olamning universal aloqalari va rivojlanishi. falsafaning qonun va kategoriyalari

DOCX 30 pages 52.0 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 52.0 KB

File type DOCX

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

5-mavzu: olamning universal aloqalari va rivojlanishi. falsafaning qonun va kategoriyalari. reja: 1. o‘zaro aloqadorlik va rivojlanish haqidagi ta’limotlar. dialekteka, metafizika, sofistika. eklektika. sinergetika. 2. qonun tushunchasi va uning falsafiy tasnifi. qarama- qarshiliklar birligi va kurashi qonuni. 3. miqdor o’zgarishlarining sifat o’zgarishlariqa o‘zaro o‘tish qonuni va inkorni inkor dialektikasi. 4. kategoriya tushunchasi. falsafa kategoriyalari va ularning bilishdagi roli. 5. voqelikning tuzilishi va umumiy aloqadorligini aks ettiruvchi kategoriyalar 6. determinizmning umumiy aloqadorliklarini ifodalrovchi kategoriyalar. tayanch tushunchalari. o‘zgarish, harakat, taraqqiyot va o‘zaro aloqadorlik, taraqqiyot, metod va metodologiya, dialekteka, metafizika, rivojlanish va tizimlilik, sababiyat, determinizm, indeterminizm, sinergetika sofistika, eklektika, dialektika, qonun, falsafiy qonunlar, ayniyat va ziddiyat dialektikasi, miqdor va sifat, inkorni inkor dialektikasi, vorislik. kategoriya, alohidalik, хususiylik va umumiylik, butun va bo‘lak, tizim, tarkib va element, mohiyat va hodisa, mazmun va shakl, zaruriyat va tasodif, imkoniyat va voqelik. 1-savol. o‘zaro aloqadorlik va rivojlanish haqidagi ta’limotlar. dialekteka, metafizika, sofistika. eklektika. sinergetika. kishilar qadim zamonlardan boshlab …

2 / 30

oni bilishda, uni o‘rganish va tushuntirishda, o‘z falsafiy qarashlarini asoslashda bu ikki metodning biridan foydalanishadi. falsafiy bilishning bu ta’limotlari, o‘z navbatida, bir-biriga butunlay zid bo‘lgan ikki xil fikrlash usullarining paydo bo‘lishiga ham olib kelgan. dialektika dunyoni, undagi narsa va hodisalarni, ularning in’ikosi bo‘lgan bizning fikrimiz, tushunchalarimiz, muhokamalarimizni doimo harakatda, o‘zgarishda, taraqqiyotda deb, ularni ayni paytda bir-birlari bilan bog‘liq, aloqador, bir-birlarini taqozo qilib turadi, ular bir-birlari bilan zid va qarama-qarshidir, deb o‘rgatadi. metafizika esa, dialektikaga qarama-qarshi xolda dunyodagi narsa va hodisalarni, ularning inson ongidagi in’ikoslarini bir-birlari bilan bog‘liq emas, ular bir-birlarini taqozo qilmaydi, ularning har qaysisi o‘zicha mustaqil deb qaraydi. biz dialektika va unga qarshi bo‘lgan uslublar haqida qisqacha ma’lumot berdik. biz bu ta’limotlar bilan, shuningdek eng umumiy aloqadorliklarni ifodalovchi falsafiy qonunlar bilan quyida chuqurroq tanishib chiqamiz. dialektika rivojlanish haqidagi ta’limot sifatida. olamdagi narsa va hodisalarning harakati, o‘zgarishi, bir holatdan ikkinchi holatga o‘tib turishi, rivojlanishi, ular o‘rtasidagi aloqadorlik va o‘zaro ta’sir …

3 / 30

ri. biz narsa va hodisalarning harakati, o‘zgarishi va rivojlanishiga ular o‘rtasidagi bog‘lanish va aloqadorlik, ta’sir va aks ta’sir asos bo‘ladi, deymiz. albatta, olamdagi har qanday bog‘lanish ham rivojlanishga sabab bo‘lavermaydi. chunki bu bog‘lanishlarning ko‘lami, mohiyati, ta’sir kuchi va doirasi turlicha. bog‘lanishlarning ana shu xususiyatlariga qarab, zaruriy va tasodifiy, ichki va tashqi, bevosita va bilvosita, muhim va muhim bo‘lmagan va hokazo bog‘lanishlarga ajratish mumkin. shuningdek, olamda boshqa voqea yoki hodisalardan alohida, ular bilan bog‘liq, o‘zaro aloqadorlikda va ta’sirda bo‘lmagan birorta ham voqea yoki hodisa mavjud emas. demak, o‘zaro bog‘lanish va ta’sir natijasida narsa-hodisalarda o‘zgarish sodir bo‘ladi. har qanday o‘zgarish esa bu albatta harakatni yuzaga keltiradi. boshqacha qilib aytganda, harakat bu eng avvalo olamdagi har qanday o‘zgari shdir. «harakat» tushunchasi «borliq falsafasi» mavzuida yoritilganligi sababli, bu erda uning quyidagi qisqa ta’rifi bilan cheklanamiz: harakat deb olamdagi har qanday o‘zgarishga aytiladi. rivojlanish tushunchasi esa quyidan yuqoriga, oddiydan murakkabga tomon ilgarilab boruvchi harakatni ifodalaydi. …

