olamning universal aloqalari va rivojlanishi qonunlari

PDF 25 pages 441.1 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 441.1 KB

File type PDF

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

olamning universal aloqalari va rivojlanishi qonunlari. falsafaning rivojlanish qonun va kategoriyalari reja: 1.falsafa tarixida rivojlanish hakidagi qarashlar evolyusiyasi. rivojlanish konsepsiyalari. shakllanish, o’zgarish va rivojlanish tushunchalari. 2.barqarorlikning o’zgaruvchanligi. barqarorlik va beqarorlik nisbati. rivojlanishning tiplari. ochiq tizimlarning evolyusiyasi. 3. qonun tushunchasi. qonunlarning turlari. bazis va lokal qonunlar. 4 .falsafaning asosiy qonunlari. qarama-karshilik birlgi va kurashi qonuni. miqdor va sifat o’zgarishlari dialektikasi. 5.inkorni-inkor qonuni va vorisiylik. 6 .kategoriya tushunchasi va ularning turlari. fan va falsafa kategoriyalarining tasnifi. 1. ontologik na munosabatdosh kategoriyalar. 1-masala axborot sivilizasiyasi davriga qadam qo’yayotgan hozirgi zamon kishisi uchun jadal sur’atlarda o’zgarayotgan dunyo haqidagi tasavvur uning dunyoqarashining ajralmas tarkibiy qismidir. ammo rivojlanayotgan dunyoning yaxlit nazariy obrazini yaratish – og’ir va mashaqqatli vazifa. uni yechishning falsafiy yo’li ikki yarim ming yil muqaddam boshlangan bo’lib, shundan beri o’tgan davr mobaynida rivojlanish falsafasi shakllangan va bosqichma-bosqich atroflicha ishlab chiqilgan. falsafaning mazkur bo’limi rivojlanish muammosini turli nuqtai nazarlardan o’rganuvchi konsepsiyalarni o’z ichiga oladi. ularning …

2 / 25

og» (yunon. dialogos – ikki yoki bir nechta suhbatdoshlar so’zlashuvi) so’zi bilan umumiy jihatlari bisyor. dastlab dialektika bahslashish, munozara qilish san’ati sifatida tushunilgan, bunda fikrlar, qarashlar qarama-qarshiligi vositasida haqiqatning tagiga yetish maqsadida muammoni o’zaro manfaatdor muhokama qilishga qaratilgan munozara nazarda tutilgan. dialektik – bu savol berish va javob qaytarishga usta odam, deb hisoblangan. stixiyali dialektika. keyinchalik qadimgi mutafakkirlar ziddiyatlilik va o’zgaruvchanlik fikr- mulohazalardagina emas, balki real borliqda ham mavjud ekanligini payqaganlar. bu faktning tagiga yetgan ilk mutafakkirlardan biri efeslik geraklit bo’lgan. u dunyoni «jonli olov» yoki «ikki marta kirish» mumkin bo’lmagan daryo oqimi sifatida tasavvur qilgan. harakatchan dunyoda vaqt o’tishi bilan hamma narsa o’zining dastlabki shakl-shamoyilini yo’qotadi va asta-sekin o’zining qarama-qarshiligiga o’tadi: ho’l narsa quriydi, quruq narsa esa nam tortadi; bir narsa boshqa narsaga: sovuq issiqqa, tirik o’likka o’tadi. bu mulohazalarda hozirgi talqindagi dialektikaning asoslari mujassamlashgan. shu sababli qadimgi faylasuflarning stixiyali dialektikasini dialektikaning tarixan birinchi shakli deb hisoblash odat tusini …

3 / 25

ifatida tasvirlagan, rivojlanish manbai - qarama-qarshiliklar kurashini ko’rsatib bergan, dialektikaning asosiy qonunlari va kategoriyalarini ta’riflagan. ammo gegel dialektikasi idealistik xususiyat kasb etgan. gegel dialektikasining andozasi bo’lib obyektiv borliq emas, balki uni aks ettiruvchi tafakkur xizmat qilgan. bu nazariya chuqur dialektika g’oyalari: geologiyaga tatbiqan rivojlanish nazariyasi (ch.loyel), lamarkning evolyusion g’oyalari, kant – laplas kosmologik g’oyalari va boshqalar ilgari surilgan tabiatshunoslik asoslariga zid bo’lgan. materialistik dialektika. gegel dialektikasi dialektikaning navbatdagi shakli vujudga kelishiga zamin hozirlagan. nemis faylasuflari karl marks va fridrix engels bu zaminga tayangan holda yangi qadamni tashlash – materializmni dialektik mantiq bilan bog’lashga harakat qilganlar. buning natijasi o’laroq dialektikaning uchinchi tarixiy shakli yaratilgan (xix asrning ikkinchi yarmi). unga amalda ilmiy bilishning rivojlanishi yo’l ochib bergan. xix asrning 40-yillarigacha fanning turli sohalarida yangi kashfiyotlar paydo bo’lgan va ular tabiatni tushuntirishga nisbatan dialektik-materialistik yondashuvni tabiatshunoslik nuqtai nazaridan asoslagan. ularning orasida uch kashfiyot: fizikada – materiya harakati turli shakllarining o’zaro aloqasini asoslab bergan …

