atga nisbatan qat`iy biryoqlama, diniy aqidalar timsoli ifodasini ko’ramiz. bunda cherkov tizimini yo’qligi, har bir odamni olloh-bilan tanho muloqotining mumkinligi aholi manzillari, mahallalarda qurilishning ommaviy shakli-masjidlarni bino etilishi bo’lib, uning dastlabki namunasi muhammad payg’ambar tomonidan madina shahrida solingan masjiddir. yuqori ma`lumotli musulmonlar orasida yevropa mamlakatlaridagi universitetlardan ilgariroq oliy ta`lim maktab-madrasalari keng tarqalishini belgiladi. musulmon adabiyotida ustivorlik qilgan she`riyatni rivojlanishida so’fiylik katta …

5 / 5

tarzda tahayyul etilganligi tufayli ham islom san`atda asl tasvir-ifodani inkor etgan (kitobiy miniatyura bundan mustasno). ayni paytda islomda olamning mohiyati, asl hayot haqiqatni naqshlarda muhrlangan belgilarida ifodalashga e`tibor qaratilgan. mahobatli me`morchilik yodgorliklarini betakror go’zallik timsollariga aylantirgan, ixlosmandlarni nafaqat ko’zini, qalbini ham quvontiradigan murakkab geometrik shakllar (girh), o`simliklar shakli ifodasi (islimiy), qo’lyozma, amaliy bezak, san`ati naqshlari asosida islomiy ramz tasvirlari yotadi. jumladan, uchburchak-ollohning nazari, to’rtburchak-musulmonlarni muqaddas manzilgohi-ka`ba, beshburchak-dinning 5asosiy arkoni, jimjimador o’simliksimon shakl, va gullar-jannat bog’i-bo’ston timsollaridir. musulmon sharqida san`atda diniy aqidalar o’ta izchilik bilan qo’llangan. san`atda kalligrafik miniatyurani istisno qilgan holda deyarli voqelikni tasvirlash ta`qiqlangan, tasvir ramziy shakllarda, naqsh sifatida ifodalangan. umuman, g’arbda ham sharqda ham borliq ilohiy « oliy hukmdor»ning aksi sifatida idrok qilingan. xudo (alloh) tabiatdagi narsalarni yaratuvchisi sifatida va narsalarda uning qudrati namoyon bo’lish tarzida tushuniladi. narsalarni mohiyatini bilish xudoni (allohni) tanishdir. olamni bilish nazariy bo’lib, mashhur faylasuf, xususan arastuning va teologlar asarlarida faqat borliqning tizimi sharhlangan. …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "diniy madaniy an’analarning ahamiyati"

12-diniy madaniy an’analarning ahamiyati reja 1. sharq va g`arb mamlakatlarining o`rta asrlar madaniyatida dinning ustuvorligi. 2. sharq va g`arb diniy madaniyatining o`ziga xosligi. 3. diniy madaniyatlardagi yutuqlar va ularning jahon madaniyatidagi o`rni. tayanch tushunchalar: diniy madaniyat, aqliy-mantiqiy tafakkur, ibodatxona, ierarxiya, vassal, ilohiyot, aqida, taxayyul, madrasa, texnogen madaniyat, antroposentrizm, ratsionalizm, utilitar, emperik, texnosentrik, texnodeterministik, ommaviy madaniyat, mafkuraviy immunitet. vi-xvi asrlar davri tarix fanida o’rta asrlar deyilib, qadimgi va an`anaviy madaniyatlar o’rtasidagi davrni bildiradi. bu davr madaniyatida mifologik tafakkur va an`analarning kuchli ta`siri hamda yangi davrning texnogen madaniyatidagi aqliy-mantiqiy tafakkur, ilmni...

This file contains 5 pages in PDF format (171.3 KB). To download "diniy madaniy an’analarning ahamiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: diniy madaniy an’analarning aha… PDF 5 pages Free download Telegram