geodeziya

DOCX 7 pages 43.0 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 43.0 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

1. geodeziya fani to‘g‘risida umumiy tushunchalar bering. geodeziya - yerning shakli va kattaligini o‘rganishda, yer yuzidagi nuqtalarning bir-biriga nisbatan o‘nni aniqlashda, yer yuzining karta va planlarini tuzishda hamda muhandislik inshootlarini barpo etishda bajariladigan o‘lchashlar nazariyasi va amaliyoti haqidagi fandir. "geodeziya" - grekcha so‘z bo‘lib, "ge" - yer, "daizo" - bo‘lish demakdir. geodeziyaning asosiy vazifasi: yerning shakli va kattaligini, hamda gravitatsion maydonini aniqlash. geodeziyaning ilmiy vazifasi: 1. yer yuzasining gorizontal va vertikal harakati, qit’alar siljishi, okean, dengiz suv satxining bir-biridan farqi, "yer qutbini" o‘zgarishini aniqlash; 2. quyosh tizimidagi planetalarning karta va planlarini tuzish; 3. quyosh tizimidagi planetalarni shakli va kattaligini aniqlash; 4. yer va quyosh tizimini boshqa tizimlardagi nuqtalarini yagona koordinatalarini aniqlash; 5. tabiiy resurslarni o‘zlashtirishda geodezik ishlarni bajarish; 6. mamlakat mudofaa qobiliyatini oshirishda geodezik ishlarni bajarish. geodezik ishlarda - asosan geodezik o‘lchashlar amalga oshiriladi. bunda xilma-xil geodezik asboblar ishlatiladi. umuman, o‘lchash ishlarini tashkil qilish, o‘lchashlarda ishlatiladigan asboblarni o‘rganish va ular …

2 / 7

yuza o‘tkazish mumkin. sathiy yuza o‘ziga xos xususiyatga ega bo‘lib, uning barcha nuqtalarida shovun chizig‘i perpendikulyar yo‘nalgan bo‘ladi. bu shakl yer shakli deb qabul qilingan. yerning shakli deyilganda quruqlikdagi past-balandliklar e’tiborga olinmaydi. chunki yer yuzining ko‘p qismi 71% okean va dengiz, oz qismi 29% quruqlik tashkil etadi. yerni geoid shakli tortish kuchi ta’siriga, tortish kuchi esa yer bag‘ridagi jinslarni joylanishi va zichligiga bog‘liq. yerning ichki tuzilishi bir xil bo‘lsa, yer yuzasi silliq bo‘lardi. yerning ichki qismi har xil jinslardan tashkil topganligi uchun geoid yuzasi to‘lqinsimon bo‘ladi. 3 geodeziyada qo‘llanadigan koordinata tizimlari to‘g‘risida tushunchalarni bering geografik koordinata tizimida yer yuzidagi nuqtaning o‘rni uning geografik kengligi va uzoqligi bilan aniqlanadi. yer yuzidagi nuqtaning geografik koordinatalari aniqlash usuliga qarab astronomik va geodezik koordinatalarga bo‘linadi katta territoriya uchun to‘g‘ri burchakli koordinatalarning zonal tizimidan foydalaniladi. bunda yer shari grinvich meridianidan boshlab 6o li 60 meridional zonalarga bo‘linadi. har bir zona o‘rtasida o‘tgan meridian shu zonaning …

3 / 7

ik o‘lchash (nivelirlash) yo‘li bilan aniqlanadi. nuqtaning dengiz sathiga nisbatan, balandligi absolyut balandlik bo‘lib, н bilan belgilanadi. 5 to‘g‘ri va teskari geodezik masalalar to‘g‘risida tushunchalarni bering? to‘g‘ri geodezik masala, tekislikda, sferada va ellipsoid yuzasida yechilishi mumkin. hozir yer yuzini tekis holida bu masalani yechamiz. masalan: a nuqtaning koordinatalari (xa va ya) hamda ab chiziqning gorizontal proeksiyasi dab va direksion burchak aab ma’lum bo‘lsin. b nuqtaning koordinatalari quyidagicha topiladi: teskari geodezik masala: ikki nuqtani tutashtiruvchi chiziqning gorizontal proeksiyasini va orientirlash burchagini bu nuqtalarning ma’lum koordinatalari xa; ya va xb, yb bo‘yicha aniqlash teskari geodezik masala deyiladi. yer yuzining tekis deb qabul qilingan qismida ab chiziqning orientirlash burchagi quyidagiga teng: 1. 6 oriyentirlash burchaklari to‘g‘risida tushunchalarni bering? . orientirlash burchaklari 4.1. orientirlash to‘g‘risida tushuncha joydagi biror chiziqning boshlang‘ich deb qabul qilingan chiziqqa nisbatan yo‘nalishini aniqlash - shu chiziqni orientirlash deyiladi. 4.2. orientirlash burchaklari har qanday chiziqning yo‘nalishi, shu chiziq bilan boshlang‘ich yo‘nalish …

