islom fiqhiy maktablari

PDF 11 pages 374.2 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 374.2 KB

File type PDF

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

7 – mavzu islom fiqhiy maktablari. reja: 1. ilk islomiy fiqhiy maktablarining shakllanish tarixi va ularning tasnifi. hanafiya, molikiya, shofeʼiya, xanbaliya mazhablarining asosiy g’oyalari va fiqhiy dalillash. 2. shariat kategoriyalari: halol, mandub, muboh, makruh, harom. 3. o‘rta asrlarda fiqh ilmining rivojlanishida movarounnahr faqihlarining o‘rni. 4. islom huquqi manbalari. qur'on, sunna, ijmo va qiyos, masolihul-mursala, istihson va urf. 5. tasavvuf tushunchasi va uning mohiyati. yusuf hamadoniy. abduxoliq g‘ijduvoniy. yassaviya, kubroviya, naqshbandiya tariqatlarining shakllanishi. tayanch so’z va iboralar: qur'on, sunna, ijmo va qiyos, masolihul-mursala, istihson, urf, yusuf hamadoniy, abduxoliq g‘ijduvoniy, yassaviya, kubroviya, naqshbandiya, tasavvuf, abu hanifa, mazhab, “ahli hadis”, markaziy osiyo, faqih. 1-reja bayoni. ilk islomiy fiqhiy maktablarining shakllanish tarixi va ularning tasnifi. hanafiya, molikiya, shofeʼiya, xanbaliya mazhablarining asosiy g’oyalari va fiqhiy dalillash islomda sunniy fiqh asosiy, «qonuniy «yo‘nalish sifatida qaror topgach, unga mansub to‘rt ilohiyot – huquqiy maktablari mazhablar deb atala boshlandi. bular asoschilarining nomini olgan hanafiy, molikiy, shofi’iy va hanbaliy …

2 / 11

ga imkon beradi. «qiyos» har qanday ishonchli manba yordamida amalga oshirilishi mumkin, ammo u chuqur mantiqiy asosga ega bo‘lmog‘i lozim. agar qiyos salbiy yoki zararli natijaga olib keladigan bo‘lsa, uni «istihson» - afzal qaror qabul qilish uslubi orqali tuzatiladi. hanafiy mazhabi urf – odatdan ko‘makchi, ammo mustaqil huquq manbai sifatida keng foydalanish mumkin deb hisoblaydi. bu o‘z navbatida tadbirkorlik muammolarini osonlashtirish, boshqa din vakillari bilan amaliy va maishiy muloqotlar o‘rnatish, turmushda birmuncha yengillliklarga erishishga imkon beradi. ana shunday bag‘rikenglik tufayli iroqda shakllangan hanafiy mazhabi x asrdan boshlab shimoliy va sharqiy yo‘nalishlarda tez tarqaldi. hozirda u turkiyadan tortib indoneziyagacha hududdagi davlatlarda asosiy mazhab hisoblanadi. o‘zbekistonda u ix – x asrlarda qaror topdi. o‘zbekistondagi hanafiy mazhab o‘ziga xosdir. zero muhammad shayboniy (749-805) abul – mu’in nasafiy, imom moturudiy kabi vatandoshlarimiz bu ta’limotni yangi taraqqiyot bosqichiga ko‘targanlar, eng muhimi mintaqa sharoitiga moslashtirganlar. al – malikiya – molikiylar, molik bin anas (713 - 795) …

3 / 11

qoslash mumkinligiga asosiy e’tibor qaratiladi. manba bilan muvofiqlashtirish mumkin bo‘lmagan masala bo‘yicha qaror qabul qilishning ratsionalistik tamoyili mustaqil manfaat nuqtai – nazari (istisloh)ni ishlatishdir. bunday mustaqil qaror albatta jamoat manfaatiga xizmat qilmog‘i, “nass”ga xilof bo‘lmasligi, shariat qoidalariga muvofiq bo‘lmog‘i shart. “istihson” (afzal qaror) molikiylar nazdida istislohning qiyosdan afzalligini bildiradi, ya’ni agar tanlash imkoniyati bo‘lsa, shubha tug‘iladigan bo‘lsa, istisloh uslubidan foydalanish afzaldir. molikiy mazhabining asosiy tamoyillari molik ibn anasning «muvatto» asari va unga yozilgan sharhlar, uning qayta ishlangan shakli «al – mudavvana» va «al – mudavvana al - kubra» hamda keyinroq yozilgan abul qosim bin jazzi (vaf. 1340 y.)ning «al – qavonin al – fiqhiya fi talxis al – mazhab al - molikiya» va sidi xalil (vaf. 1365 y.)ning «al - muxtasar» asarlarida o‘z ifodasini topgan. hozirgi paytda molikiylik marokash, jazoir, tunis, liviya, kuvayt va bahraynda hukmron mazhab hisoblanadi. misr va sudanda yirik molikiy jamoalari mavjud. kam miqdorda molikiylar deyarli barcha …

