экология фанининг предмети

DOCX 117 sahifa 1,8 MB Bepul yuklash

117 sahifa экология фанининг предмети — DOCX

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 1,8 MB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 117

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 117

1.1. маърузалар курси 1-модул: ўзбекистондаги экологик муаммолар; режа: экология фанининг предмети, мақсади ва асосий вазифалари. инсонларнинг ишлаб чиқариш фаолиятлари билан атроф-мухит ўртасидаги боғликлик.табиатдаги антропоген ўзгаришлар.атроф мухитни мухофаза қилишнинг асосий йўналишлари. атроф-мухитни муҳофаза қилишнинг хуқуқий асослари. атроф-мухитни мухофаза қилиш соҳасида давлат бошқаруви ва халқаро ҳамкорлик. экология фанининг предмети, мақсад ва вазифалари. экология атамасининг дастлабки таърифи таниқли немис биологи эрнест геккел томонидан унинг «организмларнинг умумий морфологияси» (1866-й.) ва «олам вужудга келишининг табиий тарихи» (1868-й.) каби илмий асарларида келтирилган. унга кўра экология луғавий жихатдан юнонча; ойкос (оикос) - яшаш макони, ўрни, жойи ҳамда логос (логос) - фан, мантиқ сўзлари бирикмаларидан тузилган атамадир. маъносига кўра тирик организмларнинг яшаш шароити ёки ташқи мухит билан ўзаро муносабатини англатади. экология биологик йўналишдаги фанлардан бири сифатида 19- асрнинг ўрталарида шаклланди. дастлабки даврларда у алохида олинган тирик организмларни ўраб турувчи ўлик табиат билан муносабатини ўрганган. экология мустақил фан сифатида 19- асрнинг охирларида кенг тан олинган бўлса-да, унинг экология деб …

2 / 117

йдиган мухитни яхлит функсионал тизимларни, яъни экотизимларни ўрганиш даври. учинчи давр -. экотизимларни биргаликда ўзаро муносабатларини ўрганиш даври. тўртинчи давр - ердаги барча тирик организмлар ва уларнинг яшаш мухитини биргаликда, яъни биосфера сифатида ўрганиш даври. бешинчи давр - биосферада инсон онгини етакчи ўрин эгаллаши билан боғлиқ равишда шаклланадиган ноосферани ўрганиш даври. популяциялар, турлар, биоценозлар, биогеоценозлар ва биосфера каби тушунчалар экология фанининг манбаи хисобланади. шунинг учун ҳам кўпинча умумий экология 3 бўлимга бўлиб ўрганилади: аутэкология, популяциялар экологияси, синэкология ва биосфера. аутэкология: «аутос» юнонча сўз бўлиб, «ташқарида» деган маънони билдиради. айрим турларни бошқа организмлар қамровидан алохида олиб уларнинг яшаб турган мухит билан ўзаро муносабатларини, қандай мухитга кўпроқ ва узвий мослашганлигини ўрганади. популяциялар экологияси: «популяцион» французча сўз бўлиб, «ахоли» деган маънони билдиради. популяциялар тузилмаси ва динамикаси, маълум шароитда турли организмлар сонининг ўзгариши, биомасса динамикаси сабабларини текширади. синэкология: «син» юнонча сўз бўлиб, «биргаликда» деган маънони билдириб, биоценознинг тузилиши ва хоссаларини, айрим ўсимлик ва хайвонот …

3 / 117

огиянинг махсус бўлимларини ўрганади. бугунги кунга келиб экология соф биологик фанлар тизимидан чиқиб, мазмуни кенгайиб бормоқда. атроф-мухитга замонавий фан ва техника тараққиётининг таъсири натижасида экология тушунчаси ўта кенгайиб кетди. фанга «инсон экологияси» деган атама ҳам кириб келди. инсонни ташқи мухитга муносабати бошқа тирик организмлардан тубдан фарқ қилади. инсон экологияси янги фан сифатида 1921-йилда америкалик олимлар боржес ва парк томонидан киритилди. дастлабки инсон экологияси тиббий соха бўлими сифатида қаралиб, кейинчалик унинг ижтимоий, техник, маъмурий, иқтисодий ва хуқуқий томонлари ҳам ўрганилди. инсон экологияси инсонни атроф-мухитга ва аксинча, мухитнинг инсонга таъсирини ўрганади. инсон экологиясини ўрганиш натижасида ижтимоий экология вужудга келди. унга биринчи бўлиб радерик мак кензил «ижтимоий экология ижтимоий фанлардан бири бўлиб, унинг вазифаси инсон билан атроф-мухит ўртасидаги хусусий боғланишларини ўрганишдан иборат», деб таъриф берган эди. экология фанига хос хусусиятлардан бири бу экологик масалаларни хал этишга фанлараро ёндашишдир. ёхуд, экология табиат ва жамиятни билишнинг илмий, ахлоқий, эстетик, сиёсий, хуқуқий ва бошқа бир қатор …