4 / 30

kelgan. suqrot o‘zidan keyin birorta ham qo‘l yozma qoldirmaganligi tufayli, uning qarashlari asosan shogirdlari tomonidan tartiblashtirilib, ta’limot sifatida tizimlashtirildi. xususan, aflatun(er.old.427-347.) suqrot uslublarini-tushunchalarni tahlil qilish va umumlashtirish dialektikaning asosi sifatida o‘z asarlarida targ‘ibot qilgan.bu faylasuflar tassavurida baxslashuv natijasida yangi g‘oyalar paydo bo‘ladi. bunday yondashish evristik yondashish deb ham atalgan. dialektikani baxslashuv san’ati sifatida o‘rta asrlar davrida fransuz faylasufi per abelyar (1079-1142y.) «xa va yo‘q» nomli kitobida eng yuqori cho‘qisiga etkazdi. savol-javob usulida tuzilgan mazkur kitobda baxslashkuv san’ati din peshvolarining kishilarni ishontira olish mahoratini ko‘rsatkich mezoni deb qaralgan. ko‘rib turibmizki, dialektika dastlab mutafakkirlar tomonidan baxslashuv san’ati, notiqlik mahoratining ko‘rsatkichi sifatida tassavur qilingan ekan. boshqacha qilib aytilganda, dialektika-«savol-javob» vositasi orqali baxs olib borish qobiliyati, shuningdek, tushunchalarni tah-lil qilish, narsalarni tur va jinslarga tasniflash mahorati deb tushinilgan. aflotun o‘z idealistik tizimining dialektika uslubi bilan sug‘orilgan xolda mashxur «parmenid» va «sofist» dialoglarida quyidagi mazmunda izohlagan, ya’ni har qanday mavjudlik o‘z ziddiyatlilik g‘oyalariga ega. narsalar …

5 / 30

aklit fikricha, dunyo jonli olov obrazi sifatida tassavur qilingan. "oqar suvga ikki marta oyoqni qo‘yib bo‘lmaydi" degan mashxur tarixiy ibora ham geraklitga tegishli bo‘lgan. bu va shunga o‘xshash barcha fikrlar oddiy xayotiy kuzatishga asoslangan bo‘lgan. qadimgi grek mada-niyatida inson xayoti go‘zallikdan barxamand olish deb tassavur qilinar edi. bu g‘oyaga dunyoning oxiri borligi, inson o‘limi kabi xolatlar hech sig‘mas edi. bu ziddiyatli xolatdan chiqishni greklar xayotni, o‘zgaruvchanlikni doiraviy, siklik xolda tassavur qilish bilan bog‘lashdi, hamma narsa o‘zgarishda, lekin muayyan doira ichida sodir bo‘ladi. geraklit ta’limoticha olam, koinot hech kim orqali na inson, na xudo orqali yaratilgan emas, lekin abadiy alanga oluvchi va so‘nib turuvchi olov bizdan oldin, biz bilan va bizdan keyin ham bo‘ladi. demak, xayot, o‘zgarish, harakat doirasi ichida abadiy siklik aylana borar ekan. greklar rivojla-nishni, bir biriga o‘tuvchi, bir xolatdan ikkinchi xolatga aylanuvchi doiraviy harakat deb tushinishgan. lekin rivojlanishni tubdan farq qiluvchi yangi sifatiy sakrash darajasi sifatida tasavvur qila …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "olamning universal aloqalari va rivojlanishi. falsafaning qonun va kategoriyalari"

5-mavzu: olamning universal aloqalari va rivojlanishi. falsafaning qonun va kategoriyalari. reja: 1. o‘zaro aloqadorlik va rivojlanish haqidagi ta’limotlar. dialekteka, metafizika, sofistika. eklektika. sinergetika. 2. qonun tushunchasi va uning falsafiy tasnifi. qarama- qarshiliklar birligi va kurashi qonuni. 3. miqdor o’zgarishlarining sifat o’zgarishlariqa o‘zaro o‘tish qonuni va inkorni inkor dialektikasi. 4. kategoriya tushunchasi. falsafa kategoriyalari va ularning bilishdagi roli. 5. voqelikning tuzilishi va umumiy aloqadorligini aks ettiruvchi kategoriyalar 6. determinizmning umumiy aloqadorliklarini ifodalrovchi kategoriyalar. tayanch tushunchalari. o‘zgarish, harakat, taraqqiyot va o‘zaro aloqadorlik, taraqqiyot, metod va metodologiya, dialekteka, metafizika, rivojlanish va tizim...

This file contains 30 pages in DOCX format (52.0 KB). To download "olamning universal aloqalari va rivojlanishi. falsafaning qonun va kategoriyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: olamning universal aloqalari va… DOCX 30 pages Free download Telegram