4 / 11

ror qabul qilish butunlay rad etiladi. molikiy mazhabidan «istisloh» - ijtimoiy manfaat yuzasidan erkin fikrlash yoki urf-odatdan foydalanish orqali qaror qabul qilish tamoyili o‘zlashtirilgan. ammo urf-odatning o‘zi alohida huquq manbai sifatida tan olinmaydi. shofiiy mazhabi murakkab mantiqiy tahlilni talab qiluvchi hanafiy mazhabidan va madina fiqhiy maktabining huquqiy majmuasini to‘liq bilishni talab qilgan molikiy mazhabidan farq qiladi . aynan mana shu bu mazhabning suriya, iroq ava misrda chuqur ildiz otishiga va musulmon davlatlariga yoyilishiga imkon berdi. hozirgi kunda shofiiylik suriya, livan, falastin, iordaniyada xukmron mazhab va iroq, pokiston, hindiston, malaziya, indoneziyada ko‘p tarafdorlarga ega. eron va yamandagi sunniylarning aksariyati shofiiylardir. al-hanbaliya – hanbaliylar, ahmad ibn hanbal (780-855) asos solgan, to‘rt shar’iy sunniy mazhabning oxirgisi. boshqa mazhablardan farqli ravishda u dastlab diniy-siyosiy harakat sifatida tashkil topdi va keyinchalik fiqhiy-huquqiy maktabga aylandi. islom tarixidagi ix asrda yuz bergan keskin ijtimoiy – siyosiy krizis paytida vujudga kelgan hanbaliylik o‘zining nazariyasi va amaliyotida traditsionalistlarning (ahl …

5 / 11

lmonlarning e’tiqodi naqadar mustahkam ekanligini belgilovchi asosiy mezon deb e’lon qilindi. ix-x asrlarda hanbaliylar traditsionalistik dunyo qarashning mukammal tizimini ishlab chiqishga kirishdilar. bu jarayon bir necha janrda (aqidalar, hadis to‘plamlari, hanbaliy ulamolarining asarlari, maxsus ilohiyat risolalari) kitoblar yozilishida o‘z ifodasini topdiki, ularda imon va huquq, musulmon jamoasining tarixi, jamiyatning ijtimoiy - siyosiy tashkilotlari kabi masalalarda traditsionalistik talqin batafsil bayon etildi mutaziliylarning jamiyatning ma’rifatli toifasiga mo‘ljallangan uslubidan farqli ravishda hanbaliylarning bayoni tilining soddaligi va tushunarliligi bilan ajralib turadi. hanbaliylar qur’on va hadislar matnlarini ham aynan (harfan) ham allegorik tafsirlashga qarshi chiqdilar, imon ahkomlarini ratsional talqin etish mumkinligini butunlay inkor etdilar. ular inson taqdiri azaldan alloh tomonidan belgilangan degan fikrda bo‘lsalarda, har bir insonning iymoni uning xayrli amallari bilan bog‘liq deb hisoblaydilar. iymon tushunchasiga asosiy mezon sifatida inson amallarining kiritilishi ularning ijtimoiy faolligini belgilagan omillardan biri bo‘ldi. hanbaliylar ta’limotining muhim jihati e’tiqod va huquq sohasida bevosita qur’on va hadislar bilan asoslanmagan har …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "islom fiqhiy maktablari"

7 – mavzu islom fiqhiy maktablari. reja: 1. ilk islomiy fiqhiy maktablarining shakllanish tarixi va ularning tasnifi. hanafiya, molikiya, shofeʼiya, xanbaliya mazhablarining asosiy g’oyalari va fiqhiy dalillash. 2. shariat kategoriyalari: halol, mandub, muboh, makruh, harom. 3. o‘rta asrlarda fiqh ilmining rivojlanishida movarounnahr faqihlarining o‘rni. 4. islom huquqi manbalari. qur'on, sunna, ijmo va qiyos, masolihul-mursala, istihson va urf. 5. tasavvuf tushunchasi va uning mohiyati. yusuf hamadoniy. abduxoliq g‘ijduvoniy. yassaviya, kubroviya, naqshbandiya tariqatlarining shakllanishi. tayanch so’z va iboralar: qur'on, sunna, ijmo va qiyos, masolihul-mursala, istihson, urf, yusuf hamadoniy, abduxoliq g‘ijduvoniy, yassaviya, kubroviya, naqshbandiya, tasavvuf, abu hanifa, mazhab, “ahli ...

This file contains 11 pages in PDF format (374.2 KB). To download "islom fiqhiy maktablari", click the Telegram button on the left.

Tags: islom fiqhiy maktablari PDF 11 pages Free download Telegram