4 / 7

shaklda direksion burchak bilan rumbning bir-biriga munosabati berilgan; yo‘nalishlarning direksion burchaklari ma’lum bo‘lganda bu shakldan foydalanib rumbni quyidagi formulalar yordamida aniqlash mumkin i chorakda - shshq: r a ii chorakda - jshq: r 180° - a iii chorakda - jg‘: r a - 180° iv chorakda - shg‘: r 360° - a yo‘nalishlarning rumbi ma’lum bo‘lsa, direksion burchakni quyidagi formulalarda aniqlash mumkin: 8 oriyentirlash burchagi bilan gorizontal burchak orasidagi munosabat tushunchalarini bering? 1. orientirlash burchagi bilan gorizontal burchak orasidagi munosabat 2. bir nuqtada tutashgan ikki chiziqning orientirlash burchaklari (direksion burchagi, haqiqiy va magnit azimutlari) ma’lum bo‘lsa, bu chiziqlar orasidagi gorizontal burchakning qiymatini aniqlash mumkin. bunda burchak uchiga nisbatan, o‘ng tomondagi chiziqning orientirlash burchagi qiymatidan chap tomondagi chiziqning orientirlash burchagi qiymatidan ayrilishi kerak. masalan, 4.9-shaklda burchak uchiga nisbatan o‘ng tomondagi chiziq (om) ning direksion burchagi , chap tomondagi chiziq (on)ning direksion burchagi ma’lum bo‘lsa, bu ikki chiziq orasidagi gorizontal burchak buladi …

5 / 7

k karta va planlarning klassifikatsiyasi va elementlarini tushuntiring? 2. plan - yer yuzining yassi deb qabul qilingan bo‘lagining tekis sathiy yuzaga tushirilgan gorizontal proeksiyasining qog‘ozdagi kichraytirilgan tasviridir. 3. plan bilan karta o‘rtasidagi asosiy farqlar: 4. 1. karta – yer yuzining va uning ayrim katta qismining sferik yuzaga tushirilgan proeksiyasining qog‘ozdagi kichraytirilgan tasviri; plan esa yer yuzi kichik qismining tekislikdagi gorizontal proeksiyasining qog‘ozdagi kichraytirilgan tasviridir. 5. 2. planda joydagi chiziqlarning uzunligi, ob’ektlar konturlarining maydoni va yo‘nalishlar orasidagi burchaklar to‘g‘ri tasvirlanadi, kartada esa ularning tasvirida ma’lum xatolar ro‘y beradi. 6. 3. planning masshtabi uning hamma qismida bir xil bo‘ladi; ya’ni planda masshtab o‘zgarmaydi, kartada esa masshtab kartaning turli qismlaridagina emas, xatto bir nuqtadan chiqadigan turli yo‘nalishlar bo‘yicha ham o‘zgarib boradi; 7. 4. karta ma’lum kartografik proeksiya yoki zonal tizimidagi to‘g‘ri burchakli koordinatada tuziladi; plan esa ko‘pichna shartli yoki mahalliy to‘g‘ri burchakli koordinata tizimida tuziladi. 11 sonli, so‘zli, chziqli va ko‘ndalang masshtablarni tushuntiring? …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "geodeziya"

1. geodeziya fani to‘g‘risida umumiy tushunchalar bering. geodeziya - yerning shakli va kattaligini o‘rganishda, yer yuzidagi nuqtalarning bir-biriga nisbatan o‘nni aniqlashda, yer yuzining karta va planlarini tuzishda hamda muhandislik inshootlarini barpo etishda bajariladigan o‘lchashlar nazariyasi va amaliyoti haqidagi fandir. "geodeziya" - grekcha so‘z bo‘lib, "ge" - yer, "daizo" - bo‘lish demakdir. geodeziyaning asosiy vazifasi: yerning shakli va kattaligini, hamda gravitatsion maydonini aniqlash. geodeziyaning ilmiy vazifasi: 1. yer yuzasining gorizontal va vertikal harakati, qit’alar siljishi, okean, dengiz suv satxining bir-biridan farqi, "yer qutbini" o‘zgarishini aniqlash; 2. quyosh tizimidagi planetalarning karta va planlarini tuzish; 3. quyosh tizimidagi planetalarni shakli va ...

This file contains 7 pages in DOCX format (43.0 KB). To download "geodeziya", click the Telegram button on the left.

Tags: geodeziya DOCX 7 pages Free download Telegram