4 / 25

yordamida dialektikaning nafaqat materializm, balki gumanizm bilan ham sintezi amalga oshirilgan. dialektika insonga bog’lanmasdan, o’z holicha emas, balki inson hayot faoliyatining konkret-tarixiy muammolari nuqtai nazaridan qarala boshlagan. klassik dialektika. klassik dialektikaning o’ziga xos xususiyatlarini qayd etib o’tamiz. birinchidan, klassik dialektika dunyoni tushunishning shunday bir usuli hisoblanadiki, bunda borliq narsalar va hodisalarning umumiy o’zaro aloqasi, ularning bir-birini taqozo etishi va muttasil o’zgarishi nuqtai nazaridan anglab yetiladi. ammo shuni yodda tutish kerakki, dialektika har qanday o’zgarish, har qanday harakat nazariyasi emas, balki o’zgarishlarning faqat bir shakli – rivojlanish nazariyasi hisoblanadi. dialektika rivojlanishning teran, to’laqonli va mazmunan boy nazariyasidir. u o’zgarish holatida bo’lmagan biron-bir narsa tabiatda ham, jamiyatda ham, tafakkurda ham mavjud emas, chunki barcha mavjud narsalar o’z ichki ziddiyatlariga ega va ular bu narsalarni o’zgarishga, yangi shakl-shamoyil kasb etishga, rivojlanishga majbur qiladi, deb o’rgatadi. ikkinchidan, dialektika obyektiv va subyektiv dialektikaning mavjudligini tan oladi. obyektiv dialektika – bu tabiiy va ijtimoiy hodisalarning o’zaro …

5 / 25

byektiv dialektika - qarama-qarshiliklar, lekin bu qarama-qarshilik ijtimoiy-tarixiy amaliyotda «yo’qoladi». hamonki subyektiv dialektika obyektiv dialektikani aks ettirar ekan, inson obyektiv dialektikani bilish va shunga muvofiq o’zining izchil amaliy faoliyatini tashkil etish, bu faoliyat jarayonida obyektiv dunyoni va o’zini o’zi o’zgartirishga qodir. inson va jamiyat amaliyotida bilimlar in’ikos shaklidan faoliyat shakliga aylanadi. uchinchidan, fan sifatidagi dialektikaning ichki mazmuni va mantiqiy «sinchi» uning tamoyillari, qonunlari va kategoriyalarini yaratadi. dialektika jamuljum holda obyektiv dunyoni va uni uzluksiz o’zgarish va rivojlanish jarayonida bilishni aks ettiruvchi tamoyillar, qonunlar va kategoriyalar tizimi sifatida tavsiflanadi. bunda tamoyillar deganda umumiy va universal, asosiy g’oyalar tizimida boshqa barcha elementlarning roli va mazmunini belgilovchi mezonlar tushuniladi. dialektikaning hozirgi konsepsiyalarida aloqa tamoyili va rivojlanish tamoyili ayniqsa muhim rol o’ynaydi. dialektika qonunlari rivojlanish jarayonidagi umumiy muhim aloqalarni aks ettiradi. ular dialektikaning nazariyasini yaratishda muhim metodologik funksiyani bajaradi. dialektikada umumiy qonunlar uchta: dialektik ziddiyatlilik qonuni, miqdor va sifat o’zgarishlarining bir-biriga o’tishi qonuni hamda …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "olamning universal aloqalari va rivojlanishi qonunlari"

olamning universal aloqalari va rivojlanishi qonunlari. falsafaning rivojlanish qonun va kategoriyalari reja: 1.falsafa tarixida rivojlanish hakidagi qarashlar evolyusiyasi. rivojlanish konsepsiyalari. shakllanish, o’zgarish va rivojlanish tushunchalari. 2.barqarorlikning o’zgaruvchanligi. barqarorlik va beqarorlik nisbati. rivojlanishning tiplari. ochiq tizimlarning evolyusiyasi. 3. qonun tushunchasi. qonunlarning turlari. bazis va lokal qonunlar. 4 .falsafaning asosiy qonunlari. qarama-karshilik birlgi va kurashi qonuni. miqdor va sifat o’zgarishlari dialektikasi. 5.inkorni-inkor qonuni va vorisiylik. 6 .kategoriya tushunchasi va ularning turlari. fan va falsafa kategoriyalarining tasnifi. 1. ontologik na munosabatdosh kategoriyalar. 1-masala axborot sivilizasiyasi davriga qadam qo’yayot...

This file contains 25 pages in PDF format (441.1 KB). To download "olamning universal aloqalari va rivojlanishi qonunlari", click the Telegram button on the left.

Tags: olamning universal aloqalari va… PDF 25 pages Free download Telegram