4 / 117

ечимларини асослаб бериши зарур. бу деган сўз экологиянинг ижтимоий мавқеи ошиб бораётганлигини кўрсатади. юқоридаги фикрлардан келиб чиқиб, хозирги замон экологияси - табиат ва жамиятда кечадиган жараёнларни инсон омилини хисобга олган холида ўрганадиган фандир, деб таърифлаш мумкин. бу ўринда шуни ҳам унутмаслик керакки, инсон омили дейилганда инсоннинг биологик мавжудот сифатидаги фаолиятигина эмас, балки унинг жамиятдаги турли ишлаб чиқариш фаолияти ҳам назарда тутилади. юқоридаги фикрлардан келиб чиқиб, экология фанининг бугунги кундаги асосий вазифаларини қуйидагича таърифлаш мумкин: хаётнинг ташкил топиш қонуниятларини ўрганиш, шу жумладан, табиий тизимларга ва умуман биосферага антропоген таъсирларни табиат қонунлари асосида тадқиқ этиш;табиий ресурслардан ёки табиий бойликлардан оқилона фойдаланишнинг илмий асосларини яратиш, инсоннинг хўжалик фаолияти таъсири остида табиатда рўй берадиган ўзгаришларни олдиндан билиш, биосферада кечадиган жараёнларни бошқариш ва инсон яшайдиган мухитни сақлаб қолиш; популяциялар сонини тартибга солиш; агросаноат комплексларида кимёвий воситалардан фойдаланишнинг минимумига эришиш чора-тадбирларини ишлаб чиқиш; у ёки бу ландшафт элементлари хусусиятларини аниқлашда экологик индексациялаш, шу жумладан, табиий мухит …

5 / 117

нинг олдини олиш ва уларнинг инсон ва табиатга салбий таъсирми камайтириш чораларини кўриш; экологик онг, маданият, таълим ва тарбия тизимларини мукаммаллаштириш ва бу сохага оммавий ахборот воситаларини кенг жалб этиш. экологик таълимотнинг хорижлик олимлар томонидан «ўрганилиши.ўсимлик ва хайвонот оламини хаёт тарзи, уларнинг ташқи мухитга боғлиқлиги ва турли жойларда тарқалиш сабаблари хақидаги маълумотлар инсонлар томонидан жуда қадим-қадимданоқ оғзаки ва ёзма шаклларда тўпланиб келинган. атроф мухитни ифлосланиши табиат ва инсон фаолияти билан боғлик тарзда рўй бериши мумкин. табиий ифлосланишнинг асосий манбалари вулқонларни отилиши, сел, зилзила, сув тошкини, кучли шамоллар, ёгинлар каби таббий жараёнлар натижасида содир булади. бу турдаги ифлосланиш бевосита табиий жараёнлар билан боглик булиб, унда инсон иштироки булмайди. дарёларда электр энергияси олиш максадида тўғонлар қуриш айрим жойларда сув танқислигини келтириб, сув омборлар атрофида ерларнинг ботқоқланишини, қурғокчил жойларда эса шўрланишни келтириб чиқаради. чорвоқ сув омбори ишга туширилгандан сўнг, ўтган дастлабки 10 йил ичида 1778та турли катталикдаги жарлар пайдо бўлган. бундан ташқари чикиндиларни …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 117 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"экология фанининг предмети" haqida

1.1. маърузалар курси 1-модул: ўзбекистондаги экологик муаммолар; режа: экология фанининг предмети, мақсади ва асосий вазифалари. инсонларнинг ишлаб чиқариш фаолиятлари билан атроф-мухит ўртасидаги боғликлик.табиатдаги антропоген ўзгаришлар.атроф мухитни мухофаза қилишнинг асосий йўналишлари. атроф-мухитни муҳофаза қилишнинг хуқуқий асослари. атроф-мухитни мухофаза қилиш соҳасида давлат бошқаруви ва халқаро ҳамкорлик. экология фанининг предмети, мақсад ва вазифалари. экология атамасининг дастлабки таърифи таниқли немис биологи эрнест геккел томонидан унинг «организмларнинг умумий морфологияси» (1866-й.) ва «олам вужудга келишининг табиий тарихи» (1868-й.) каби илмий асарларида келтирилган. унга кўра экология луғавий жихатдан юнонча; ойкос (оикос) - яшаш макони, ўрни, жойи ҳамда логос (лого...

Bu fayl DOCX formatida 117 sahifadan iborat (1,8 MB). "экология фанининг предмети"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: экология фанининг предмети DOCX 117 sahifa Bepul yuklash Telegram